Ernst Fraenkel – İkili Devlet (2020)

Sosyalist hukukçu Ernst Fraenkel, Nazilerin iktidara geldiği dönemde yeraltı direniş gruplarına katkıda bulunmuştu.

1939’da Amerika’ya iltica eden Fraenkel’in, ilk olarak 1941’de yayımlanmış ‘İkili Devlet’i de, totaliterlik, otoriterlik ve faşizm araştırmaları alanında bugün tam bir klasiktir.

Fraenkel burada, Nazi iktidarını norm devleti ve önlem devleti gibi ikili özellikler arasında gidip gelen bir devlet organizasyonu şeklinde tanımlayarak analiz ediyor.

Buna göre norm devleti, kendi koyduğu yasa ve kurallara uyar yahut en azından uymaya çalışırken önlem devleti de, keyfi kararlarla hareket eden, hatta çoğu zaman kendini herhangi bir normla bağlı saymayan devlet anlamına geliyor.

Nazi iktidarında bu iki devlet yaklaşımı sürekli birbirinin ayağına dolanıyor, birbirleriyle rekabet ediyorlardı.

Fraenkel, bu çifte yapının Naziler iktidarında her zaman önlem devleti lehine geliştiğini ve böylece yurttaş güvencelerini adım adım zayıflatan bir düzene nasıl dönüştüğünü gözler önüne seriyor.

Carl Schmitt’in siyaset ve hukuk felsefesinin derinlemesine bir eleştirisini sunmasıyla da dikkat çeken kitap, nasyonal sosyalist devletin hukuki karakterini çarpıcı bir şekilde betimlemesiyle büyük önem arz ediyor.

  • Künye: Ernst Fraenkel – İkili Devlet: Diktatörlük Teorisine Bir Katkı, çeviren: Tanıl Bora, İletişim Yayınları, siyaset, 320 sayfa, 2020

Paddy Ashdown – Nein! (2020)

Azılı diktatör Hitler, nasıl oldu da bu kadar güçlenebildi?

Buna engelleyecek kimseler oldu mu, olduysa neden başaramadılar?

İşte bu kitabın konusu, Hitler karşıtları ve onların diktatörü devirmek için giriştikleri çabalar.

Paddy Ashdown, Hitler Almanyası’nda İkinci Dünya Savaşı’nı önlemeye çalışan, Hitler’i öldürmek için tekrar tekrar girişimlerde bulunan, yenilsin diye elinden geleni yapan, Müttefik devletleriyle erken barışı sağlama çabası gösteren ve yaptıklarından dolayı korkunç şekilde öldürülen en üst düzeydeki kişilerin çarpıcı hikâyelerini anlatıyor.

Bunu yaparken, “İkinci Dünya Savaşı olmak zorunda mıydı?” gibi çok kritik bir sorunun yanıtını da arayan Ashdown, Ordu istihbaratı Abwehr’in başkanından genelkurmay başkanına, Birinci Dünya Savaşı’nda kahramanlığıyla ismini duyurmuş, feldmareşal, general rütbelerindeki pek çok aklıselim sahibi subaya uzanarak yüksel rütbeli subayların Hitler’i devirmek için neler yaptıklarını ve hangi sebeplerden dolayı başarısız olduklarını ayrıntılı bir şekilde ortaya koyuyor.

Kitabın, bilhassa bizi ilgilendiren kısmıysa, Hitler’e yönelik komploda İstanbul’un rolünü de irdelemesi.

Burada, Hitler’e muhalif istihbarat elemanları ve hatta generallerin, İstanbul’da kimlerle görüştüğü, bu görüşmelerde neler konuşulduğu ve burada hangi planların yapıldığı da ele alınıyor.

  • Künye: Paddy Ashdown – Nein!: Hitler’in Muhalifleri (1935-1944), çeviren: Yunus Sağır, İndie Kitap, tarih, 528 sayfa, 2020

Antonio G. Iturbe – Auschwitz Kütüphanecisi (2020)

Büyük bir vahşetin yaşandığı Auschwitz toplama kampında kitaplara tutunarak hayatta kalmaya çalışan on dört yaşındaki Dita Kraus’un gerçek yaşam öyküsüne dayanan bir roman.

