Kategori: Bilim

Paul Langevin – Bilim ve Laiklik (2023)

Paul Langevin, 20. yüzyılın en önemli bilim insanlarından birisi olmasına rağmen maalesef Türkiye’de çok dar ve genelde bilim tarihine ilgi gösterenlerle sınırlı bir kesimin ve onların da çok genel hatlarıyla tanıdığı bir fizikçi.

Bu kitap bu adaletsizliği kısmen de olsa gidermeyi hedefliyor.

Kafa ve yüreğiyle insanlığın özgür geleceğine, aydınlanmış bireylerin oynayacağı belirleyici role inanan ve tüm bilimsel birikimiyle karanlığı temsil eden bütün ideolojilere karşı ömrü boyunca mücadele etmiş bu büyük bilim insanının daha yakından tanınması hiç kuşkusuz özgürlük mücadelesine de katkı sunacaktır.

  • Künye: Paul Langevin – Bilim ve Laiklik, çeviren: Mustafa Öcal, Ginko Bilim Yayınları, bilim, 64 sayfa, 2023

Marcus du Sautoy – Asal Sayıların Müziği (2023)

Asal sayılar, aritmetiğin atomları olup insanın bilgi arayışında en büyük gizemlerden birini temsil ediyor.

  • Bir sonraki asal sayının ne zaman ortaya çıkacağını nasıl tahmin edebiliriz?
  • Asal sayı üretebilecek bir formül var mı?

Görünüşte basit olan bu sorular Antik Yunanlardan bu yana matematikçilerin kafasını karıştırıyor.

Bu nefes kesici kitapta ünlü matematikçi Marcus du Sautoy asal sayılardan hareketle, bilimdeki en büyük gizemlerden biri olan Riemann Hipotezi’ni çözmek için mücadele etmiş eksantrik ve zeki insanların hikâyelerini anlatıyor.

Garip yolculukların, ölümden son anda kurtuluşların ve bilgiye olan bitmek bilmez susuzluğun anlatısı olan bu kitap aynı zamanda matematikçilerin hareketli ve hayranlık uyandıran dünyasını, onun içerdiği güzellikleri ve gizemleri paylaşıyor.

Du Sautoy, her bir karakteri anekdotlarla ve isabetli yorumlarla etkili bir şekilde aydınlatarak, matematikçilerden oluşmuş merak uyandırıcı bir hikâye kurgulamış.

Asal sayılar ve Riemann Hipotezi üzerine yapılan çalışmaların sürükleyici ve anlaşılabilir bir tarihi.

  • Künye: Marcus du Sautoy – Asal Sayıların Müziği: Çözülmemiş Bir Matematik Problemi Neden Önemli, çeviren: Avni Uysal, Ginko Bilim Yayınları, bilim, 400 sayfa, 2023

Helge Kragh – Kuantum Kuşakları (2023)

 

‘Kuantum Kuşakları’, fizik-teknoloji arayüzündeki gelişmelere de yer veren, böylece yirminci yüzyıl fiziğinin alışılmadık derecede kapsamlı, dengeli bir açıklaması.

Çalışmanın diğer etkileyiciliği de kitabın genel okur tarafından kolayca erişilebilir olması ve bilim insanları ile tarihçiler tarafından da değerlendirilecek olması.

Yirminci yüzyıl fiziğini tam olarak anlamak isteyenler için vazgeçilmez bir referans olan kitap, usta işi bir bilim tarihi.

Bilimin gerçekte nasıl işlediğine ilgi duyan herkes okumalı.

  • Künye: Helge Kragh – Kuantum Kuşakları: 20. Yüzyıl Fiziği Tarihi, çeviren: Murat Havzalı, Alfa Yayınları, bilim, 680 sayfa, 2023

Gina Rippon – Cinsiyetlendirilmiş Beyin (2023)

Yüzyıllar boyunca, farklı beyinlere sahip oldukları için erkeklerle kadınların farklı yeteneklere, farklı mizaçlara ve farklı toplumsal konumlara sahip oldukları söylenegeldi.

