Kategori: Tarih

Büşra Ersanlı – Tarih Eğitiminde “Sen Kimsin?” Siyaseti (2019)

Büşra Ersanlı, daha önce yayımlanan önemli çalışması ‘İktidar ve Tarih’te, Türk Tarih Tezi’nin iktidarın siyasî tasarruflarına bağlı olarak yaratıldığı ve geliştirildiği ‘altın çağ’ı ele almıştı.

Çalışma, 1929-1937 zaman aralığında, Birinci ve İkinci Tarih Kongreleri’nden başlayarak hem tarih tartışmalarını hem de bu tartışmaların ders kitaplarına nasıl yansıdığını incelemişti.

Ersanlı’nın elimizdeki şahane çalışması da, özellikle ‘İktidar ve Tarih’teki ana meseleleri derinleştirmesiyle büyük önem arz ediyor.

Yazar ‘Tarih Eğitiminde ‘Sen Kimsin?’ Siyaseti’nde, Türkiye, Orta Asya Cumhuriyetleri ve Kafkaslarda tarih eğitimi, milli kimlik ve siyasal iktidar arasındaki ilişkilere odaklanıyor.

Kitap, özellikle erken Cumhuriyet döneminden bugüne uzanan süreçte iktidarın zihniyetinin tarih eğitimine yansımaları üzerinden ele almasıyla büyük önem arz ediyor.

Ersanlı’nın bunu yaparken de siyasetin tarih eğitimine yansımalarını Türkiye, Azerbaycan, Özbekistan ve Türkmenistan’da karşılaştırmalı bir yaklaşımla irdelemesi, kitabı ayrıca zenginleştiren hususlardan.

Kitapta ayrıca, Ersanlı’nın 1990’lardan bu yana bir siyaset bilimci, kadın akademisyen ve aktivist olarak deneyimlerini ve gözlemlerini paylaştığı bir söyleşi de yer alıyor.

  • Künye: Büşra Ersanlı – Tarih Eğitiminde “Sen Kimsin?” Siyaseti: Türkiye’den Orta Asya’ya, Tarih Vakfı Yurt Yayınları, tarih, 345 sayfa, 2019

Barbara Caine – Biyogafi ve Tarih (2019)

Tarih profesörü Barbara Caine, özellikle 19. ve erken 20. yüzyıl tarihi ve biyografisi alanlarında pek çok çalışmaya imza attı.

Caine bu kitabında ise, tarih ile biyografi arasındaki ilişkinin kökenlerine iniyor.

Yazar burada ayrıca, biyografinin bir yazınsal tür olarak nasıl ortaya çıkıp geliştiğini ve biyografinin yazımı ve yorumlanışıyla ilgili çağdaş yaklaşımların neler olduğunu ayrıntılı bir şekilde irdeliyor.

Caine, geçmişin daha insancıl, daha erişilebilir ve okuyucuyla daha bağlantılı kılmanın en iyi yollarından birinin biyografi türü olduğunu, zira biyografinin tarihte yaşanmış olaylardan söz etmenin en eski ve en popüler biçimi olduğunu belirtiyor.

  • Künye: Barbara Caine – Biyogafi ve Tarih, çeviren: Mine Sözen, İş Kültür Yayınları, tarih, 208 sayfa, 2019

Harun Karadeniz – Olaylı Yıllar ve Gençlik (2015)

Kırk dört yıl önce kaybettiğimiz, 68 kuşağının simge isimlerinden Harun Karadeniz’den, bir dönemin gençlik hareketinin geniş bir panoraması.

Karadeniz, öğrenci derneklerinde başlayan politik dönüşümü, Amerikan 6. Filo’suna karşı yapılan gösterileri, üniversite reformu eylemlerini ve işçilerin, köylülerin, tarım emekçilerinin direnişleri gibi konularda önemli bilgiler veriyor.

Türkiye’de toplumsal mücadele tarihinin önde gelen isimlerinden biri olan Harun Karadeniz, 12 Mart askeri darbesinin sistemli şiddetine maruz kalarak, tutuklandı ve tedavi imkânları bilinçli olarak ortadan kaldırıldı.

Ölüme terkedilen Karadeniz’in, yaşama veda etmeden önce kaleme aldığı ‘Olaylı Yıllar ve Gençlik’, 60’lı yılların başından 70’lere uzanan gençlik hareketlerinin geniş bir panoramasını tüm ayrıntılarıyla birlikte bulacaksınız.

  • Künye: Harun Karadeniz – Olaylı Yıllar ve Gençlik, Literatür Yayıncılık, siyaset, 224 sayfa, 2015

Cyril Aydon – İnsanlık Tarihi (2015)

İnsanın ve uygarlığın 150 bin yıl öncesinden bugüne uzanan serüveni bu kitapta.

