Alevi kanaat önderlerinin dilinden, Alevilerin değişik örgütlenmeler içindeki, farklı düşüncelere sahip temsilcilerinin bir toplu fotoğrafı.
Kitap, Aleviliğin güncel sorun ve taleplerinin ne olduğunu, bugüne kadar neden ve nasıl dışlandıklarını ve Dersim’de, Maraş’ta, Sivas ve Gazi Mahallesi’nde onları katliamdan geçiren anlayışı daha yakından görmek için birebir.
Türkiye’nin son dönemlerdeki en önemli gündemlerinden birini, İslam, İslamcılık, şeriat, laiklik, takkıyye ve başörtüsü oluşturuyor.
Roni Margulies ‘Kalpsiz Dünyanın Kalbi’nde, güncel örnekler üzerinden, Türkiye’de hiçbir şeyin bağımsız düşünülemediği İslam’ı irdeliyor.
Margulies kitabının ilk bölümündeki yazılarında din ve İslam’a, ikinci bölümündekilerde somut olarak dinin Türkiye siyasetine etkilerine ve son bölümündekilerde de bir başka dinin, Yahudiliğin Ortadoğu’da olup bitenlere etkisine ve Türkiye’deki algılanışına odaklanıyor.
Margulies, Türkiye’nin yakın tarihine damga vurmuş, kimisi gülünç gelişmeleri, bunların gerçek veya hayali bir İslam’dan nasıl kaynaklandığını anlatıyor.
Moğol fethinden sonra, Anadolu’da İslami mimari alanında büyük bir dönüşüm yaşandı.
Patricia Blessing’in elimizdeki dikkat çekici çalışması ise, hem yetkin bir tarih hem de nitelikli bir mimari incelemesi olarak söz konusu dönemdeki dönüşümleri geniş bir perspektifle inceliyor.
Blessing özellikle bu dönemde Konya, Sivas, Erzurum, Tokat, Amasya ve Ankara’da yapılmış camiler, medreseler ve kervansaraylar gibi anıtlar ekseninde fetihten sonraki yönetim değişimleri, nüfus hareketleri ve kültürel dönüşümlerin mimaride ne gibi izler bıraktığını açıklığa kavuşturuyor.
Çok zengin kaynaklardan beslenmesiyle de önem arz eden Blessing’in incelemesi, Ortaçağ Anadolu’sunun İslami mimarisinin sağlam bir fotoğrafını çekiyor.
Arif Tekin ‘Kur’an’da Allah’ta, Allah’ın Kur’an’da nasıl anlatıldığına odaklanıyor.
Yaratıcı/yaratılan ilişkisini, ayetler ve sureler çerçevesinden analiz eden Tekin, dine dair önyargılarla da hesaplaşıyor.
Kur’an’da tasvir edildiği şekliyle Allah’ın cinsiyeti, sinirlenişi, beddua edişi, savaşa katılması, insanlara hitap edişi ve erkekleri savunuşu gibi konuları araştıran Tekin, Allah’ın varlığı tartışmasına girmeden, din tabusunu hedef alıyor.
Toplumun dinler konusunda yeterli derecede bilgi sahibi olmadığı, konuya dair hurafelerin güçlü olduğu gerçeği düşünüldüğünde, Tekin’in çalışmasının, dogmatik yaklaşımları kıyasıya eleştirmesiyle dikkat çekeceğini söyleyebiliriz.
Wilson Amos Farnsworth, 1853-1903 yılları arasında, yani tamı tamına 50 yıl boyunca Kapadokya bölgesinde misyonerlik yapmış bir isim.
Farnsworth bu dönemde Kayseri, Ankara, Yozgat, Nevşehir ve Niğde illerinde, ayrıca bu illere bağlı kaza ve köylerde misyonerlik yapmış, bu esnada 120 bin kilometre yol kat etmiş.
Farnsworth’un bu yıllara dair izlenimlerini barındıran bu kitap, özellikle Orta Anadolu’daki misyonerlik faaliyetleri, Osmanlı’nın son dönemi ve o yılların Orta Anadolu’sundaki toplumsal ve kültürel hayat hakkında dikkat çekici saptamalar barındırmasıyla altın değerinde bir kaynak.
Orta Anadolu, ilginç bir şekilde, Osmanlı’nın son döneminde misyonerlik faaliyetlerinin yoğun olarak yaşandığı bir bölgeydi.
İşin aslı, bu misyonerlik faaliyetlerinin artışı ile Osmanlı’nın bu dönemde içine girmiş olduğu büyük bunalım birbirinden ayrı düşünülemez.
