Kategori: Edebiyat Kuramı

Yeşim Dinçer – Ecinniler’in Gölgesinde (2009)

Roman ve öykü eleştirileriyle kitap tanıtım yazıları çeşitli dergilerde yayımlanmış Yeşim Dinçer ‘Ecinniler’in Gölgesinde’ başlıklı kitabında, dünya edebiyatının çığır açan eserlerinden, Dostoyevski’nin ‘Ecinniler’inin gölgesinde yazılan, bu eserden etkilenen Türk romanlarını inceliyor.

Orhan Pamuk’un ‘Kar’, Leyla Erbil’in ‘Mektup Aşkları’ ve Kaan Arslanoğlu’nun ‘İntihar’, romanlarının Dostoyevski’den açık etkiler taşıdığını söyleyen Dinçer, bu yazarların nereden ve hangi dertlerle yola çıkarak eserlerini kaleme aldıklarını irdeliyor.

Dinçer’in bunu, Dostoyevski’nin karakterlerini, kurgusunu, yaşamını ve polemiklerini de hatırda tutarak yapması, çalışmayı nitelikli kılan hususlardan.

  • Künye: Yeşim Dinçer – Ecinniler’in Gölgesinde, Yordam Kitap, inceleme, 190 Sayfa

Sevengül Sönmez (haz.) – A’dan Z’ye Sabahattin Ali (2009)

Sevengül Sönmez tarafından hazırlanan ‘A’dan Z’ye Sabahattin Ali’, Sabahattin Ali’nin kişiliğini, ilişkilerini, fiziksel özelliklerini, hayatının önemli olaylarını, yapıtlarını, hakkında yazılanları ve söylenenleri ayrıntılarıyla anlatırken, O’nun edebiyat ve sanat görüşünü, kaynaklarını, politik duruşunu, gözlem yeteneğini ve özgünlüğünü gözler önüne seriyor.

Sabahattin Ali’nin eşi Aliye Ali ve kızı Filiz Ali tarafından korunan belgelerin yanı sıra, uzun ve ayrıntılı bir kütüphane çalışmasının ürünü olan eser için, Sabahattin Ali’yi tanıyan kişilerle görüşülmüş.

Kitaptaki belgelerin büyük bölümünün, ilk kez yayımlandığını da ayrıca belirtelim.

  • Künye: Sevengül Sönmez (haz.) – A’dan Z’ye Sabahattin Ali, Yapı Kredi Yayınları, ansiklopedi, 520 sayfa

Simge Özer Pınarbaşı – Dante’yi Betimlemek (2015)

Dante’nin başyapıtı olan ‘İlahi Komedya’ ile onu işleyen sanat yapıtlarını irdeleyerek, sanat tarihi ve edebiyatı buluşturan ilgi çekici bir inceleme.

Kitap Dante’nin eserinin ortaya çıktığı tarihsel ve toplumsal koşulları, eserin sanata konu olma sürecini irdeliyor, böylece plastik sanatlar tarihinde bir yolculuğa çıkıyor.

  • Künye: Simge Özer Pınarbaşı – Dante’yi Betimlemek, Tekhne Yayınları

Kıvanç Tanrıyar – Aykırı Cinsellikler (2018)

Kıvanç Tanrıyar ilgi çekici çalışması ‘Aykırı Cinsellikler’de, erken dönem Türkçe edebiyatta cinsel yönelim ve cinsiyet kimliğinin kendine nasıl yer bulduğunu inceliyor.

Tanrıyar bu amaçla Hüseyin Rahmi Gürpınar, Nahid Sırrı Örik, Reşat Nuri Güntekin, Reşad Ekrem Koçu gibi pek çok ismin eserlerini irdelediği gibi, Tanzimat’tan Abdülhamid rejimine,  Mütareke döneminden Cumhuriyete kadar geniş bir zaman diliminde hareket ediyor.

