Tarih – Sayfa 265

Cahit Kayra – Cumhuriyet Ekonomisinin Öyküsü 2 (2013)

CUMHURİYET EKONOMİSİNİN ÖYKÜSÜ 2, Cahit Kayra, Tarihçi Kitabevi, iktisat tarihi, 344 sayfa

Cahit Kayra, üç cilt olarak tasarladığı ‘Cumhuriyet Ekonomisi’nin ikinci cildinde, karma ekonomiye geçilen 1950-1980 arasını inceliyor. Kayra, 1950’li yıllarda başlayan karma ekonomi döneminin belirgin bir çelişki içerdiğini söylüyor. Yazara göre, sistem liberal bir görüntü taşır; alınan ve uygulanan kararlar ekonomiyi liberalleştirme yönünde olsa da, büyüyen ekonominin yarattığı fonlar, önemli ölçüde, devlet tarafından kurulan kurumlara yöneltilmişti. Yazar, 1960-1980 döneminin de “planlama” uygulaması ile başladığını, fakat Türkiye’nin AB’ye girmesi girişimi ile planlamanın gerçek karakterinin değiştiğini belirtiyor.

Doğan Avcıoğlu – Osmanlı’nın Düzeni (2013)

OSMANLI’NIN DÜZENİ, Doğan Avcıoğlu, yayına hazırlayan: Doğan Yurdakul, Kırmızı Kedi Yayınevi, tarih, 284 sayfa

‘Osmanlı’nın Düzeni’, Doğan Yurdakul’a göre, Doğan Avcıoğlu’nun önemli eseri ‘Türkiye’nin Düzeni’nin altıncı kitabı. Yurdakul’un tesadüf eseri ulaştığı bu kitabı oluşturan defterlerinde Avcıoğlu, prekapitalist bir üretim tarzına sahip olduğunu belirttiği Osmanlı’yı toprak sistemi, üretim ilişkileri, Avrupalı ülkelerle benzerlik ve farklılıkları ekseninde irdeliyor, imparatorluğun gelişme ve çöküşüne neden olan faktörleri inceliyor. Yazar Osmanlı’yı yükselme, gerileme ve çöküş dönemleri gibi klasik bir sınıflandırma yerine “kuruluş”, “fetihler çağı”, “cihanşümul imparatorluk çağı” ve “Süleyman sonrası çağ” şeklinde tasnif ediyor.

Nesim Ovadya İzrail – 24 Nisan 1915 (2013)

24 NİSAN 1915, Nesim Ovadya İzrail, İletişim Yayınları, tarih, 584 sayfa

Nesim Ovadya İzrail, zengin bir arşiv çalışmasının ürünü olan ’24 Nisan 1915’te, dönemin İçişleri Bakanı Talât Paşa’nın emriyle evlerinden alınıp götürülen ve çoğu bir daha geri dönemeyen Ermeni aydın, sanatçı ve siyasetçilerin hikâyelerine yer veriyor. İzrail kitabına, 24 Nisan 1915’e gelmeden önce, Ermeni toplumunun Osmanlı İmparatorluğu’ndaki durumunu analiz ederek başlıyor. İzrail devamında ise, Talât Paşa’nın emriyle tutuklanan İstanbul’daki Ermeni aydınlarını, tutuklamalardaki kimi gariplikleri, tutuklanan Ermenilerin katledilişini ve İstanbul, Ankara, Çankırı ve Ayaş’ta gerçekleşen kıyımın bir bilançosunu ortaya koyuyor.

Hrant Der Andreasyan – Polonyalı Simeon’un Seyahatnâmesi (1608-1619) (2013)

POLONYALI SIMEON’UN SEYAHATNÂMESİ (1608-1619), Hrant Der Andreasyan, yayına hazırlayan: Saro Dadyan, Everest Yayınları, tarih, 244 sayfa

Hrant Der Andreasyan, Krapar adı verilen Klasik Ermeniceden birçok eseri tercüme ederek Osmanlı tarihine çok önemli katkılarda bulunmuş bir isim. Andreasyan’ın bu çalışmalarından biri de, aslen Kefeli bir Ermeni ailesine mensup Polonyalı Simeon’un, Osmanlı İmparatorluğu’nun on yedinci asır başlarındaki durumunu aydınlatan bu seyahatnâmesi. 1608’de Lemberg’ten yola çıkıp İstanbul’a varmış ve burada bir yıl kaldıktan sonra, Ege ve Marmara Havzası, Venedik, Roma, İzmir, Muş, Mısır ve Kudüs’ü ziyaret etmiş Simeon, gördüğü yerlerin coğrafi, etnik, iktisadi ve toplumsal durumuna dair zengin gözlem ve saptamalarda bulunuyor.

Gürsel Göncü (haz.) – Yaşarken Yazılan Tarih (2013)

YAŞARKEN YAZILAN TARİH, hazırlayan: Gürsel Göncü, Metis Yayınları, tarih, 100 sayfa

Gezi Direnişi özel sayısı olarak hazırlandığı için tümüyle kapatılan NTV Tarih Dergisi, bir internet sitesinde yayınlandıktan sonra, nihayet elimizdeki kitapla kalıcılaştırılıyor. Direnişi güncel ve tarihi bir perspektifle ele alması ve Gezi’ye özel hazırlanan görselleriyle koleksiyonluk bir içeriğe sahip dergide, Osmanlı’dan bugüne Gezi Parkı planlamaları, bin yıllık dönemde İstanbul ayaklanmaları, Türkiye’deki devlet-medya ilişkisinin ekonomi-politiği, direnişten sokak sanatı örnekleri, Jön Türkler’den 1990’lara genç kuşakların tarihsel evrimi, İstanbul’daki kent planlamalarının tarihsel gelişimi gibi ilgi çekici konular yer alıyor.