Dita, anne ve babasıyla birlikte Prag’tan Naziler tarafından esir alınıp toplama kampına konmuştur.

Dita burada, dehşet ve korku içinde günlerini geçirmektedir.

Bir süre sonra buradaki esirler gizli bir okul kurar.

Fakat kitapların kampa girmesi kesinlikle yasaktır.

Günün birinde, Alman asıllı bir Yahudi olan blok sorumlusu Fredy Hirsch, Dita’ya mahkûmların gizlice içeri soktukları kıymetli sekiz kitaptan bahseder ve ondan bu kitaplarla ilgilenmesini, onları korumasını ister.

Başından beri kitaplara tutkun olan Dita da, seve seve bu görevi kabul eder.

Dita, artık Auschwitz’in kütüphanecisidir.

Kahramanımız, şiddetin, kötülüğün ve korkunun egemen olduğu kampta, tek silahı olan kitaplardan güç alarak cesaretini korumaya, direnmeye ve ümidini kaybetmemeye çalışacaktır.

  • Künye: Antonio G. Iturbe – Auschwitz Kütüphanecisi, çeviren: Ceren Kıran, Pegasus Yayınları, roman, 408 sayfa, 2020

Goce Smilevski – Freud’un Kız Kardeşi (2016)

Naziler Viyana’da, Sigmund Freud’a ülkeden çıkması için vize ve yanında götürmek istediği kişilerin bir listesini yapma şansı tanır.

Freud, doktorundan hizmetçisine hatta köpeğine kadar birçok kişiyi listeye alır, fakat kız kardeşlerini listeye dahil etmez.

Bu insafsız seçimin nedeni nedir ve daha da önemlisi, bu tercih dört kız kardeşin kaderini nasıl etkileyecektir?

Goce Smilevski, çalkantılı bir dönem üzerine çarpıcı bir romanla karşımızda.

  • Künye: Goce Smilevski – Freud’un Kız Kardeşi, çeviren: Levent Ademov, Nora Kitap

Klaus P. Fischer – Nazi Almanyası (2020)

Naziler üzerine tam 880 sayfalık, konuyla ilgilenen herkesin kitaplığında muhakkak bulunması gereken bir çalışma.

Klaus Fischer, 19. yüzyıldan başlayarak Hitler’in iktidarı ele geçirmesinden Yahudilerin soykırıma tabi tutuluşuna, 2. Dünya Savaşı’ndan Almanya’nın savaştaki mağlubiyetine uzanarak konuyu derinlemesine izliyor.

O dönemde kitlelerin neden Hitler’in peşinden sürüklendiğini de irdeleyen çalışma, Üçüncü Reich’ın ekonomik, politik, askeri, diplomatik, uluslararası, dini ve kültürel bileşenlerini çok yönlü bir şekilde ele alıyor.

‘Nazi Almanyası’nın bir diğer büyük katkısı ise, anılar ve fotoğraflardan da yararlanarak Holokost gerçeğini ve Avrupalı Yahudilerin yaşadıklarını bütün açıklığıyla ortaya koyması.

Künye: Klaus P. Fischer – Nazi Almanyası: Yeni Bir Tarih, çeviren: Yavuz Alogan, Alfa Yayınları, tarih, 880 sayfa, 2020

Christopher R. Browning – Sıradan Adamlar (2019)

 

Sıradan insan, olağanüstü dönemlerde nasıl bir canavara dönüşebilir?

Christopher Browning, Naziler döneminde Alman 101. Yedek Polis Taburu’nda görevli, çoğu yaşlarından dolayı cepheye gönderilmemiş aile babası sıradan adamların acımasız birer katile dönüşerek 38 bin Yahudi’yi enselerinden vurarak katletmesine ve 45 binini de Treblinka’daki gaz odalarına göndermesine neden olan içsel ve dışsal etkenleri ortaya koyuyor.

13 Temmuz sabahı, 101. Yedek Polis Taburunun adamları Josefow isimli bir Polonya köyüne giderler.

Bunlar yaşamlarında işçi, esnaf, zanaatkâr ya da memur olan, daha da önemlisi, Almanya’nın o dönemlerde Nazi ideolojisine görece en kapalı şehri Hamburg kökenli olan ve zihin dünyalarının büyük bir kısmı Weimar Cumhuriyetinde şekillenmiş kişilerdi.