Erkekler kadınlardan üstündü; çünkü kadın beynine değil de erkek beynine sahiptiler.

“Kadınlar harita okuyamazdı, erkeklerse aynı anda birden fazla işi yapamazdı.” Çünkü “biyoloji kaderdi” ve bundan kaçış yoktu.

Peki, biyoloji gerçekten de kader miydi?

Prof. Gina Rippon bu kitapta bu soruya kesin olarak “Hayır” yanıtını veriyor.

On dokuzuncu yüzyılda yapılan beyin incelemelerinden beri “kadın beyni” ile “erkek beyni” ayrımı, verili gerçek olarak kabul edildi.

Araştırmaların neredeyse tamamı bu “gerçeği” biyolojik bir temele oturtacak şekilde tasarlanmış, sonuçların yayınlanması ve yorumlanması da bundan payına düşeni aldı.

Yirminci yüzyılın ikinci yarısında geliştirilen yeni teknolojiler ise sadece yetişkinlerin değil, yeni doğanların beyinlerini dahi detaylı bir şekilde inceleme imkânı sağladı.

Günümüzde daha tarafsız bir şekilde tasarlanan ve yorumlanan çalışmalar doğumdan itibaren bebeğin maruz kaldığı toplumsal süreçlerin en az biyoloji kadar önemli olduğunu ortaya çıkarıyor.

Rippon hormon çalışmalarından sosyal davranış çalışmalarına kadar birçok farklı alanda yapılan araştırma bulgularını değerlendirerek şu sonuca varıyor: İnsan beynini kadın beyni ve erkek beyni olarak sınıflandıran şeyin, doğum anındaki biyolojinin aksine içine doğduğumuz dünyanın bize dayattığı ikili atanmış cinsiyet sistemidir.

  • Künye: Gina Rippon – Cinsiyetlendirilmiş Beyin: Kadın Beyni Efsanesini Paramparça Eden Bir Sinirbilim, çeviren: Murat Can Mutlu, Ayrıntı Yayınları, bilim, 464 sayfa, 2023

Michael Brooks – Sayıların İktidarı (2023)

Michael Brooks, ‘Sayıların İktidarı: Matematik Dünyamızı Nasıl Şekillendirdi?’ adını verdiği kitabında çağlar boyunca bizim rehberimiz oluyor.

Matematiğin, insanlığı göçebelikten medeniyete fırlatan temel yeniliklerden biri olduğunu ve o zamandan bu yana insanlığın her büyük sıçrayışında etkili olduğunu gözler önüne seriyor.

Bu kitapta eski Mısırlı rahipler, Babilli bürokratlar, ortaçağ mimarları, düello yapan İsviçreli kardeşler, Rönesans ressamları ve çevrimiçi dünyanın altyapısını icat eden tuhaf bir profesör var.

Onların hikâyeleri matematiğin icadının, en az ateşin keşfi kadar önemli olduğunu açıkça ortaya koyuyor.

‘Sayıların İktidarı’, ilk sayfasından son sayfasına kadar matematiği insan olmanın anlamının özüne kadar didik didik ediyor.

Matematiğin insan uygarlığı üzerindeki devasa etkisine yakından bakmak isteyenler kaçırmasın.

  • Künye: Michael Brooks – Sayıların İktidarı: Matematik Dünyamızı Nasıl Şekillendirdi?, çeviren: S. Emre Yavuz, Düşbaz Kitaplar, bilim, 320 sayfa, 2023

Freeman J. Dyson – Güneş, Genom ve İnternet (2023)

Nobel Fizik Ödülü sahibi Freeman Dyson, geleceğe yönelik bu vizyoner bakışında, teknolojik değişimlerin etik ve sosyal düzenlemelerimizi temelden değiştirdiğini ve hızla ilerleyen üç yeni teknolojinin –güneş enerjisi, genetik mühendisliği ve dünya çapında iletişim– birlikte dünyanın zenginliğinin daha eşit bir şekilde dağıtılmasını sağlama potansiyeline sahip olduğunu savunuyor.