Şahin Kılıç – Bizans Kısa Kronikleri (2013)

BİZANS KISA KRONİKLERİ, Şahin Kılıç, İthaki Yayınları, tarih, 293 sayfa

Şahin Kılıç, erken dönem Türk tarihiyle ilgili araştırmalarda önemli olanaklar sağlayan Bizans kaynaklarından Bizans Kısa Kronikleri’ni (Chronica Byzantina Brevoria) inceliyor. Büyük manastır cemaatlerinde din adamları tarafından Yunanca yazmaların boş sayfalarına yazılmış notlardan oluşan kısa kronikler, Osmanlı Devleti’nin ilk dönemleri konusundaki sınırlı kaynaklar düşünüldüğünde büyük önem taşıyor. Kılıç, Bizans tarihyazımında kısa kronik geleneğini, kısa kroniklerin tür özelliklerini ve bunların tarih araştırmaları bakımından önemini açıkladıktan sonra, Osmanlı tarihini ilgilendiren kroniklerin tercümesini sunuyor.

Mehmet Naim Turfan – Jön Türklerin Yükselişi (2013)

JÖN TÜRKLERİN YÜKSELİŞİ, Mehmet Naim Turfan, çeviren: Mehmet Moralı, Alfa Yayınları, tarih, 622 sayfa

Mehmet Naim Turfan bu çalışmasında, Osmanlı’ın imparatorluktan ulusa geçiş döneminde askeri geleneğin izini sürüyor ve eski ile yeni arasındaki mücadelenin damgasını vurduğu bu dönemde Jön Türklerin konumunu ayrıntıcı bir bakışla irdeliyor. Çalışmasında, Meşrutiyet döneminin siyasetini kapsamlı bir şekilde inceleyen ve Jön Türk partilerine üye olan ordu subaylarının yalnızca sivil politikacılar tarafından yönlendirilmediğini ortaya koyan Turfan, aşırı derecede karmaşık olan bu yılların siyasetini, Osmanlı imparatorluğunda askeri geleneği ve askeri geleneğin Jön Türkler üzerindeki etkisini çok boyutlu bir bakışla çözümlüyor.

Celilê Celil – Kürt Aydınlanması (2013)

KÜRT AYDINLANMASI, Celilê Celil, çeviren: Arif Karabağ, Avesta Yayınları, tarih, 168 sayfa

Tarihçi Celilê Celil ‘Kürt Aydınlanması’nda, 19. yüzyıl sonu ile 20. yüzyılın başlarında büyük bir ivme kazanan Kürt milli hareketinin gelişimini inceliyor. Zengin bir arşiv çalışmasına dayanan Celil, o dönem Kürt hareketinin önde gelen isimlerinden Abdulrezak Bedirhan’ın siyasi çalışmalarını, Kürt hareketinin o dönemde oluşturduğu belli başlı kurumları ve 1914 Bitlis İsyanı’na sebep olan koşulları araştırıyor. Celil bunu yaparken, ilk Kürt örgütleri olan Kürt Teavün ve Terakki Cemiyeti, Hêvi ve Gehandini ile bu dönemde varlık gösteren yayın organları olan Kürdistan, Kurd ve Roji Kurd’un çalışmalarını da yakından izliyor.

Lynn E. Roller – Ana Tanrıçanın İzinde (2013)

ANA TANRIÇANIN İZİNDE, Lynn E. Roller, çeviren: Betül Avunç, Alfa Yayınları, tarih, 438 sayfa

Tarih profesörü Lynn E. Roller ‘Ana Tanrıçanın İzinde’de, eski Akdeniz dünyasının dinsel yaşamındaki en ilginç kişiliklerden olan Ana Tanrıça Cybele, Yunanca ismiyle Kybele’nin kimliğini ve özyapısını araştırıyor. Ana Tanrıça tapımının gelişimini, Tanrıçaya doğrudan “Ana” diye ilk seslenen Phrygialıları ele alarak başlayan Roller, Tanrıça’nın Anadolu’dan Yunanistan’a geçişini, buradan Roma’ya nakledilişini ve yayılırken gösterdiği değişiklikleri ayrıntılı bir şekilde ortaya koyuyor. Yazar, Tanrıça’nın nitelikli bir kronolojisini sunduğu gibi, “Ana Tanrıça” kültünün eski toplumlardaki anlam ve önemini de sorguluyor.

Cemil Koçak – Rejim Krizi (2013)

REJİM KRİZİ, Cemil Koçak, İletişim Yayınları, tarih, 608 sayfa

Cemil Koçak, ‘Türkiye’de İki Partili Siyasi Sistemin Kuruluş Yılları’ serisinin üçüncü cildi olan ‘Rejim Krizi’nde, bir yıllık dönemi gözden geçirerek, 1946 seçiminin ardından 1947 yılı yazına kadar geçen sürede iktidar ve muhalefetin çalışmalarına odaklanıyor. Koçak bu dönemi, DP’nin kuruluşundan beri izlenen siyasi anlaşmazlıklar ve çatışmaların “rejim krizi”ne dönüştüğü dönem olarak tanımlıyor. Bu ciltte, Recep Peker hükümetinin kuruluşu, Türk-Sovyet notaları, DP kongresinde yaşananlar, iktidarın sola yönelik cadı avı, Türk-Amerikan yakınlaşması ve 1940’ların ikinci yarısındaki sosyal politikalar gibi konular tartışılıyor.