Fakat ne olduysa, 13 Temmuz gecesinde oldu.

Bu tarihten itibaren on altı ay içerisinde bu polisler, acımasız bir katile dönüşecekti.

500 adamdan oluşan tabur, 38 bin Yahudi’yi enselerinden vurarak katledecek, 45 bin Yahudi’yi de Treblinka’daki gaz odalarına gönderecek, yani toplamda 83 bin Yahudi’nin ölümünden sorumlu olacaktı.

İşte Browning, bu adamları bu vahşeti yapmaya yönelten nedenleri izliyor.

Bizzat onların ağzından anlatılanlara ve dönemin başka tanıklıklarına dayanmasıyla çok önemli olan çalışma, mutlak itaat kültürünün bireyi nasıl yok etiğini, grup psikolojisinin insanı getirebileceği korkunç aşamaları, Yahudi karşıtlığının ya da Nazi doktrinin Alman toplumunu nasıl biçimlendirdiğini ve bunun gibi pek çok önemli konuyu aydınlatıyor.

Kitap, sıradan insanların olağanüstü insan dışılık kapasitesi hakkında, bugün de bizi çok düşündürecek sarsıcı bir tablo sunuyor.

  • Künye: Christopher R. Browning – Sıradan Adamlar: 101. Yedek Polis Taburu ve Polonya’da Nihai Çözüm, çeviren: Hilal Kara ve Ali Açıkgöz, Heretik Yayıncılık, tarih, 360 sayfa, 2019

Saul Friedländer – Nazi Almanyası ve Yahudiler (2016)

Yahudi soykırımı ile Nazi ideolojisinin dinamikleri arasındaki ilişkiyi daha iyi kavramak açısından vazgeçilmez bir kaynak.

Saul Friedländer, çalışmasının, 1933-1939 arası dönemi ele alan bu ilk cildinde, Nazi Almanya’sında yaşamını sürdürmeye çalışan Yahudilerin etrafındaki çemberin gitgide daralışını anlatıyor.

Olguların kronolojik akışını izleyen çalışma, savaş öncesi gelişmeleri, anti-Yahudi yaptırımların doğuşu ve tatbikinde Hitler’in kişisel rolünü ve ideolojisinin işlevini ortaya koyuyor.

Friedländer, Alman nüfusunun büyük çoğunluğunun, savaştan çok daha önce Yahudilere karşı giderek artan şiddette uygulanan yaptırımların bütünüyle farkında olsa da, neredeyse tamamen ekonomik ve özellikle de dini-ideolojik sebeplere dayanan çok küçük itiraz alanları oluştuğunu ortaya koyuyor.

Kitaptan bir alıntı:

“Nazi rejiminin işlediği suçlar ne sadece bazı rastlantısal, istem dışı, fark edilemez, birbiri ile ilişkisiz olguların kaotik bir araya gelişidir ne de önceden belirlenmiş şeytani bir senaryodur; bir araya gelen unsurların sonucudur, bazı tasarılar ve beklenmedik durumların, elle tutulur sebepler ve tesadüflerin kesişmesinin sonucudur.”

  • Künye: Saul Friedländer – Nazi Almanyası ve Yahudiler, Cilt 1: Zulüm Yılları (1933-1939), çeviren: Ali Selman, İletişim Yayınları, tarih, 392 sayfa, 2016

William Sheridan Allen – Naziler İktidarı Nasıl Ele Geçirdi? (2016)

Weimar Cumhuriyeti’nin son yıllarında, 3. Reich’ın ilk yıllarında Nordheim adlı küçük ve durgun bir Alman şehrinde olup bitenler, nasıl oldu da Dünya’daki bütün taşları yerinden oynattı?

William Sheridan Allen bu kitabında, Nazilerin demokrasiyi bir araç olarak kullanıp ardından bunu nasıl demokrasiyi adım adım ortadan kaldırdıklarının sıkı bir incelemesini sunuyor.

