Kategori: Deneme

Alper Görmüş – 40 Benzemez Yüz (2008)

Alper Görmüş’ün ’40 Benzemez Yüz’ü, kendisinin Aktüel dergisi için yazdığı portrelerden oluşuyor.

Son yılların en çok konuşulan 40 ismine dair portrelerin, Görmüş’ün kendine has tarzı ve analiziyle renklendiğini, zevkle okunabileceğini söylemekte fayda var.

Bu zevki veren başlıca etkenin ise, Görmüş’ün söz konusu isimleri, haklarında medya tarafından oluşturulmuş yargılar dışında, kendi araştırmaları, kendi bakış açısı eşliğinde sunması ve mizah unsurunu da ihmal etmemesidir diyebiliriz.

Erkan Oğur’dan Fatih Akın’a, Abdullah Gül’den Bekir Coşkun’a, Oktay Ekşi’den Celal Şengör’e, Bülent Arınç’tan Sezen Aksu’ya, Emre Kongar’dan Kenan Pars’a birçok isim, Görmüş’ün kaleminden okurun karşısına çıkıyor.

  • Künye: Alper Görmüş – 40 Benzemez Yüz, Hayy Kitap, deneme, 270 sayfa

Lawrence Durrell – Mekân Ruhu (2008)

Dünya edebiyatının usta isimlerinden, farklı yazın dallarındaki başarısıyla bilinen Lawrence Durrell’in ‘Mekânın Ruhu’ isimli bu kitabı, kendisinin mektuplarını, denemelerini, gezi yazılarını ve bazı romanlarından bölümleri bir araya getiriyor.

Durrell, 1935 yılından sonra Korfu, Yunanistan, Paris, Mısır, Rodos, Arjantin, Yugoslavya, Kıbrıs ve Güney Fransa gibi birçok yerde yaşadı.

Yazarın bu mekânları ele aldığı yazıları da, kitapta yerini alıyor.

Ayrıca, bu “yerleşik yabancı”nın kitapları dışında, dergilerde yayınlanmış ve özel baskı küçük kitaplarda toplanmış ve genellikle Ege ve Akdeniz manzaralarının betimlendiği makaleleri de, ilk kez Alain G. Thomas’nın yayına hazırladığı bu kitapta bulunuyor.

Nihayet, kitaba eklenen mektupların ise, Durrell’in eserlerinin yazıldığı ortama dair okura önemli fikirler vereceğini belirtelim.

  • Künye: Lawrence Durrell – Mekân Ruhu, yayına hazırlayan: Alain G. Thomas, çeviren: Ülker İnce, Can Yayınları, deneme, 537 sayfa

Umberto Eco – Düşman Yaratmak (2014)

Umberto Eco’nun devlet ve toplumlarda düşman inşa etme süreçlerine odaklandığı bir metin ile muhtelif konuları irdelediği “rastgele” yazıları…

Bunlarda da, sanatın kaynağı olarak ateş, Hıristiyanlıkta kutsal emanet kültü, gençlik dönemindeki okumalar, Wikileaks ve Viktor Hugo’da abartının poetikası gibi konular işleniyor.

  • Künye: Umberto Eco – Düşman Yaratmak, çeviren: Leyla Tonguç Basmacı, Doğan Kitap

Şükrü Erbaş – İnsanın Acısını İnsan Alır (2014)

Erbaş, şiirleriyle olduğu kadar denemeleriyle de sevilen bir yazar.

Bütün yazıların ilk cildinde ‘Bir Gün Ölümden Önce’, ‘İnsanın Acısını İnsan Alır’ ve ‘Gülün Sesi Gül Kokar’ isimli kitapları yer alıyor.

Uzun zamandır baskısı tükenen bu kitapların yeniden bir araya gelmesi, Erbaş okuru için adeta bir yaz müjdesi.

  • Künye: Şükrü Erbaş – İnsanın Acısını İnsan Alır, Kırmızı Kedi Yayınevi, 256 sayfa

Stefan Zweig – Buluşmalar: İnsanlar, Kentler, Kitaplar (2008)

‘Buluşmalar’, dünya edebiyatının önemli isimlerinden Stefan Zweig’ın denemelerini bir araya getiriyor.

Dört bölüme ayrılan kitabın ‘İnsanlarla Buluşmalar’ başlıklı birinci bölümünde Zweig, sanat ve siyaset dünyasından 20. yüzyılın önemli isimlerini ele alıyor.

Kitabın ‘Kentlerle Buluşmalar’ bölümü, Zweig’in dünyanın farklı kentlerine yaptığı yolculukları,

‘Kitaplarla Buluşmalar’ kendisini etkileyen eserler üzerine düşüncelerini,

Ve ‘Zamanla Buluşmalar’ başlıklı son bölüm de, 20. yüzyılın ilk yarısında tanık olduğu olaylara dair gözlemlerini barındırıyor.

  • Künye: Stefan Zweig – Buluşmalar: İnsanlar, Kentler, Kitaplar, çeviren: Ahmet Arpad, Yordam Kitap, deneme, 285 sayfa

Nathalie Sarraute – Kuşku Çağı (2014)

Sanatın ve sanatçının kimliğine, amacına, varlık sebebine vakfedilmiş usta işi denemeler.

Başta yazmak ve yazarlık olmak üzere.

Fransız menşeli Yeni Roman akımının ünlü siması, hem geleneksel roman konusundaki inanç ve anlayışlara dirayetle karşı çıkıyor hem de sanatın neliğine dair kuşkularımızı gideriyor.

