Kategori: Tarih

Töre Sivrioğlu ve Ahmad Jawid Türkoğlu – Afganistan Tarihi (2017)

Afganistan özgün bir kültüre ve tarihe sahip.

Töre Sivrioğlu ve Ahmad Jawid Türkoğlu imzalı bu kitap da, geçmişten bugüne uzanan bir bakışla bu sıra dışı ülkenin tarihini veriyor.

Afganistan’ın bulunduğu coğrafya, geçmişte pek çok millet, medeniyet ve orduların varlık gösterdiği, tarihin en özgün duraklarından biri.

Kitapta,

  • Araplardan Moğollara ve Amerika’ya, Afganistan’da varlık gösteren veya bu bölgeyi işgal etmiş devletler,
  • Bölgenin Hindistan’a yapılan seferler için nasıl kullanıldığı,
  • Afganistan’ın ekonomik ve kültürel köprü olma nitelikleri,
  • Yunan medeniyetiyle sıkı bağlar kuran Baktarian dönemi Afganistan’ı,
  • Gazneliler, Gurlular, Babürlüler, Kuşanlar, Eftalitler ve Türkşahiler döneminde Afganistan,
  • Budizm geleneğinde Afganistan’ın yeri,
  • Taliban’ın iktidarı döneminde Afganistan,
  • Timurlular dönemindeki Afganistan rönesansı,
  • Sovyetler zamanında Afganistan,
  • Ve ülkenin bugünkü durumu gibi konular ele alınıyor.

Çalışmanın, Afganistan için bir referans kitap olduğunu söyleyebiliriz.

  • Künye: Töre Sivrioğlu ve Ahmad Jawid Türkoğlu – Başlangıçtan Günümüze Afganistan Tarihi, Kalkedon Yayınları, tarih, 320 sayfa

Tanju Cılızoğlu – Kâmil Kırıkoğlu İnönü ve Ecevit’i Anlatıyor (2017)

Kâmil  Kırıkoğlu, 1956’da zamanın CHP Genel Başkanı İsmet İnönü’nün davetiyle CHP’ye katılmış, 1957’de yapılan seçimlerde Malatya milletvekili seçilmişti.

1979’daki ölümüne kadar ülke siyasetinde önemli yer tutan Kırıkoğlu, önce İsmet İnönü’nün ardından da İnönü’yü 1973 kurultayında yenen Bülent Ecevit’in genel sekreterliğini yürüttü.

Kırıkoğlu, o dönemde CHP’de yaşanan köklü değişimlerin mimarlarından biri olarak kabul edilir.

İşte bu kitap, Kırıkoğlu’nun çocukluğundan yetişkinliğe ve siyasi kariyerine uzanan hayatını adım adım izlerken, ülke siyasetinde önemli roller üstlenmiş iki isme, İsmet İnönü ve Bülent Ecevit’e dair anılarını sunuyor.

Kırıkoğlu’nun çocukluğu ve eğitim yıllarıyla açılan kitap, oradan 27 Mayıs, 12 Mart, “Tanin” olayı ve Türkiye İşçi Partisi’nin (TİP) kuruluşu gibi Türkiye yakın tarihinin önemli dönüm noktalarına uzanıyor.

Kırıkoğlu burada ayrıca, Kasım Gülek, Cevdet Sunay, Süleyman Demirel ve Rahşan Ecevit gibi, dönemin önde gelen diğer aktörlerine dair anılarını da bizimle paylaşıyor.

  • Künye: Tanju Cılızoğlu – Kâmil Kırıkoğlu İnönü ve Ecevit’i Anlatıyor, Tarihçi Kitabevi, siyaset, 512 sayfa

Namık Sinan Turan – Hilafet: Erken İslâm Tarihinden Osmanlı’nın Son Yüzyılına (2017)

Osmanlı İmparatorluğu, hilafeti 1517’de devralmış ve Cumhuriyet döneminde bu kurum, 1924’te tümüyle kaldırılana kadar farklı yorum ve boyutlarla varlık göstermişti.

Namık Sinan Turan’ın elimizdeki kapsamlı çalışması ise, hem hilafetin tarihsel rolünü hem bizdeki hem de farklı kültürdeki anlamlarını kapsamlı bir şekilde irdelemesiyle önemli.

