Kategori: Tarih

Güner Doğan – “Venediklü ile Dahi Sulh Oluna”: 17. ve 18. Yüzyıllarda Osmanlı-Venedik İlişkileri (2017)

Osmanlı ve İtalyan arşivlerinin yanı sıra, zengin belge ve kaynaklardan yararlanan bu önemli inceleme, Osmanlı’nın 1699 Karlofça Antlaşması’ndan 1718 Pasarofça Antlaşması ve sonrasına uzanan süreçte Venedik ile yaşanan sınır tespit sorunları üzerinden dönemin siyasi, diplomatik ve askeri bir manzarasını sunuyor.

On yedinci ve on sekizinci yüzyıllar gibi, Osmanlı ve Venedik tarihleri açısından önemli dönüşümlerin yaşandığı bir dönemi ele alan Güner Doğan, süreçte rol alan aktörleri de çalışmasına dâhil ederek iki ülke arasındaki ilişkilerin kapsamlı bir dökümünü yapıyor.

Venedik Cumhuriyeti’nin erken ortaçağlarda kurulduğundan beri Akdeniz’de iki ezeli rakibi olmuştu: bunların birincisi Cenova Cumhuriyeti, diğeri de Osmanlı Devleti’ydi. Bu sebeple, yeniçağ Osmanlı tarihinin bütünsel olarak ele alınması için Venedik kaynakları altın değerinde olduğu hep söylenir.

İşte Güner’in çalışmasının bir diğer önemli katkısı da, bu önemli kaynaklardan olabildiğince yararlanmasıdır diyebiliriz.

  • Künye: Güner Doğan – “Venediklü ile Dahi Sulh Oluna”: 17. ve 18. Yüzyıllarda Osmanlı-Venedik İlişkileri, İletişim Yayınları, tarih, 366 sayfa

John B. Thompson – Medya ve Modernite (2008)

John B. Thompson ‘Medya ve Modernite’de, modern toplumların yükselişini iletişim medyasının gelişimi ekseninde inceliyor.

Zira Thompson’a göre modern toplumların yükselişiyle ilgili kültürel dönüşümlerinin anlaşılabilmesi, medyanın gelişimine ve etkisine merkezi bir yol vermekle mümkündür.

Thompson’ın bu tezden hareket eden çalışması, yayıncılığın ilk biçimlerinden elektronik iletişimin en son türlerine uzanan iletişim medyasının, modern toplumların yükselişinin asli bir parçası olduğunu savunuyor.

Yazar, bu ilişkiyi uzun bir zaman diliminde ele alırken, iletişimin sosyal etkilerinden iktidarın değişen doğasına kadar birçok durağa uğruyor.

  • Künye: John B. Thompson – Medya ve Modernite, çeviren: Serdar Öztürk, Kırmızı Yayınları, medya, 410 sayfa

Ömürkul Karayev – Türkler ve Kağanlıkları (2008)

‘Türkler ve Kağanlıkları’nın yazarı Ömürkul Karayev, Kırgız tarihi konusundaki çalışmalarının yanı sıra, asıl uzmanlığını Karahanlı tarihinde yapmış bir isim olarak bilinir.

Karayev’in ‘Türkler ve Kağanlıkları’ isimli bu çalışması ise, Türkler ve kurdukları devletlere odaklanıyor.

Beş bölümden oluşan kitabın ilk bölümünde eski Türkler ve Kırgızlar, ikinci bölümünde 6.-8. yüzyıllarda Yenisey Kırgızları anlatılıyor.

Kitabının üçünçü bölümünü Karluk Kağanlığı’na ayıran Karayev, ardından Karahanlı Kağanlığı’nı ve son olarak Moğol İstilası’nı inceliyor.

Karayev’in ölümünden iki yıl önce tamamladığı kitabının diğer bir özelliği de, ele aldığı konuya dair birçok tartışmaya açıklık getirmiş olması.