Bilim dünyasının efsanevi isimlerinden Dyson, 21. yüzyıla düşünceli ve düşündürücü bir bakış atmamızı sağlıyor.

Lirik ve bilgili üslubuyla, önümüzdeki yüzyılda hayatlarımıza dokunacak teknolojilerin canlı bir portresini çiziyor.

‘Güneş, Genom ve İnternet’, geleceğe bir önizleme yapmak isteyen herkesin mutlaka okuması gereken bir kitap.

  • Künye: Freeman J. Dyson – Güneş, Genom ve İnternet: Bilimsel Devrimlerin Araçları, çeviren: Mehmet Emin Özel, Ginko Bilim Yayınları, bilim, 120 sayfa, 2023

Neil deGrasse Tyson, James Trefil – Kozmik Sorular (2023)

 

Uzay araçları daha uzaklara gittikçe, hızlandırıcılar atomları daha küçük parçalara ayırdıkça ve teleskoplar milyarlarca ışık yılı uzaktan sinyal yakalamayı başardıkça evrene ve evrendeki yerimize dair anlayışımız sarsıcı biçimde değişmeye devam ediyor.

‘Kozmik Sorular’ kitabında Neil deGrasse Tyson, seçkin fizikçi James Trefil ile birlikte felsefenin uzun yıllardır sorduğu soruları yanıtlamak için astrofiziğin en güncel fikirlerini kullanıyor:

  • Nereden geldik?
  • Her şey nasıl başladı, nasıl bitecek?
  • Evrendeki yerimiz nedir?
  • Bu evrende yalnız mıyız?
  • Bunu nasıl öğrenebiliriz?

Eratosthenes’ten Galileo’ya eskilerin bilgeliğini temel alan ve ötegezegenlerin keşfi ile nükleer parçacıkların tanımlanması gibi en güncel bilimsel bilgiyi kullanan Tyson, bizi geçmişten geleceğe, en küçükten en büyüğe, bilgimizin sınırlarından uçsuz bucaksız bilinmezliğe doğru bir yolculuğa çıkarıyor ve bizi her zaman yukarı bakmaya davet ediyor.

  • Künye: Neil deGrasse Tyson, James Trefil – Kozmik Sorular: StarTalk’tan Kim Olduğumuza, Buraya Nasıl Geldiğimize ve Nereye Gittiğimize Dair Bir Rehber, çeviren: Uğur Gülsün, Nova Kitap, bilim, 312 sayfa, 2023

Öner Ünalan – Darwin Ne Yaptı? (2023)

Darwin adı, organik evrim teorisinde silinmez bir damgadır.

Bu teori, yeryüzünde yaşayan ve eskiden yaşayıp tükenmiş türlerin nasıl ortaya çıktıklarını aydınlatma çabasının ürünüdür.

Darwin’e varıncaya kadar yaşambilim, dağınık bilgiler toplamından başka bir şey değildi.

Darwin teorisiyle bu dağınık bilgileri toparladı.

Yaşambilim, Darwin’le birlikte ve ondan sonra materyalist ve diyalektik bir temele oturmuş, gerçekten bir bilim olmuştur.

Darwin’in yapıtlarından ‘Türlerin Kökeni’, ‘İnsanın Türeyişi’, ‘Seksüel Seçme’ eserlerini Türkçeye kazandıran Öner Ünalan, elinizdeki popüler kitabı, özellikle Türkiye koşullarında yetişmiş kişileri göz önünde tutarak yazmış.