Kitap,

  • Siyasal bir kurum olarak hilafetin gelişimi,
  • Merkezi hilafetin kuruluşu,
  • İlk dört halife dönemi ve İslam toplumu,
  • İlk dönem hilafet kurumunun yapısal niteliği,
  • Emevi hilafeti ve gelenekten ilk kopuş,
  • Abbasi idaresinde merkezi hilafet anlayışının değişimi,
  • Siyasal teorinin hilafet yorumu,
  • Ve iktidar kurumu içinde hilafetin sembolik yüzü gibi konular irdeleniyor.

Çalışmanın önemli bir kısmı da İslam dünyasında yeni bir siyasal güç olarak yükselen Osmanlı’yı ve onların hilafeti devralışını inceliyor.

Burada da,

  • Osmanlı hilafetinin ideolojik temelleri,
  • Osmanlı’da padişahlık kurumu ve hilafet,
  • Klasik dönem Osmanlı hilafetinin dayanağı olarak gaza ideali,
  • Osmanlı hilafetinin sembolik ve siyasal yansımaları,
  • Abdülhamid döneminde hilafetin değişen anlamı,
  • Abdülhamid’in hilafet anlayışının biçimlenişinde Ahmed Cevdet Paşa’nın etkisi,
  • Hilafet üzerinde Osmanlı-İngiliz mücadelesi,
  • Ve II. Abdülhamid döneminde hilafete karşı gelişen muhalefet gibi önemli konular tartışılıyor.

Künye: Namık Sinan Turan – Hilafet: Erken İslâm Tarihinden Osmanlı’nın Son Yüzyılına, İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları, tarih, 611 sayfa

Lars T. Lih – Lenin: Farklı Bir Yol (2017)

Profesör Lars Lih imzalı, sıra dışı tarihi figürlerden olan Vladimir İlyiç Lenin’in hayatı ve siyasi serüveni hakkında sağlam bir kaynak.

Lenin’in özel yaşamıyla siyasi hayatı arasındaki sıkı bağlantıyı gözler önüne seren Lih, bunu yaparken yalnızca tek yönlü kaynaklara değil, farklı yaklaşımlara da hak ettikleri değeri veriyor.

Kitap için hem Soğuk Savaş döneminde Batı’da üretilen, Lenin’le ilgili olumsuz ve önyargılı literatürden hem de Sovyet arşivlerinden yararlanılmış.

Lenin’in yetiştiği çevreyi, işçi ve köylü sınıflarına yaklaşımını, ortaya koyduğu devrimi mümkün kılan kişisel ve tarihsel koşulları, sosyalizme verdiği teorik ve pratik katkıları ve hem Sovyetler hem de sosyalizm deneyimindeki nerede durduğunu serimleyen, alan için önemli bir çalışma.

  • Künye: Lars T. Lih – Lenin: Farklı Bir Yol, çeviren: Aslı Önal, Ayrıntı Yayınları, biyografi, 256 sayfa

Didier Nourrisson – Sigaranın Kültürel Tarihi (2017)

Yakın tarih profesörü Didier Nourrisson içki, tütün, uyuşturucu gibi bağımlılık yapıcı maddelerin tarihi üzerine yaptığı çalışmalarla biliniyor.

Nourrisson’nun, zengin ayrıntılarla bezeli elimizdeki çalışması da sigaranın icadından tüttürme adabına, orduda tütünün kullanımından tütün sektöründe çalışanlara ve sigaranın sebep olduğu sağlık sorunlarına pek çok konuya uzanıyor.

Kitapta ele alınan kimi konular şöyle:

  • Avrupa’da ilk sigara olan İspanyol sigarasının ortaya çıkışı,
  • Fransa’da enfiye zamanları,
  • Romantik tüttürme deneyimleri,
  • Sigara ve sigara kâğıdının icadı,
  • Endüstriyel sigaranın doğuşu,
  • Tütün karşıtı ilk kampanyaların ortaya çıkışı,
  • İki dünya savaşı arası dönemde sigara,
  • Tiryakilerin kansere yakalanmaları,
  • Sigara karşıtı kampanyalar,
  • Modern hayatta sigaranın dönüşümü…

Sigarayla ilgili tarihsel bakış açısının kültürel eksen üzerine oturtulduğu kitap, sigaranın neden ve nasıl toplumsal bir vaka, bir toplumsal tat haline geldiğini anlamaya çalışıyor.