Karayev isminin, SSCB döneminde önemli araştırmalara imza atan Baskakov, Kononov, Potapov, Hudyakov ve Klyaştorniy gibi akademisyenlerle birlikte anıldığını hatırlatalım.

  • Künye: Ömürkul Karayev – Türkler ve Kağanlıkları, çeviren: Mustafa Kalkan, Bilge Kültür Sanat Yayınları, tarih, 277 sayfa

Tarık Velioğlu – Osmanlı’nın Manevi Sultanları (2008)

Tarık Velioğlu ‘Osmanlı’nın Manevi Sultanları’ başlıklı bu kitabında, Osmanlı İmparatorluğu zamanında bu topraklarda yetişmiş önemli ârif ve velilerden yüzünün portresini sunuyor.

Somuncu Baba, Emir Sultan, Eşrefoğlu, Hacı Bayram, Şeyh Vefa, Sünbül Sinan, Merkez Efendi, Hamza Bâlî, İdris Mehtefî, Beşiktaşlı Yahya Efendi, Şaban-ı Velî, Hüsammeddin Uşşâkî, Hz. Hüdayî, Niyâzî-i Misrî, Nasûhî Efendi, İsmail Hakkı Bursevî, Mehmed Emin Tokadî, Mevlânâ Halîd, Tâhâ Hakkârî, Ahmed Ziyaeddin Gümüşhânevî, Esad Erbilli, Abdülkâdir Belhî, Abdülhâkim Arvasî, Kenan Rifâî, Ali Haydar Efendi ve Fahreddin Cerrâhî, bu portrelerden birkaçı.

Söz konusu isimlerin sahip oldukları şöhret, bir yolun kurucusu veya en önemli temsilcisi olmaları ve eserleri veya takipçileri aracılığıyla kendi zamanlarında ve günümüzde sahip oldukları etki, portrelerin tespitinde gözetilmiş başlıca kriterleri oluşturuyor.

  • Künye: Tarık Velioğlu – Osmanlı’nın Manevi Sultanları, Hayy Kitap, portre, 439 sayfa

İbrahim Balcı – Milli Mücadele’de Boğaziçi (2008)

‘İpsiz Recep ve Denizlerimizdeki Adsız Leventlerin Destanı’, İbrahim Balcı’nın ‘Milli Mücadelede Boğaziçi’ isimli bu kitabının alt başlığı.

Kitap, Kurtuluş Savaşı’ndaki kara mücadelesinden çok, o dönem denizlerde ne gibi mücadeleler yaşandığına odaklanmasıyla ilgi çekiyor.

Armatör turizmci Kahraman Sadıkoğlu’nun ailesinden kişiler; CHP milletvekili Ahmet Gülyüz Ketenci’nin dedeleri; bugünün Mudo’su olarak bilinen Tavilzadeler; Prof. Dr. İsmet Giritli’nin babası Tahir ve kardeşi Ali; Kalkavan ailesinin akrabaları; Doç. Dr. Emin Gürses’in amcası ve tabi kitapta ağırlık nostasını teşkil eden İpsiz Recep’in Milli Mücadele’de yaptıkları, Balcı’nın kitabında anlatılan konulardan birkaçı.

Balcı’nın ilk baskısı 2004’te yapılan çalışması, Kurtuluş Savaşı’nın şu ana kadar çok işlenmemiş bir cephesini ve bu cepheye katkıda bulunmuş isimleri anlatmasıyla dikkat çekiyor.

  • Künye: İbrahim Balcı – Milli Mücadele’de Boğaziçi, İgüs Yayınları, tarih, 203 sayfa

Oya Köymen – Kapitalizm ve Köylülük: Ağalar, Üretenler, Patronlar (2008)

Prof. Oya Köymen ‘Kapitalizm ve Köylülük’te, kapitalizmle birlikte köylülüğün geçirdiği dönüşümleri analiz ediyor.