Yasal kayıtlar ve birincil kaynaklarla yapılan röportajlara dayanan kitap, 20. yüzyılın en büyük ikilemlerinden birini ele alırken diktatörlüğün demokrasiyi nasıl sinsice ortadan kaldırdığını ve Nazilerin iktidarı ele geçirip nasıl kötüye kullandıklarını gösteriyor.

  • Künye: William Sheridan Allen – Naziler İktidarı Nasıl Ele Geçirdi?, çeviren: Zarife Biliz, Alfa Yayınları, tarih, 465 sayfa, 2016

Henrik Eberle – Hitler’e Mektuplar (2010)

Bir halk, diktatörüne yazıyor!

Henrik Eberle ‘Hitler’e Mektuplar’da, 1924’ten 1945’e kadar Alman halkından Hitler’e yazılan mektuplardan örneklere yer veriyor.

Savaş sonrasında Sovyet askerleri tarafından toplanarak Rusya’ya gönderilen binlerce mektup arasından Eberle’nin inceleyip tasnif ettiği mektuplar, Alman halkıyla Hitler arasındaki ilişkinin belgeleri olmalarıyla önemli birer tarihi kaynak niteliğinde.

“Saygıdeğer Bay Hitler!”, “Sevgili liderimiz!” ve “Saygıdeğer Reichkanzler” gibi hitaplarla başlayan mektupları yazanlar arasında öğretmenler, öğrenciler, işsizler, tüccarlar, yüksek rütbeli askerler ve basit SA subayları gibi, çok sayıda farklı kesimden insanlar yer alıyor.

  • Künye: Henrik Eberle – Hitler’e Mektuplar: Bir Halk Diktatörüne Yazıyor, çeviren: Deniz İkizler, Aykırı Yayınları, mektup, 312 sayfa

B. H. Liddel Hart – Hitler’in Generalleri Konuşuyor (2019)

Guderian, Manstein, Rundstedt, Student, Thoma, Bayerlein, Senger, Manteuffel, Heinrici, Kleist, Tippelskirch, Westphal, Blumentritt…

Bu kitapta, Hitler iktidarının önde gelen Alman general ve mareşalleri B. H. Liddel Hart’a enteresan açıklamalarda bulunuyor.

İkinci Dünya Savaşı’nı Alman ordusunun gözünden anlatmasıyla büyük önem arz eden çalışma,

Alman Silahlı Kuvvetleri’nin savaşın ilk safhasında kazandığı beklenmedik zaferleri ve bunu takip eden süreçte Almanya’nın yaşadığı büyük çöküşün nedenlerini aydınlatmasıyla önemli.

Kitapta,

  • Versay Antlaşması’nın sınırlayıcı hükümlerinin, Alman ordusunu Avrupa’daki diğer orduların aksine nasıl profesyonelleştirdiği,
  • Almanların, Avrupa’nın büyük bölümünü hızla ele geçirmelerine olanak veren Yıldırım Savaşı’nın, yani Blitzkrieg doktrinini nasıl benimsediği,
  • Fransız ordusu ve Majino Hattı’nın nasıl darmadağın olduğu,
  • Hitler’in, İngiliz ordusunun Dunkirk’ten kaçmasına neden izin verdiği,
  • Moskova banliyölerine kadar girmeyi başaran Alman ordusunun Stalingrad, Kuzey Afrika ve Normandiya’da nasıl mağlup olduğu,
  • Hitler ve generallerinin ihtilafa düştükleri hususların neler olduğu,
  • Hitler’in zafer ve yenilgilerdeki payının ne olduğu,
  • Hitler’e suikast girişiminde bulunulduğu 20 Temmuz günü orduda neler yaşandığı,
  • Ve bunun gibi çok önemli konular ele alınıyor.

Askerî tarih ve strateji konularına ilgi duyanların severek okuyacağı bir kitap.

Künye: B. H. Liddel Hart – Hitler’in Generalleri Konuşuyor: Askerî Hadiselere İlişkin Kendi Anlatımlarıyla, Alman Generallerin Zafer ve Yenilgileri 1939-1945, çeviren: Selçuk Uygur, Kronik Kitap, tarih, 528 sayfa, 2019