  • Künye: Didier Nourrisson – Sigaranın Kültürel Tarihi, çeviren: Alev Er, Sel Yayıncılık, tarih, 300 sayfa

Ekmeleddin İhsanoğlu – Osmanlı Bilim Mirası (2017)

Genel olarak tarihçiler, özel olarak da bilim tarihçileri, Osmanlı bilim çalışmalarında kayda değer gelişmeler olmadığı konusunda hemfikirdir.

Bu teze temelden karşı çıkan Ekmeleddin İhsanoğlu’nun, kapsamıyla da ayrıca dikkat çeken elimizdeki çalışması, Osmanlı zamanında aritmetik, cebir, astronomi, tıp, eczacılık, fizik, kimya, coğrafya gibi alanlarda yapılan çalışmaları kayda almasıyla önemli.

52 ülkeden 527 koleksiyon ve kataloğun taraması sonucunda ortaya çıkan bu iki ciltlik çalışma, hem bilim tarihi alanında değerli bir çalışma, hem de Osmanlı ve İslam medeniyetinin gelişimini ortaya koymasıyla önemli.

30 yıl önce, Ekmeleddin İhsanoğlu, Ramazan Şeşen, M. Serdar Bekar, Gülcan Gündüz ve Veysel Bulut tarafından hazırlanan ‘Osmanlı Bilim Literatürü Tarihi’, bu alandaki çalışmalar için halen altın değerinde.

Söz konusu çalışmanın nitelikli bir özeti olan ‘Osmanlı Bilim Mirası’ ise, hem bilim dünyasına hem öğrencilere hem de genel okuyucuya hitap ediyor.

  • Künye: Ekmeleddin İhsanoğlu – Osmanlı Bilim Mirası, Yapı Kredi Yayınları, bilim, 2 cilt, 1556 sayfa

Kolektif – Osmanlı’dan Günümüze Darbeler (2017)

Türkiye’de demokrasinin kurumsal hale gelememesinin başlıca nedeni, askerin darbeler yoluyla siyaseti ve toplumu düzenleme çabasından kaynaklanıyor.

15 Temmuz’da yaşanan da, tamı tamına bu yönde bir girişimdi.

Üstelik bu durum, sadece çok partili dönemin sorunu da değil.

Bu kitabın da gösterdiği gibi, Osmanlı’da da darbe ve darbe girişimlerinden geçilmiyordu.

Alanında bilinen çok sayıda ismin katkıda bulunduğu bu kitap, Osmanlı’dan Cumhuriyet’e ve günümüze darbe ve darbe girişimlerinin ardındaki dinamikleri inceliyor.

Hatırlanacağı gibi Toplumsal Tarih dergisi, özel bir sayıda bu toprakların darbe geçmişine odaklanmıştı.

İşte bu kitap da, derginin darbe özel sayısından yola çıkarak Osmanlı ve Cumhuriyet dönemlerinde yaşanan darbe ve darbe girişimlerinin siyasi, toplumsal kültürel yansımaları ile karikatürler ve şarkılar gibi popüler alandaki izdüşümlerini irdeliyor.

Kitaba katkıda bulunan isimler ise şöyle: Altan Öymen, Aydan Çelik, Burak Onaran, Doğan Gürpınar, Edhem Eldem, Erden Akbulut, Evren Balta, Gülay Yılmaz, Güven Gürkan Öztan, İsmet Akça, Kaya Erdem, Levent Ünsaldı, M. Zafer Üskül, Mehmet Ö. Alkan, Murat Meriç, Noémi Lévy-Aksu, Selim Sezer, Taha Akyol, Turgut Çeviker, Y. Doğan Çetinkaya ve Zihni Çetiner.

  • Künye: Kolektif – Osmanlı’dan Günümüze Darbeler, hazırlayan: Mehmet Ö. Alkan, Tarih Vakfı Yurt Yayınları, tarih, 352 sayfa

Ahmet Demirel – Salâhattin Köseoğlu’nun Milli Mücadele Hatıraları (2017)

Bir Osmanlı subayı olan Selâhattin Köseoğlu, Mütareke döneminde Anadolu’ya ilk geçenlerden olmuş, 3. Kolordu’nun Kumandanlığına getirilmiş ve Anadolu’da sürdürülen Milli Mücadele’ye büyük katkılarda bulunmuş isimlerden.

