Kategori: Deneme

Elias Canetti – Sinek Azabı (2017)

Yazın alanında birbirinden farklı birçok çalışmaya imza atmış Elias Canetti, şimdi de farklı temalar üzerinden ilerleyen denemeleriyle karşımızda.

Aforizmalar, alıntılar ve hatıralardan oluşan bu kitabında Canetti, yalnızlık, ölüm, iktidar, dil, dürüstlük, Tanrı ve kötülük gibi, insanoğlunun evrensel sorunlarına odaklanıyor.

Kitaptan birkaç alıntı:

  • “Her sözcüğün şiddetle etkilediği bir kurbanı vardır; bazen düşünüyorum da, galiba bütün sözcüklerin kurbanıyım ben. Yakayı sıyırabildiğim kelimeler, sadece kâğıda aktarabildiklerim; bunlar beni sakinleştiriyor; bu sözcükleri kullanmama müsaade edilmiş gibi; ölüp gittiğim zaman, beni artık tahrik etmeyeceklerinden eminim, her ne kadar o zaman bile, hatta asıl o zaman var olacaklarsa da.”
  • “Bildiğim en aşağılık duygu, ezilenlere karşı duyulan tiksintidir; bu tiksinti ezilenlerin niteliklerinden yola çıkarak ezilmişliklerini mazur göstermeyi gerektirir. Pek yüce ve dürüst filozoflar bu duygudan uzak değildir.”
  • “Hiçbir yazı insanın kendini hakikaten açığa vurabileceği kadar gizli değildir.”
  • “Hiçbir becerisi olmayan insanları seve seve metheder, ama yetenekli birini gördüğünde tedbiri elden bırakmaz.”
  • “Tanrı’ya çaktırmadan uzun yıllar yaşamayı ummuştu.”
  • “Sen, ölümden sonra görmeyeceğin her şeyden korkuyorsun.”
  • “Adam o kadar kötü ki, kendi kulağı bile dilinden korkuyor.”
  • “Adlandırmak, insanın büyük ve ciddi tesellisidir.”
  • “Başarı tecrübenin ancak en küçük kısmıdır.”

Kitap, Canetti’nin özgün düşünsel ve dilsel maharetini ortaya koymasıyla öne çıkıyor.

  • Künye: Elias Canetti – Sinek Azabı, çeviren: Necati Aça, Sel Yayıncılık, deneme, 131 sayfa, 2017

Rabindranath Tagore – Gitanjali: İlahiler (2014)

“Benim şarkım süslerini üstünden çıkardı. O, elbiseden ve tezyînattan gururlanmaz.”

Böyle diyor Tagore, bir modern klasik olarak kabul edilen ‘Gitanjali’de.

Yapıtlarında yoksulların dertlerini paylaşan, evrensel insani değerleri savunan Tagore’u yeniden okumak için iyi fırsat.

Hem de şair başbakanlarımızdan Bülent Ecevit’in çevirisiyle.

  • Künye: Rabindranath Tagore – Gitanjali: İlahiler, çeviren: Bülent Ecevit, İş Kültür Yayınları

David Hume – Denemeler (2018)

Yakın zaman önce siyasi denemeleri yayınlanan David Hume, şimdi de üzerinde fikir yürüttüğü alanların zenginliğini gözler önüne seren denemeleriyle karşımızda.

Aydınlanma felsefesinin önde gelen isimlerinden Hume burada, metafiziğin yanı sıra, edebiyat, kültür, tarih ve estetik gibi pek çok konudaki değerlendirmelerini bizimle paylaşıyor.

Kitap bunun yanı sıra hem Hume’un zorlu felsefesinin daha iyi kavramak için kimi ipuçları sunuyor hem de kendisinin yaşadığı çağın düşünsel atmosferi hakkında bizi aydınlatıyor.

Hume, “Hiçbir şey insanın hayal gücü kadar özgür değildir.” diyor.

  • Künye: David Hume – Denemeler, çeviren: Banu Karakaş, Pinhan Yayıncılık, felsefe, 224 sayfa, 2018

Ernesto Sabato – Direniş (2018)

‘Karanlıkların Efendisi’, ‘Tünel’ ve ‘Kahramanlar ve Mezarlar’ gibi önemli kitapların yazarı Ernesto Sabato, Latin Amerika edebiyatının son klasik yazarlarından biri olarak kabul ediliyor.