Ünalan bu kitabında, “Yeryüzündeki canlılar nasıl var oldu ya da türler nasıl ortaya çıktı?” sorusundan başlayarak Darwin’i ve yöntemini tanıtmakta, çağdaşlarıyla ilişkilerini ele almakta, yaşambilimin Darwin’le birlikte ve ondan sonraki gelişmesinin neler gösterdiğini, kısaca Darwin’in bilim tarihindeki yerini anlatıyor.

  • Künye: Öner Ünalan – Darwin Ne Yaptı?, Ginko Bilim Yayınları, bilim, 120 sayfa, 2023

Leonard Susskind – Kozmik Manzara (2023)

‘Kozmik Manzara’, Sicim Kuramının herkesin anlayacağı bir dille kapsamlı bir tanıtımını yapıyor.

Bu kuramın sonuçlarından biri, evrenimizin birçok başka evrenlerden biri olduğunu gösteriyor.

Yazarın deyimiyle Mega-evrenin içindeki belki de sonsuz sayıdaki evrenlerden birinde yaşayan bizlerin İnsancıl İlkeye ihtiyacı yok.

Akıllı tasarımcıların yanılgılarını tek tek açıkladığı bu kitabında Susskind manzara terimini varsayımsal evrenlere ait tüm olanaklı tasarımlar olarak kullanıyor.

Manzara, gerçek bir yer değil, olası evrenler tasarımıdır.

Oysa Çoklu Evrenler ya da Megaevren yazara göre gerçek yerlerdir.

“Neden hiçlik değil de bir şeyler var?” sorusuna henüz cevap veremeyeceğimizi belirten Susskind, eğer bir yaratılış anı gerçekten varsa da, büyük patlamanın öncesinde gerçekleşen şişmenin perdesiyle, gözlerimizle ve teleskoplarımızla bakışımızdan gizlenmiş durumda olduğunu vurguluyor.

Eğer bir Tanrı varsa bile, kendisini gereksiz hale getirmek için elinden geleni yapmış.

Pierre Simon de Laplace’ın söylediği gibi “Bu hipoteze ihtiyacımız yok.”

‘Kozmik Manzara’, evren anlayışımızın ve insanlığın evrendeki yerinin ne olduğuyla ilgili tartışmaları olağanüstü bir berraklıkla anlatıyor.

Kitabın felsefesi argümanlarla değil, modern parçacık fiziğinin sağlam temelleriyle örülmüş durumda.

  • Künye: Leonard Susskind – Kozmik Manzara: Akıllı Tasarım Yanılgısı ve Sicim Kuramı, çeviren: Murat Havzalı, Ginko Bilim Yayınları, bilim, 416 sayfa, 2023

Melanie Mitchell – Karmaşıklık (2023)

Tek başlarına basit olan karıncalar gibi böceklerin böylesine bir kesinlikle ve kararlılıkla hareket edebilmesini sağlayan nedir?

Trilyonlarca nöron, bilinç gibi olağanüstü karmaşıklıktaki bir şeyi nasıl ortaya çıkarabilir?

Önde gelen karmaşık sistem bilimcilerinden Melanie Mitchell, bu son derece açık ve cana yakın dille yazılan kitabında okurlarını, büyük ölçekli karmaşık, örgütlü ve uyarlanabilir davranışların çok sayıda bireyin basit etkileşimlerinden nasıl ortaya çıkabildiğinin açıklanmaya çalışıldığı geniş çaplı çabaları ifade eden karmaşıklık bilimlerinde içten bir tura davet ediyor.

Santa Fe Entitüsü’nde gerçekleştirdiği çalışmalarından ve enstitünün disiplinlerarası anlayışından yararlanan Mitchell, biyolojik, teknolojik ve sosyal olgular gibi geniş bir yelpazenin tamamında geçerli olan genel ilkeleri ve yasaları tartışırken, bu alanların iç işleyişine de ışık tutuyor.

  • Künye: Melanie Mitchell – Karmaşıklık: Rehberli Bir Tur, çeviren: Murat Havzalı, Ginko Bilim Yayınları, bilim, 392 sayfa, 2023