Kitapta, insanların dünyaya yayılması, devletin icadı, tunç imparatorluklar, Yunan dünyası, Roma’nın yükselişi ve düşüşü, Amerika’nın keşfi, sömürgecilik faaliyetleri, Fransız devrimi, 1. ve 2. Dünya Savaşları ve bunun gibi pek çok tarihi olay karşımıza çıkıyor.

Çalışmayı, özellikle tarihin iyi bir özetini arayanlara öneriyoruz.

  • Künye: Cyril Aydon – İnsanlık Tarihi, çeviren: Ilgın B. Yıldız, Say Yayınları, tarih, 488 sayfa, 2015

Silvia Federici – Cadılar, Cadı Avı ve Kadınlar (2019)

Silvia Federici’nin bu harika çalışması, cadı avlarının tarihi ve mantığı hakkında muazzam bir kaynak.

Cadılaştırılmış kadınlara yapılan işkencenin izlerinin kapitalist gelişmenin yol açtığı yerinden edilmelerle ve mülksüzleştirmelere kadar sürdüğünü ortaya koyan Federici, kadına yönelik şiddetin özellikle cadı avlarında ne denli akıl almaz biçimler aldığını gösteriyor.

Kitap bununla da yetinmeyerek, kadına yönelik şiddetin bugün aldığı yeni biçimleri de gösteriyor ve bu şiddete karşı ne gibi direniş yolları ortaya koyabileceğimiz üzerine düşünüyor.

Kitaptan birkaç alıntı:

“Erkeklerin cinsel ihtiyaçlarının tatmin edilmesi ve daha da önemlisi verimli bir iş gücünün üretimi gibi faydacı hedefler ile kadının arzusunun bastırılması bir araya getirilir. Cadı avı sayesinde yıkıcı potansiyellerinden arındırılan kadın cinselliği, ancak üreme ve evlilik bağlamına yerleştirilerek iyileştirilebilirdi.”

“Kapitalizmin yükselişiyle, bireyin içgüdüsel arzularını disipline edip iş gücüne yönlendirme kapasitesini ödüllendiren yeni bir toplumsal ethos gelişmiştir.”

“‘Cadı’ gençliğinde ‘uçkuru gevşek’, ‘iffetsiz’ davranışlarda bulunmuş ‘kötü şöhretli’ kadındı. Genellikle evlilik dışı ilişkilerden çocukları olurdu. O dönemde yasalar, kilise ve ailenin yeniden düzenlenmesi aracılığıyla Avrupa’daki kadın nüfusuna dayatılan kadınlık modeliyle çelişen tavırlar sergiliyordu.”

  • Künye: Silvia Federici – Cadılar, Cadı Avı ve Kadınlar, çeviren: Bilge Tanrısever, Otonom Yayıncılık, tarih, 120 sayfa, 2019

Richard Clogg – Yunanistan’ın Kısa Tarihi (2015)

Ulusal bağımsızlık mücadelesinin başladığı 18. yüzyıl sonlarından bugüne, modern Yunanistan’ın nitelikli bir tarihi.

Osmanlı egemenliğinden sonra ülkenin bağımsızlığa kavuşması, iç savaş yılları ve 1990’larda başlayan siyasal modernleşme süreci, kitabın konuları arasında.

Richard Clogg imzalı kitabın sonunda da, bugünün siyasal, ekonomik ve toplumsal gelişmelerinin de incelendiği bir bölüm ve ayrıca tablolar, haritalar, fotoğraflar ve okuma önerilerini içeren bir listede de yer alıyor.

Çalışmanın, Helen kültürünü konu alan en iyi kitap olarak Runciman Ödülü’nü aldığını ve şimdiye kadar pek çok dile çevrildiğini de özellikle belirtelim.

  • Künye: Richard Clogg – Yunanistan’ın Kısa Tarihi, çeviren: Dilek Şendil, Boğaziçi Üniversitesi Yayınları, tarih, 312 sayfa, 2015

Asahel Grant – Nasturiler ya da Kayıp Kabileler (2015)

1800’lerde Kürt bölgelerini ziyaret etmiş ve burada adım adım kayıp kabilelerin izini sürmüş misyoner Asahel Grant, Nasturilerin dini ve toplumsal hayatına dair pek çok konuyu aydınlatıyor.

Kitap, Kürtler ve Yezidiler gibi bölgenin diğer önde gelen halk ve inanç gruplarına dair bilgiler de barındırıyor.