  • Künye: Nathalie Sarraute – Kuşku Çağı, çeviren: Eylül Desen Kaytancı, Kafe Kültür Yayıncılık, deneme, 128 sayfa

Uğur Kökden – Doğu Akdeniz Yakından (2008)

Uğur Kökden ‘Doğu Akdeniz Yakından’ isimli bu kitabındaki denemelerinde, Akdeniz düşüncesinden hareketle, bu coğrafyayı, tarihinde yer etmiş uygarlıklar ve kültürler ekseninde ele alıyor.

Fakat Kökden, bunu söz konusu coğrafyayla sınırlamadan, insanın hayat boyu süren evrensel arayışı ve dünyayı, hayatı anlamlandırma çabası ekseninde yapıyor.

Bilhassa çağrışımların yoğun olduğu denemelerinde Kökden, gerek hatırlamalar ve gerekse tarihi ayrıntılar aracılığıyla, bu coğrafyanın doğasını ve tarihte tanık olduğu medeniyetlerin izini sürüyor.

Denemelerin, hem sunduğu tarihi ayrıntıları, hem de dünya edebiyatının önemli isimlerine yaptığı atıflarla zevkli bir okuma sunduğunu söyleyebiliriz.

  • Künye: Uğur Kökden – Doğu Akdeniz Yakından, Doruk Yayınları, deneme, 231 sayfa

John Steinbeck – Ben Bir Devrimciyim (2017)

Büyük yazar John Steinbeck’in Amerikan emekçilerinin zorlu yaşam koşullarının merkezinde yer aldığı, yazarın edebi, kişisel ve siyasi hislerini cesurca ifade ettiği denemeleri.

Sekiz bölüme ayrılan kitabında Steinbeck:

  • Yaşadığı veya ziyaret ettiği mekânlara dair izlenimlerini,
  • Amerika’da farklı sektörlerde çalışan işçilerin zorlu çalışma şartlarını,
  • Göçmen işçilerin beraberinde getirdiği dönüşümü,
  • Yazma üzerine düşüncelerini,
  • Hayatından geçmiş insanlara dair anılarını,
  • Gazetecilik günlerinden öğrendiklerini,
  • Savaş muhabirliği deneyimlerini,
  • Ve Amerika ile Amerikalı olmak konusundaki fikirlerini okurlarıyla paylaşıyor.

Steinbeck’in denemeleri, onun yalnızca bir yazar ve gazeteci olmadığını, aynı zamanda toplumsal meselelere karşı duyarlı ve sözünü sakınmayan dört dörtlük bir devrimci olduğunu bize yeniden hatırlatıyor.

Kendisinden hâlâ öğreneceğimiz çok şey var!

  • Künye: John Steinbeck – Ben Bir Devrimciyim, çeviren: Abdullah Yılmaz, Sel Yayıncılık, 492 sayfa

Jorge Luis Borges – Tartışmalar (2014)

‘Tartışmalar’, Latin Amerika edebiyatının öncü isimlerinden Jorge Luis Borges’in 1930’lu yıllarda kaleme aldığı denemelerinden oluşuyor.

Borges bu denemelerinde, kendine has ayrıntıcı bakışıyla,

  • Arjantin ve Uruguay’da Gauchesca şiirinin gelişimini ve öncü şairlerini,
  • Gerçeklik ve metafiziğin kesişmesini,
  • Okurun batıl etiğini,
  • Walt Whitman şiirinde dikkat çeken kimi özellikleri,
  • Mistik Kabala anlayışını,
  • Gerçekliğin postülasyonunu,
  • Akhilleus ile kaplumbağa paradoksunu,
  • Flaubert’in sıra dışı yazgısını,
  • Kutsal üçlü gizemini,
  • Anlatı sanatı ve büyü ilişkisini,
  • Ve Arjantinli yazarın gelenekle arasındaki ilişkiyi ele alıyor.

Kitaptaki denemeler, en çok yazarın geniş düşünsel, entelektüel ilgilerini ortaya koymalarıyla önemli.

  • Künye: Jorge Luis Borges – Tartışmalar, çeviren: Çiçek Öztek, İletişim Yayınları, deneme, 217 sayfa

Oscar Wilde – Yalancılık Sanatı (2008)

Oscar Wilde’ın diyalog şeklinde kaleme aldığı ‘Yalancılık Sanatı’, ağırlıklı olarak estetik konusunu işleyen felsefe yazılarından oluşuyor.

Esere adını veren yazının yanı sıra, ‘Sanatçı Olarak Eleştirmen’ başlıklı bir yazının da bulunduğu kitap, Wilde’ın yergi-mizah üslubunun da iyi örneklerinden.

Wilde, “Çağımız edebiyatının büyük çoğunluğuyla gülünç derecede sıradan kalmasının başlıca nedenlerinden birini, hiç kuşkusuz, bir sanat, bir bilim ve bir toplumsal zevk olarak yalancılığın gerilemesi oluşturuyor. Kadim tarihçiler lezzetli kurgularını bize olgu biçiminde sunmuşlardı, günümüz romancıları ise karşımıza kurgu kılığında sıkıcı olguları çıkarıyorlar.” diyor.

  • Künye: Oscar Wilde – Yalancılık Sanatı, çeviren: Ercüment Özkaya, Epos Yayınları, deneme, 139 sayfa