Bu analizin, tarihsel/kuramsal veriler ve köylülükle ilgili tartışmalar ekseninde yapılması, eserin asıl zenginliğini oluşturuyor.

Köylülüğü “mülksüzleşme ve bağımlılık” çerçevesinden ele alan Köymen,

  • Kapitalist modellerde köylülüğün farklı değişim/dönüşüm süreçlerini, bunların sanayileşmeye etkilerini,
  • Yirminci yüzyılda tarımın önemli dönüm noktalarını,
  • Türkiye’de 1923’ten günümüze tarımsal yapının değişimini ve tarım politikaları gibi ilgi çekici konuları tartışıyor.

Kitap, Türkiye’de köylülüğün başına gelenleri kapsamlı örnekler üzerinden değerlendirmesiyle alan için önemli.

  • Künye: Oya Köymen – Kapitalizm ve Köylülük: Ağalar, Üretenler, Patronlar, Yordam Kitap, iktisat, 232 sayfa

Friedrich Karl Kienitz – Sultanların Şehirleri (2014)

Anadolu, Avrupa ve Balkan Yarımadası’nda, imparatorluklara beşiklik etmiş önemli tarihi kentler için bir kılavuz.

Friedrich Karl Kienitz, Türkiye’den Afyon-Karahisar, Alanya, Bursa, İstanbul, İznik, Sivas ve Trabzon gibi pek çok kentin yanı sıra, Yugoslavya ve Yunanistan’dan birçok şehre dair önemli bilgiler veriyor.

  • Künye: Friedrich Karl Kienitz – Sultanların Şehirleri, çeviren: M. Haydar Cümbüş, Yeditepe Yayınları

Kolektif – Ekmek Aslanın Ağzında: Osmanlı Şehirlerinde Hayatlarını Kazanmak İçin Mücadele Eden Zanaatkârlar (2017)

Osmanlı zamanında, el emeğiyle geçinen zanaatkârların ekonomik durumları neydi, nasıl geçinirlerdi?

Suraiya Faroqhi’nin derlediği bu önemli çalışma, Osmanlı coğrafyasında terzilerin, tellakların, ayakkabıcıların, marangozların, kahvecilerin, fırıncıların, değirmencilerin, sahafların, kürkçülerin, mumcuların ve bunun gibi farklı alanlarda emek vermiş zanaatkârların gündelik hayatlarını, esnafın sosyo-ekonomik ve hukuki şartlarını ve en önemlisi lonca teşkilatının yapısını aydınlığa kavuşturan makaleleri bir araya getiriyor.

Döneme dair altın değerinde bilgiler barındıran kitapta,

  • yüzyıl Bursa mahkeme kayıtlarında esnaflar,
  • Osmanlı Macaristan’ında çömlekçilik zanaatı,
  • 1700 civarında Şamlı zanaatkârlar,
  • 1752 İstanbul’unda hamamlar ve hamam çalışanları,
  • Bursa’da 1800 civarında pamuk ve ipek ticareti,
  • yüzyıl İstanbul’unda ayakkabı loncaları,
  • Ve modern devletle çatışan zanaatkârlar gibi, çok önemli konular irdeleniyor.

Osmanlı’da zaman akışı içinde zanaatkârlığın geçirdiği dönüşümler için nitelikli bir kaynak.

  • Künye: Kolektif – Ekmek Aslanın Ağzında: Osmanlı Şehirlerinde Hayatlarını Kazanmak İçin Mücadele Eden Zanaatkârlar, derleyen: Suraiya Faroqhi, çeviren: Ayşen Gür, Koç Üniversitesi Yayınları, tarih, 363 sayfa

Oktay Duman – Devrimcilerin Filistin Günlüğü 2 (2017)

Oktay Duman, daha önce yayımlanan ve Türkiyeli devrimciler ile Filistin hareketi arasındaki tarihsel ilişkiyi farklı boyutlarıyla gözler önüne serdiği belgesel çalışması ‘Devrimcilerin Filistin Günlüğü’ ile hatırlanacaktır.