  • Künye: Asahel Grant – Nasturiler ya da Kayıp Kabileler: Bir Misyonerin Nasturilere Dair İzlenim ve Düşünceleri, çeviren: Hikmet İlhan, Avesta Yayınları

Oktay Özel – Dün Sancısı (2009)

Alt başlığı ‘Türkiye’de Geçmiş Algısı ve Akademik Tarihçilik’ olan Oktay Özel imzalı ‘Dün Sancısı’, Türkiye tarihçiliği ve onu etkileyen güncel gelişmelere dair değerlendirmelerden oluşuyor.

Türkiye’de ciddi bir tarihçilik sorununun olduğunu söyleyen Özel, bu sorunlu ilişkiye karşılık tarihin ve tarihçilik mesleğinin bir savunusuna girişiyor.

Genelde sosyal bilimlerin, özel olarak da tarihçiliğin kendilerine özgü zorlukları düşünüldüğünde, Özel’in bu kitapta bir araya gelen metinlerinin, bu konulardaki tartışmalara verimli bir katkı sunduğunu söyleyebiliriz.

Türkiye’de tarihçilik konusundaki tıkanmayı inceleyen yazar, kimi toplumlarda tarihle gerçekliğin iç içe geçtiğini ve bu durumun da gerçeklik duygusunun yitirilmesine neden olduğunu söylüyor. Türkiye’nin durumunun da buna benzediğini ifade eden Özel, tarih-hayat ilişkisinde gözlemlediği sorunları okurlarıyla paylaşıyor.

  • Künye: Oktay Özel – Dün Sancısı, Kitap Yayınevi, tarih, 170 sayfa

Kolektif – Halil İnalcık Armağanı 1 (2009)

Türkiye’nin yanı sıra dünya çapında da tarihçilik alanına önemli katkılarda bulunan Halil İnalcık için hazırlanan armağan kitabın elimizdeki ilk cildi, tarih araştırmaları konulu makalelerden oluşuyor.

İnalcık’ın farklı kesimler tarafından da sayıldığının güzel bir örneği, kitaba yazılarıyla katılan çok sayıda isim.

Bu isimlerin ayrıca, birikimlerini iyi bir şekilde yansıttığı da görülüyor.

Kitap, Halil İnalcık Bibliyografyası ile ‘Türk Tarihi’, ‘Klasik Osmanlı Çalışmaları’, ‘Tarih, Metodoloji ve Tartışmalar’, ‘Tiyatro Tarihi’ ve ‘Cumhuriyet Dönemi’ bölümlerinden oluşuyor.

Kitaba katılan isimler ise şöyle: Selim Aslantaş, İsenbike Togan, Ahmet Yaşar Ocak, Mübahat Kütükoğlu, Feridun M. Emecen, Nenad Moacanin, Evangelia Balta, Evgeni Radushev, İdris Bostan, Geza David, Erdem Sönmez, Özgür Türesay, Mehmet Yüksel, Kemal Beydilli, Metin And ve A. Teyfur Erdoğdu.

  • Künye: Kolektif – Halil İnalcık Armağanı 1: Tarih Araştırmaları, yayına hazırlayan: Taşkın Takış ve Sunay Aksoy, Doğu Batı Yayınları, tarih, 470 sayfa

Hasan Basri Efendi – Bir Gemi Kâtibinin Esaret Hatıraları (2009)

‘Bir Gemi Kâtibinin Esaret Hatıraları’, 1. Dünya Savaşı’nda batırılan Mithatpaşa Şilebi’nin kâtibi Hasan Basri Efendi’nin Rus esaretinde geçirdiği günlerine dair anlatımlarını barındırıyor.

Kitapta, Hasan Basri Efendi’nin Sibirya’daki esir kamplarında yaşadıklarının yanı sıra, duyguları, sıkıntıları, gözlem, düşünce ve eleştirileri samimi bir üslupla okurun karşısına çıkıyor.

Anılarda ayrıca, o günün şartlarında ulaşabilen savaş haberleri ile sonraki yıllarda meydana gelen Bolşevik İhtilali ile ilgili bilgiler de yer alıyor.

6 Kasım 1914’te, yazarının içinde bulunduğu şilep ile birlikte Bezm-i Âlem ve Bahr-i Ahmer şilepleri, konvoy halinde seyrederken Rus donanmasına ait savaş gemileri tarafından batırılır.

Şileplerden sağ kurtulanlardan Hasan Basri Efendi, bu trajik anı ve devamındaki esaret günlerini anlatıyor.

  • Künye: Hasan Basri Efendi – Bir Gemi Kâtibinin Esaret Hatıraları, hazırlayan: Bedrettin Görgün, Yapı Kredi Yayınları, anı, 423 sayfa