Militan ateist Žižek ile radikal ortodoks Milbank, dini tartışıyor. Kitap, karşıt görüşlü iki düşünürün, modernitenin akıl ve inanç arasında nasıl konumlandığını, postmodernizmin teolojiyle ilişkisini, dinin geleceğini, sekülerliği ve bir direniş teolojisinin imkânlarının neler olduğunu hararetle tartışmalarıyla önemli.
Faik Bulut’un ‘Ali’siz Alevilik’inin ilk baskısı bundan tam on yıl önce, 1997 yılında yapılmıştı. Bulut’un kitabı, Aleviliğin ilk kaynaklarını, tarihsel köklerini, dış etkilerini, Arap-İslam, Türk-İslam, İran-İslam dünyasındaki oluşum ve gelişimini irdeliyor. İlk baskısı yapıldıktan hemen sonra bayağı oldukça çeken ve Alevilikle ilgili tartışmaların odağında yer alan kitabında Bulut, Alevi fikriyatının “Türklük ve Kürtlükle” özdeşleştirilmesini, Aleviliği, Türk-İslam sentezi çerçevesinde Sünnileştirmeye çalışan görüşleri eleştiriyor. Alevilik inanışının İslam dışı bir inanış olduğunu savunan Bulut, Gerçek Ali ile Efsane Ali arasına net bir çizgi çizmeye çalışıyor.
Prof. Bart Ehrman, İncil ayetlerini orijinal dilinde incelemeye başladıktan sonra, daha önce İncil’i tercüme edenler tarafından birçok yanlışlığın, hatta kasıtlı değiştirmelerin yapıldığını fark etmiş. Ehrman’ın ‘İncil Nasıl Değiştirildi?’ kitabı da, kendisinin konu hakkındaki incelemelerinin sonuçlarını sunuyor. Çalışmanın ilgi çekiciliği, Ehrman’ın, bu yanlışlık ve kasıtlı değiştirmelerin, İncil’in bugünkü okuması üzerinde yarattığı etkiyi göstermesidir diyebiliriz. Yazar, İsa’nın tanrısallığı, üçlü birlik ve İncil’in tanrısal kaynaklı olduğunun, yazıcılar tarafından yapılan değişimlerle ortaya çıktığını savunarak, önemli bir tartışma başlatmış oluyor.
Peygamberden aktarılan sözler olan hadisler, Müslümanlığın en önemli ikinci kaynağı. Bayrak ise, peygamberin yanı sıra arkadaşlarının, hatta onlardan sonraki kuşakların sözlerinin de hadis tanımı içinde değerlendirilmesini sorgulamaya açıyor. Kitap temelde, “Halkın gözünde hadis neden hep peygamber sözü olarak anlaşılıyor? ” sorusunun yanıtını arıyor.
Şu an Harvard Üniversitesi İslam Bilimleri Profesörü olarak görev yapan Annemarie Schimmel, Batı’nın İslam’a ve onun peygamberi Hz. Muhammed’e önyargılı olduğunu savunuyor. “Batı’nın İslâm peygamberi Muhammed’e karşı gösterdiği anlayışsız tavır beni eskiden beri rahatsız etmiştir. Sadece sıradan insanlar değil, oryantalistlerin çoğu da tarihin eleştirisini yaparken Muhammed’in negatif niteliklerini sergilemeye daha yatkın olmuşlardır,” diyen Schimmel’in kitabı, bu temel eleştiriden hareketle, Hz. Muhammed’e bir güzelleme niteliğinde. Schimmel, Hz. Muhammed’in doğumu şerefine yapılan kutlamaları, O’nun göklere yolculuğunu, isimlerini ve mucizelerini anlatıyor.
Cami Baykurt, ‘Hıristiyan Türkler’de, Selçukluların küçük Asya’yı ele geçirmelerinden günümüze kadar, Anadolu’da varlığını sürdüren Türk Hıristiyanlardan bahsediyor. Karamanlı Rum olarak nitelendirilen bu topluluk, Türkçe konuşur, Türkçe ibadet eder. İlk baskısı 1922 yılında yapılan bu kitabında Baykurt, Türk Hıristiyanlığının tarihini, Osmanlı İmparatorluğu’ndaki farklı dinlere gösterilen hoşgörü çerçevesinde ele alıyor. Türklerin göç yolları, coğrafi sebeplerle Bizans’a giden Türk kavimleri ve Türkler arasında Ortodoksluğun yayılması, kitaptaki öne çıkan konular. Baykurt bu temel başlıklardan hareketle, Hıristiyan bir cemaatin köklerine ve göç yollarına odaklanıyor.
Evrim teorisini kapsamlı bir bakışla ele alan bir çalışma. Bilhassa evrim teorisi ile dini inancın çatıştırılmasının gereksizliği, hatta saçmalığını gözler önüne seren kitap, evrime inanma ile Tanrı’ya inanmanın çelişkili olmayacağını ortaya koymasıyla önemli. İnançlarımızın temel yapısı ile bunu sağlayan bilgi kaynakları ve evrimsel süreç için sağlam bir rehber.
Batı’nın dini gelenekleriyle bilim arasındaki uzun çatışmanın serencamı. Alanında uzman pek çok ismin katkıda bulunduğu kitap, Hıristiyanlığın ilk zamanlarından 20. yüzyılın sonuna, bilim ve din ilişkisini, bilimin entelektüel kaynakları ve felsefi arka planını, belirli dini geleneklerin gelişimini farklı yönleriyle sorguluyor.
‘Dinler Atlası’, inançlara, ibadetlere ve bunların yaşandığı ülkelere yer veren bir rehber. Bir coğrafyacı olan Dumortier’nin bu çalışması, dinlerin dünyada hangi bölgelere yerleşmiş olduğunu, coğrafyanın “bir araya getirme”, “sayısal değerlendirme”, “grafikler” ve “haritalar” gibi tekniklerine başvurarak göstermeye çalışıyor. Atlasın, elliden fazla grafik ve harita içermesiyle de, bu yerleşimi ve dağılımı iyi verdiğini söyleyebiliriz. Kaliteli baskısıyla da dikkat çeken çalışma, günümüz dünyasındaki din olgusunun, dünya genelinden, bölgesel ve yerel ölçeğe uzanan seyrini, kültürel alanların veya ülkelerin haritaları, şehir planları ve grafikleri eşliğinde izliyor.
Henri Pena-Ruiz’in ‘Laiklik Nedir?’i, “Ortak çıkarların paylaşımından vazgeçmeden ‘farklılıkları’ nasıl yaşamak gereklidir?” sorusuyla başlıyor. Yazar, sorunun verili laiklik anlayışının tartışmaya açılmasıyla giderilebileceğini savunuyor. Pena-Ruiz, kitabının birinci bölümünde, laikliğin temel ilkesini, onun hukuksal tanımını ve felsefe açısından dayandığı gerçekleri açıklamaya çalışıyor. Yazar buradan hareketle, tanımın günümüzde karşılaştığı sıkıntıların nasıl üstesinden gelinebileceğine kafa yoruyor. Paris Siyasal Bilgiler Enstitüsü’nde Felsefe Doçenti olan yazarın, ‘Laikliğin Felsefesi’ isimli bir kitabının bulunduğunu da belirtelim.
Dipnotski 