Duman söz konusu kitabında, bu ilişkiyi 1968-1975 zaman aralığında ele almıştı.

Bu çalışmanın devamı olan elimizdeki kitap ise, sürecin 1976-1985 dönemine, yani Türkiye’de sol hareketin gittikçe ivme kazandığı bir süreçten 12 Eylül darbesi ve sonrasına uzanan dönemi kapsıyor.

Çok sayıda belge ve röportajla desteklenen kitapta,

  • Filistinli devrimcilerle TDH arasındaki ilişki,
  • FHKC militanlarının Yeşilköy havalimanı baskını,
  • Ve MLSPB, Kurtuluş, TKP (B), TKEP ve THKP-C Acilciler gibi Türkiyeli sol hareketlere mensup kişilerin Filistin Halk Kurtuluş Cephesi’yle (FHKC) nasıl ilişkilendiklerine ve hangi aşamalardan geçerek Ortadoğu’ya gittiklerine dair tanıklıkları yer alıyor.

Kürt özgürlük hareketinin o süreçteki deneyimlerini vermesiyle de dikkat çeken çalışma, Filistin sorununun söz konusu hareketlerin gündemlerine nasıl girdiğini, darbe ile birlikte örgütlerin nasıl bir sürecin sonunda Ortadoğu’ya çekildiğini, kamplarda aldıkları askeri eğitimin karakterini ve Filistin hareketinin 12 Eylül askeri darbesine nasıl baktığını açıklığa kavuşturuyor.

Yazar bunu yaparken, yine ilk kitabında olduğu gibi, Filistin’e dair çokça ifade edilen efsanelerle de yüzleşiyor.

  • Künye: Oktay Duman – Devrimcilerin Filistin Günlüğü 2, Ayrıntı Yayınları, siyaset, 384 sayfa

Heinrich Barth – Heinrich Barth Seyahatnamesi: Trabzon’dan Üsküdar’a Yolculuk, 1858 (2017)

İstanbul’dan Trabzon’a gemiyle, oradan atla Üsküdar’a dönen Heinrich Barth ile Alman şarkiyatçı Andreas David Mordtmann’ın dönemin Türkiye’sine dair gözlem ve deneyimleri…

İki yazar, yol boyunca köy evlerinde konaklamış, dönemin Müslüman ve Hıristiyan kesimleriyle diyalog geliştirmiş, bunun yanı sıra yolculuklarında gördükleri antikçağa ait eserlerin çizimlerini yapmış.

Seyahatname bu yönüyle Türkiye’nin 19. yüzyılına dair önemli veriler barındırmasıyla kayda değer bir tarihi belge niteliği taşımakta.

Yazarların rotası Trabzon, Şebinkarahisar, Tokat, Turhal, Amasya, Alacahöyük, Boğazköy, Yazılıkaya, Yozgat, Kayseri, Ürgüp, Göreme, Uçhisar, Nevşehir, Gülşehir, Kırşehir, Kırıkkale, Sivrihisar, Seyitgazi, Yazılıkaya, Eskişehir ve Bilecik’e uzanıyor ve oradan Üsküdar’a ulaşıp sonlanıyor.

Kitap,

  • Anadolu köy ve şehirlerini,
  • Buraların belli başlı geçim kaynaklarını,
  • Halkın gündelik hayatını,
  • Gelenek ve göreneklerini,
  • Müslümanlarla Hıristiyanların ilişkilerini,
  • Ve bunun gibi, daha pek çok önemli ve ilgi çekici ayrıntıyı kayda alıyor.

Künye: Heinrich Barth – Heinrich Barth Seyahatnamesi: Trabzon’dan Üsküdar’a Yolculuk, 1858, çeviren: Türkis Noyan, Kitap Yayınevi, seyahatname, 262 sayfa