Sabato’nun ölmeden önce kaleme aldığı son kitabı olan ‘Direniş’ ise, gün geçtikçe daha girift hale gelen günümüz insan ilişkilerini eleştirel bir gözle değerlendiren ve farklı bir dünyanın imkânlarını sorgulayan derinlikli denemelerinden oluşuyor.

“Çevremizdeki küçük dünyada bir güzellik ortamı yaratamayacak hale gelip aklımızı sadece giderek daha fazla insanlıktan çıkan ve rekabetçi olan işle ilgili konulara verirsek nasıl direnebiliriz?” diye soran Sabato, modern çağın beraberinde getirdiği yabancılaşma ve yozlaşmaya karşı, bizi isyan etmeye davet ediyor.

Modern hayatın inanılmaz bir hıza ulaştığını ve bu hıza paralel biçimde insani değerlerin de erozyona uğradığını belirten Sabato, ahlaki ve vicdani değerlerimizi yeniden gözden geçirmemiz, var olan yozlaşmaya karşı direnişe geçmemiz çağrısında bulunuyor.

  • Künye: Ernesto Sabato – Direniş, çeviren: Pınar Savaş, Deli Dolu Yayınları, deneme, 140 sayfa, 2018

Ferit Edgü – Şimdi Saat Kaç (2008)

‘Şimdi Saat Kaç’, Ferit Edgü’nün 1970’lerden itibaren,  yazın ve resim sanatı üzerine yazdıklarından yapılmış bir seçmeden oluşuyor.

Ahmatova, Aragon, Borges, Camus, Dostoyevski, Kafka, Michaux, Sartre, Turgut Uyar,  Bacon, Aliye Berger, Cezanne, Abidin Dino, Arif Dino, Dubuffet, Eren Eyüboğlu, Modigliani ve Picasso, Edgü’nün denemelerinde okurun karşısına çıkacak isimlerden birkaçı.

Edgü’nün “Niçin yazmak?” ve “Neyi yazmak?”tan öte “Nasıl yazmak?” sorusunun yanıtını aradığı denemeleri, bu isimler üzerinden sanat yapıtını, yaratıcılığı ve sanat yapıtının ölümsüzlüğünü irdelemeleriyle ilgi çekiyor.

Kitabın önsözü de, Onat Kutlar tarafından kaleme alınmış.

  • Künye: Ferit Edgü – Şimdi Saat Kaç, Sel Yayıncılık, deneme, 214 sayfa

Ali Galip Yener – Eleştiri Çağında Deneme (2008)

Ali Galip Yener imzalı ‘Eleştiri Çağında Deneme’ başlıklı bu kitap, deneme-eleştiri sınırı arasında dolaşan metinlerden oluşuyor.

Yener’in, deneme türünü eleştirel bir gözle değerlendiren metinleri, odaklandıkları konuların genişliği, birçok alana, isme atıfta bulunmaları ve kurdukları bağlantılarla ilgi çekiyor.

Deneme türünün sorunlarına, imkân ve sınırlarına eğilen ‘Heves ve Zaaf: Deneme Türünün İmkânları Üzerine’ başlıklı bir çerçeve metinle kitabına başlayan Yener, ardından okura felsefi bir çerçeveyle ördüğü on sekiz deneme sunuyor.

Kitapta bunun yanı sıra, Theodor Adorno, Edward Said, Cemil Meriç ve Nurdan Gürbilek gibi denemeci portreleri de yer alıyor.

  • Künye: Ali Galip Yener – Eleştiri Çağında Deneme, Hece Yayınları, deneme, 192 sayfa

Emin Özdemir – İnsan Yüreğine Yolculuk (2008)

Emin Özdemir, edebiyat alanındaki deneyimleriyle kaleme aldığı ‘İnsan Yüreğine Yolculuk’ta, dünya ve Türkiye edebiyatından yazarların kılavuzluğunda, ölüm korkusu, sevgi ve öfke gibi insanın temel duygularının izini sürüyor.

Özdemir, okuru, Mısır ve Mezopotamya şiirleri, Homeros, Dede Korkut, Sapho, Turquato Tasso, Hayyam, Karacaoğlan, Montaigne, Cervantes, Shakespeare, Balzac, Dostoyevski, Tolstoy, Turgenyev, Stendhal, Kafka, Rilke, Çehov, Gorki, Steinbeck, Nâzım Hikmet, Yaşar Kemal gibi, çok sayıda metin ve yazarla karşı karşıya getiriyor.