Köseoğlu bunun yanı sıra, Birinci Meclis’e Mersin milletvekili olarak katılmış ve mecliste önemli bir muhalif odak olan İkinci Grup’un kurucuları arasında yer almıştı.

İşte bu kitap, Köseoğlu’nun bir döneme ışık tutan tanıklığını sunuyor.

Kitapta,

  • 1919 Sivas Kongresi ve sonuçları,
  • Maraş ve Antep harekâtı,
  • Birinci Meclis’in kuruluşu ve buradaki siyasi çalışmalar,
  • Ve Birinci Meclis’te İkinci Grup nezdinde yürütülen muhalefet çalışmaları gibi konular yer alıyor.

Kitabın sonunda yer alan belgelerin, ilk kez yayımlandığını da ayrıca belirtelim.

  • Künye: Ahmet Demirel – İkinci Grup’un Kurucularından Salâhattin Köseoğlu’nun Milli Mücadele Hatıraları, İletişim Yayınları, anı, 440 sayfa

Yavuz Köse – Dersaadet’te Tüketim (1855-1923) (2016)

Dünya çapında varlık gösteren markaların Osmanlı İmparatorluğu’na girişi nasıl gelişti ve bu durumun tüketim kültürüne, toplumsal alana yansımaları neler oldu?

Yavuz Köse’nin dikkat çekici çalışması ‘Dersaadet’te Tüketim’, tam da bu konuda çok iyi ayrıntılar sunmasıyla önemli.

1855-1923 zaman aralığına odaklanılan incelemede, Osmanlı kentlerinin, doğal olarak varlıklı kesimlerinde Singer, Nestle, Odol gibi ünlü markaların reklam faaliyetlerini, İmparatorluk bünyesinde yarattıkları istihdamı ve bütün bunların ekonomik hayat ile toplumsal yaşamda ne gibi etkiler bıraktığını irdeliyor.

Çalışma en çok da, tüketim kültürüne dâhil olan Osmanlı toplumunda tüketim alışkanlıklarının nasıl dönüştüğünü ve bu durumun gelenekle çatışmaya nasıl zemin hazırladığını zengin örneklerle gözler önüne sermesiyle dikkat çekiyor diyebiliriz.

Kitap, hem Batı ekonomileri karşısında Osmanlı ekonomisinin durumuna hem 19. yüzyılda Osmanlı’da tüketim kültürüne ve hem de bu ekonomik durumun gündelik hayatın şekillenişine nasıl etkide bulunduğuna daha yakından bakmak isteyenler için vazgeçilmez bir kaynak.

  • Künye: Yavuz Köse – Dersaadet’te Tüketim (1855-1923), Tarih Vakfı Yurt Yayınları, tarih, 552 sayfa

Rıza Yıldırım – Aleviliğin Doğuşu: Kızılbaş Sufiliğinin Toplumsal ve Siyasal Temelleri 1300-1501 (2017)

Alevi tarihi ve Aleviliğin inanç yapısı, ritüelleri ve toplumsal örgütlenmesi konularında pek çok çalışmaya imza atmış Rıza Yıldırım’dan, Kızılbaş-Aleviliğin doğuşuna dair önemli bir inceleme.

Kitap bir yönüyle 15. yüzyılın ortalarından itibaren Osmanlı düzeninden dışlanmaya başlayan Türkmenlerin ve onlara katılan az sayıdaki Kürt aşiretinin hikâyesi, diğer yönüyle de Osmanlı rejimiyle özdeşleşerek daralan ve katılaşan Sünni pratiğe karşı Hz. Ali ve Ehl-i Beyt merkezli muhalif bir İslam yorumunun alternatif bir dindarlık modeli olarak ortaya çıkışının hikâyesi olarak okunmalı.

Kitap özellikle, Osmanlı-Safevi siyasal rekabeti ve bu bağlamda Kızılbaş sufiliğinin ortaya çıkış ve yükselişinin toplumsal ve siyasal dinamikleri hakkında aydınlanmak için çok iyi bir fırsat sunuyor demeliyiz.

  • Künye: Rıza Yıldırım – Aleviliğin Doğuşu: Kızılbaş Sufiliğinin Toplumsal ve Siyasal Temelleri 1300-1501, çeviren: Barış Yıldırım, İletişim Yayınları, din, 400 sayfa