Kitapta,

  • Nahid Sırrı Örik’te heteronormatif eşiğe yenik düşen figürler,
  • Reşat Nuri Güntekin’de erkeklik iffeti sembolü olarak Hz. Yusuf,
  • Toplumsal örgütlenme biçimi olarak kadınlararası homososyal arzu ve başkaldıran lezbiyenlik,
  • Lezbiyenlik ve cinsel coğrafya,
  • Toplumsal sözleşmeyi aşan kadınlararası homososyal arzu,
  • Tanzimat’tan erken dönem Cumhuriyete trans erkeklik temsilleri,
  • Savaş makinesi ve heteroseksüel matris gölgesinde erilleşme,
  • Genel ahlakın kırmızı çizgisine direnme biçimi olarak Transgender,
  • Ve Abdülhamid dönemi hakikat rejimine direnen bir yapı olarak queer aile gibi, birçok konu tartışılıyor.

Künye: Kıvanç Tanrıyar – Aykırı Cinsellikler: Türkçe Edebiyatta Cinsel Yönelim ve Cinsiyet Kimliği, Ayrıntı Yayınları, inceleme, 352 sayfa, 2018

Selim Temo – Horasan Kürtleri (2018)

Selim Temo’nun uzun araştırmalarının ürünü olan elimizdeki çalışması, Horasan Kürtleri hakkında Türkçe yazılmış, çok iyi kaynak eserlerden biri olmaya aday.

Pek çok harita, belge, elyazması ve fotoğrafla zenginleşen çalışma, özellikle konu hakkındaki Almanca, Arapça, Farsça, Fransızca, İngilizce, İspanyolca, Kürtçe, Rusça ve Türkçe kaynakları bir araya getirmesiyle önemli.

Temo,

  • Horasan Kürtlerinin kökeni,
  • Kürtlerin Horasan’a göçünün altındaki tarihsel etkenleri,
  • Kürtlerin Horasan’dan tekrar geriye doğru göçe koyulmalarının nedenlerini,
  • Kendi ana karalarından bu kadar uzak olmalarına rağmen Horasan Kürtlerinin dillerini nasıl korudukları,
  • Ve bunun gibi pek çok konuyu aydınlatıyor.

Üç bölümden oluşan kitap, yalnızca bu topluluğun tarihini anlatmakla kalmıyor, aynı zamanda Horasan Kürtlerinin sosyal yaşamına ve onlarca şair yaratmış özgün edebiyatlarına da kapsamlı bir şekilde bakıyor.

  • Künye: Selim Temo – Horasan Kürtleri, Alfa Yayınları, inceleme, 718 sayfa, 2018

José Ortega y Gasset – Quijote Üzerine Düşünceler (2018)

José Ortega y Gasset felsefesinde önemli yeri olan ‘Quijote Üzerine Düşünceler’, kendisinin sanat ve edebiyat alanındaki fikirlerinin çok yönlülüğünü ve derinliğini ortaya koymasıyla önemli.

Gasset’in henüz 31 yaşındayken yayınladığı, denemelerden oluşan kitabı, ‘Don Kişot’ eseri bağlamında bir edebiyat yapıtını özgün kılan hususları, yazarlık olgusunu, yazmak edimini ve düşüncenin beslendiği dinamiklerini irdeliyor.

“Ben, kendim ile çevremden müteşekkilim ve eğer çevremi kurtaramazsam kendimi de kurtaramam.” diyen Gasset bununla da yetinmiyor ve bir olgu olarak bu yapıttan yola çıkarak anlamın bütünlüğü, hayat, felsefe, sanat, kurtuluş, gelecek ve varoluş gibi temalar üzerine derinlemesine bir sorgulamaya girişiyor.

Düşünürün sonraları çokça göndermelerde bulunacağı ‘Quijote Üzerine Düşünceler’, Ortega y Gasset’in düşüncesinin anlaşılmasında elzem bir eser niteliğine sahiptir diyebiliriz.