İşte bu kitap da, bölgenin merkezi olarak nitelendirilebilecek Kapadokya’da bu çalışmaların nasıl yürütüldüğünü aydınlatmasıyla önemli.
Kitabın bulunma macerası da ilginç.
Kitap taslağı, Mehmet Şahin tarafından keşfedildi.
Şahin çalışmayı, 2015 yılında Harvard Üniversitesi Kütüphanesi’nin misyoner arşivinde bulmuştu.
Kendine özgü bir dini inanç sistemine sahip Ezidilerin kültürüne, dinine ve toplumuna nitelikli bir giriş.
Alana dair araştırmalar esas olarak Kuzey Irak’ın modern Ezidilerine odaklanırlar.
Bu kitabın özgünlüğü ise, Ezidiliği hem Kuzey Irak’ta hem de Türkiye, Suriye ve Transkafkasya’yı kapsayacak şekilde incelemesi.
Alanında uzman yüzden fazla ismin katkılarıyla ortaya çıkan ve şair Yves Bonefoy’un derlediği bu devasa külliyat, mitoloji ve mitoloji sistemleri üzerine yazılan özgün makaleleri bir araya getiriyor.
Bizde yıllar önce yayınlanan, fakat şimdi baskısı tükenmiş çalışma, Yunan ve Roma mitolojisinden başlayarak Brezilya ve Eskimo mitolojilerine uzanıyor ve böylece konuyu en geniş çerçevede ele alıyor.
Ansiklopedik tarzda hazırlanmasıyla, konuyla ilgili düşünen her okurun kitaplığında bulunması gereken sözlük, yalnızca dünya mitolojileri hakkında değil, bugün varlığını sürdüren pek çok toplumun düşünme biçimleri ve kültürleri hakkında da oldukça aydınlatıcı bilgiler sunuyor.
Sözlük hazırlanırken, Lévi Strauss ve Georges Dumézil’in yaklaşımlarının temel alındığını da ayrıca belirtelim.
Araştırmacı Rıza Zelyut ‘Türk Aleviliği’ isimli bu kitabında, Anadolu Aleviliğinin kültürel kökenlerine inmeye çalışıyor.
Klasik Aleviliğin ne olduğu, Alevi sözcüğünün etimolojisi, Alevi ve Sünnilerin ortak kavramları, Kuran ve Alevilik, Alevilik felsefesi, Alevilik ve kadın, 12 İmamlar, Ehlibeyt ve mezhepler, Nusayri Aleviliği, Cem töreni, Alevilerin etnik kimliği ve Kürtler, Osmanlı döneminde Alevi başkaldırıları ve Alevilerin Kutsal yerleri, Zelyut’un ele aldığı konulardan birkaçı.
Çalışmanın, “Anadolu Aleviliğinin Türk kültürünün en eski temelleriyle şekillendiği” iddiası başta olmak üzere, birçok tartışmalı konuya uzandığını da ayrıca belirtmekte fayda var.
Din mücadelesinde kadına hangi roller biçildi?
Kadınlar dini ne kadar dönüştürdü?
İslamcı kadın hareketinin geçirdiği dönüşümün derinlikli bir tahlili, burada.
Zehra Yılmaz’ın çalışmasını özgün kılan bir husus da, yalnızca İslam dünyasının yerel dinamiklerini değil, küresel değişimin yarattığı etkiler ile İslami feminizm tartışmalarını da konuya dâhil etmesi.
‘Dinin Geleceği’, teolog Gianni Vattimo ile kendini laik-demokrat olarak tanımlayan Richard Rorty arasındaki diyaloğa dayanıyor.
Aynı zamanda, Vattimo’nun ‘Yorum Çağı’ ve Rorty’nin ‘Dinsel Zümre Karşıtlığı ve Ateizm’ başlıklı birer yazısı ile kitabı derleyen Santiago Zabala’nın çerçeve metni ‘Teistleri ve Ateistleri Olmayan Bir Din’ başlıklı bir yazısından oluşan kitap, metafizikten sonra dinin geleceğine dair dillendirilen soruları yanıtlamayı amaçlıyor.
Rorty ve Vattimo, insanlığın Aydınlanma öncesinde Tanrı’ya karşı, Aydınlanma’dan sonra ise akla karşı ödevleri olduğu gerçeğinden yola çıkıyor.
İki ismin buluştuğu ortak zemin ise, ontolojik hakikate dayanma iddiasından arındırılmış postmodern düşünme tarzıdır.
Kitabın, teoloji ve Batı felsefesi arasındaki ilişki konusunda da bir başvuru kitabı olabileceğini söyleyebiliriz.