Özdemir’in zevkle okunan denemeleri, insanın evrensel sorunlarını edebiyatın ölümsüz metinleri çerçevesinden izlemesiyle ilgi çekiyor.

  • Künye: Emin Özdemir – İnsan Yüreğine Yolculuk, Can Yayınları, deneme, 279 sayfa

Stefan Zweig – İnsanlık Tarihinde Yıldızın Parladığı Anlar (2014)

Stefan Zweig’tan, on dört tarihsel olaya adanmış, incelikli denemeler.

Pasifik Okyanusu’nun keşfi, Fatih Sultan Mehmet’in İstanbul’u fethi, özgürlük marşı Marseillaise’in bestelenmesi, Napolyon’un Waterloo yenilgisi ve Goethe’nin Marienbad Ağıdı’nı kaleme alışı Zweig’ın usta kaleminin işlediği bazı konular.

  • Künye: Stefan Zweig – İnsanlık Tarihinde Yıldızın Parladığı Anlar, çeviren: Ahmet Arpad, Everest Yayınları

Tony Judt – Olgular Değişince (2017)

‘Savaş Sonrası: 1945 Sonrası Avrupa Tarihi’, ‘Kötülük Kol Gezerken’, ‘Yirminci Yüzyıl Üzerine Düşünceler’ ve ‘Anılar Şalesi’, Avrupa tarihi alanında en önemli otoritelerden biri sayılan Tony Judt’un daha önce Türkçede yayımlanmış çalışmaları.

‘Olgular Değişince’ ise, 2010’da aramızdan ayrılan Judt’un 1995-2010 arasında kaleme aldığı ufuk açıcı denemelerini bir araya getiriyor.

Judt buradaki denemelerinde,

  • İsrail, Holokost ve Yahudiler,
  • İsrail ve Filistin sorunu,
  • 11 Eylül saldırısının getirdiği kargaşa,
  • Irak Savaşı,
  • Yeni dünya düzeni,
  • Ortadoğu’da derinleşen kriz,
  • Amerika’nın gerilemesi,
  • Uluslararası ilişkiler,
  • Devletin dönüşümü,
  • Bellek ve unutuş gibi, geçmişin ve çağımızın belli başlı sorunlarını tartışıyor.

Bir zamanlar “Neredeyse her zaman rahatsız edici olan bir hikâyeyi anlatmak ve rahatsızlığın neden hakikatin bir parçası olduğunu açıklamak için iyi ve doğru yaşamalıyız. İyi örgütlenmiş bir toplum, kendimize ilişkin hakikati topluca bildiğimiz ve kendimize ilişkin hoş yalanlar söylemediğimiz bir toplumdur.” demiş Judt’un bu denemeleri, kendisinin tarihsel ve güncel sorunlara karşı tutumunu aydınlatmaları ve muazzam entelektüel zekâsını gözler önüne sermeleriyle önemli.

  • Künye: Tony Judt – Olgular Değişince, yayına hazırlayan: Jennifer Homans, çeviren: Dilek Şendil, Yapı Kredi Yayınları, deneme, 328 sayfa, 2017

Michel Butor – Sıra Dışı Öykü (2008)

Michel Butor ilginç kitabı ‘Sıra Dışı Öykü’de, Charles Baudelaire’in 13 Mart 1856 tarihinde sabaha karşı gördüğü bir rüyayı yorumluyor.

Butor, “kavşağında sayısız yolun kesiştiği” şeklinde tanımladığı bu rüyanın imgelerini, Baudelaire’in hayatı ve yapıtlarında sürüyor.

Baudelaire’in rüyası, sabaha karşı tek başına sokaklarda yürümesiyle başlıyordu.

Rüya daha sonra, şairin bir arkadaşıyla karşılaşması, oradan bir geneleve gitmesiyle devam ediyor ve burada garip bir canavarla karşılaşmasıyla bitiyordu.

İşte Butor, Baudelaire’in bir arkadaşına gönderdiği mektubunda anlattığı bu rüyasının barındırdığı anlamları, şairin hayatı ve sanatı ekseninde izliyor.

  • Künye: Michel Butor – Sıra Dışı Öykü, çeviren: Elif Koşkan, Yapı Kredi Yayınları, deneme, 231 sayfa