  • Künye: José Ortega y Gasset – Quijote Üzerine Düşünceler, çeviren: Mehmet Sait Şener, Yapı Kredi Yayınları, edebiyat inceleme, 104 sayfa, 2018

Mustafa Okan Baba – Bayburtlu Zihni (2009)

Mustafa Okan Baba bu biyografi çalışmasında, on dokuzuncu yüzyılın ilk yarısında yaşamış en önemli halk şairlerinden, dönemin en sivri dilli edebiyatçılarından Bayburtlu Zihni’nin hayatını, sanatını ve etkisini anlatıyor.

Hem halk edebiyatı hem de divan edebiyatından eserler veren Bayburtlu Zihni, sivri dili yüzünden sürekli sürgün ve görev değişikliklerine uğradı.

Kitap, tüm baskılara rağmen muhalifliğinden taviz vermeyen bu edebiyatçıyı, Gülay Batur’un güzel çizimleri eşliğinde okura sunuyor.

Kitapta ayrıca, Zihni’nin ‘Sergüzeştame’ adlı eserinin Osmanlıca tam metni de yer alıyor.

  • Künye: Mustafa Okan Baba – Bayburtlu Zihni, Heyamola Yayınları, biyografi, 280 sayfa

Mehmet Nuri Yardım – Edebiyatımızda Hüzün (2009)

Mehmet Nuri Yardım, ‘Edebiyatımızda Hüzün’ başlıklı elimizdeki çalışmasında, edebiyatımızın hüzün burcunu, çok yönlü bir bakışla irdeliyor.

1815 doğumlu Celâlî’den başlayarak 1970 doğumlu Kaan İnce’ye kadar, Türkiye edebiyatının son iki yüzyıllık hüzün haritasını çıkaran Yardım, değişik nesillerden farklı şair ve yazarların dramatik hayatlarını ele alıyor.

Yardım, önemli bir boşluğu dolduran çalışmasında, eserleri okunan edebiyatçıların, şiirleri ezberlenen şairlerin, tiyatroları izlenen yazarların, denemeleri takip edilen kalemlerin acı vedalarını ve büyük hüzünlerini okurların karşısına çıkarıyor.

Kitap, Türkiye edebiyat tarihi açısından bir kaynak eser olarak değerlendirilebilir.

  • Künye: Mehmet Nuri Yardım – Edebiyatımızda Hüzün, Yağmur Yayınları, inceleme, 398 sayfa

Erdem Öztop – Kalemler Konuşunca (2009)

‘Kalemler Konuşunca’, Erdem Öztop’un yazarlarla yaptığı söyleşilerden oluşuyor.

Yazarların yapıtları üzerine görüşleri ve edebiyata bakışları gibi konular, Öztop’un epey bir süredir Cumhuriyet Kitap ekinde yayımlanan bu söyleşileriyle okurun karşısına çıkıyor.

Altı yılı bulan bu söyleşilerinden bir seçkiye dayanan kitabın, yazar ve sanatçıların tanıtılması konusunda iyi bir kaynak olduğunu söyleyebiliriz.

Kitaba söyleşileriyle katılan isimler şöyle: Ahmet Cemal, Kemal Bekir, Adnan Binyazar, Mehmet Eroğlu, Tahsin Yücel, Nazlı Eray, Hıfzı Topuz, Ahmet Ümit, İnci Aral, Mustafa Balbay, Emre Kongar, Doğan Hızlan, Enis Batur, Oktay Akbal, Füruzan, Metin And ve Ali Poyrazoğlu.

  • Künye: Erdem Öztop – Kalemler Konuşunca, Cumhuriyet Kitapları, söyleşi, 307 sayfa

Virginia Woolf – Kitap Nasıl Okunmalı? (2015)

Virginia Woolf’u hem usta bir yazar olarak hem de okuma ve yazma üzerine ufuk açıcı denemelerin sahibi olarak severiz.

Woolf bu kitabında ise, İngiliz edebiyatının gelişiminden nitelikli okumaya ve bir eseri klasik yapan kıstaslara pek çok konuyu, derin bilgisi ve maharetiyle ele almakta.

  • Künye: Virginia Woolf – Kitap Nasıl Okunmalı?, çeviren: Selin Beyhan, Alakarga Yayınları