Ondokuzuncu yüzyılda yaşayıp, kendisinden sonra gelen çağları muhtemelen düşündüğünden daha çok etkilemiş Karl Marx’ın hayatı ve kuramı.
Jonathan Sperber, geçmişi bugünün kavramlarıyla değerlendirme ve yargılama tuzağına düşmeden, Marx’ın içinde yaşadığı 19. yüzyıl dünyası ve Marx’ın çağdaşlarıyla ilintisi hakkında nitelikli bir eser sunuyor.
Meksikalı yazar ve çizer Rius’un 1972 yılında kaleme aldığı, 1977 yılında da Can Yücel tarafından çevrilen ‘Yeni Başlayanlar İçin Marx’, çizimler yoluyla Marx’ın fikirlerini özetliyor.
Marx’ı Don Kişot’a benzeten Rius, “Herkes ondan bahseder de pek azı bilerek konuşur. Çok daha azı da gerçekten anlar onu” diyor.
Çağının neredeyse tüm bilimlerine hâkim olan Marx’ın eserleri, anlaşılabilirlik konusunda herkese hitap etmez.
Kitabın hem yazarı hem de çizeri Rius, öncelikle Marx’ı anlamaya çalışmış, anladıklarını da bu çizimlerle ifade etmiş.
Felsefe profesörü İlkay Sunar’ın ‘Düşün ve Toplum’ isimli bu çalışmasının ilk baskısı 1979 yılında yapılmıştı.
Aradan geçen yaklaşık otuz yıllık süre içerisinde kitabın kendi alanında önemli bir eser niteliği kazanması insan, toplum ve doğa ilişkileri üzerine geliştirilen görüşleri yetkin bir şekilde irdelemesinde saklı.
Başta Platon olmak üzere Thomas Hobbes, David Hume, John Locke, Karl Marx, Ludwig Wittgenstein, Karl Popper, György Lukacs, Louis Althusser ve Jürgen Habermas’a kadar uzanan düşünürleri ile ve bu düşünürlerin temsil ettiği natüralist ve sembolik toplum modellerini değerlendiren eser, ele aldığı konuyu derli toplu bir şekilde ve anlaşılabilir bir dille okuyucuya aktarıyor.
Sovyet İktisatçı Andrey Vladimiroviç Anikin’in, siyasal iktisat hakkında uzmanlık bilgisine sahip olmayan genel okura hitap eden çalışması ‘Marx Öncesi Siyasal İktisat’, köleci toplumun siyasal iktisadından 19. yüzyıl ortalarının siyasal iktisadına giden yolu anlatıyor.
Anikin’in çalışması, 1975 yılında yayınlandığından bu yana, bu alandaki en önemli eserlerden biri sayılıyor.
Bunun başlıca nedenlerinden biri de, yazarın kolay anlaşılabilir, popüler bir dil kullanması.
Bunun dışında, siyasal iktisadın tüm devrelerinin, ilk zamanlarından başlayarak derli toplu bir şekilde sunulması, kitabı nitelikli kılan başlıca etkenlerden.
Douglas Dowd, ‘Kapitalizm ve Kapitalizmin İktisadı’nda, kapitalizm ve iktisat ilişkisini, 18. yüzyıldan itibaren analiz ediyor.
Kitapta, kapitalist gelişmenin esas unsurları, iktisadi düşüncenin yapısı, bu düşüncenin kapitalist dönemde neden ve nasıl geliştiği gibi konular üzerinden, bu ilişkinin günümüz dünyasına yansıyan etkileri, eleştirel bir gözle değerlendiriliyor.
Kitap, günümüzün kapitalist sistemi ile iktisat anlayışını, Adam Smith, Thomas Malthus, Jeremy Bentham, John Stuart Mill, Karl Marx, Thorstein Veblen, Rosa Luxemburg, John Maynard Keynes, Paul Samuelson, Milton Friedman ve Eric Hobsbawm’ın fikirleri çerçevesinden değerlendirmesiyle, alan için değerli bir başvuru kaynağı.
Yakın dönemdeki literatürde sistematik bir “değer teorisi” bulmak aslında zordur ve “değer” terimini kullanan belirli bir yazarın yararlandığı teorik bütünün ne olduğunu anlamak genelde güçtür.
İşte felsefe, iktisat ve antropolojinin bir bireşimi olarak düşünebileceğimiz eldeki kitap, “değer” kavramının köklerine inerek ayakları yere basan bir değer teorisi üretmeye çalışıyor.
Ünlü antropolog Marcel Mauss’un armağan ekonomileri konusundaki araştırmaları ile Marx’ın siyasal iktisat tezlerini harmanlayan Graeber, bu alanda fikir üretmiş pek çok isme başvuruyor ve bunu yaparken de mübadele teorisindeki güncel istikametler, meta fetişizmi ve arzu gibi kavramlar üzerinden “değer” teorisini geniş bir çerçevede irdelemekte.
‘Fransız Üçlemesi’, Karl Marx’ın Fransa’daki sınıf mücadelelerini konu alan üç çalışmasından oluşuyor. Bunlar, Şubat 1848 Devrimi ve sonrasında yaşanan gelişmelerin çözümlendiği ‘Fransa’da Sınıf Mücadeleleri’ ile ‘Louis Bonaparte’ın 18 Brumaire’i ve 1871 Paris Komünü deneyiminin analiz edildiği ‘Fransa’da İç Savaş’. Fransa’da işçi sınıfının cumhuriyetin ilan edilmesindeki hayati rolü, işçi sınıfının kapitalist düzen ve onun siyasal kurumları hakkındaki yanılsamaları, yenilgilerden çıkarılması gereken dersler ve Louis Bonaparte’ın hükümet darbesi yapmasını mümkün kılan koşullar ile burjuva cumhuriyetçilerinin politikalarının bundaki etkileri, bu yazılarda ele alınan kimi konular.
Karl Marx’ın devasa külliyatından seçme metinler barındıran, David McLellan’ın editörlüğünü yaptığı nitelikli bir çalışma. Kitabın dünya çapında en iyi Marx antolojisi olduğu, önemli otoriteler tarafından dillendirildi. Burada Marx’ın 1837-1844’yi kapsayan ilk yazılarından geç dönem politik metinlerine uzanan ve polemik, mektuplaşma, felsefe, bilim, din, politik-ekonomi, ahlak ve hukuk gibi zengin çeşitliliğe sahip yazılar yer alıyor. Kitap hem Marx’ın düşünce evrenini öğrenmek için birebir hem de kendisi hakkında derinlikli çalışmalar yapmak açısından iyi bir başlangıç olmaya aday.
Pek bilinmemekle birlikte Karl Marx, kapitalizm öncesi toplum şekilleri konusunda da incelemeler yapmıştı. Düşünür, ilksel toplulukları, materyalist tarih açısından açıklamayı amaçlayarak elimizdeki etnoloji defterlerini tutmaya başlamış, fakat 1883 yılındaki ölümüyle bu çabası yarım kalmıştı. Friedrich Engels’in ‘Ailenin, Özel Mülkiyetin ve Devletin Kökeni’ gibi dönüm noktası kitaplardan birini yazarken yararlandığı ve bir anlamda Marx’ın yarım kalmış etnoloji çalışmalarını bütüne erdirdiği bu elyazmaları, ilkel toplumun en önemli ekonomik birimi olan aileyi ve toplumsal anlamda ilk kadın-erkek işbölümünü tartışıyor.
Karl Marx’a ait olan “Din halkın afyonudur” sözü, belki de felsefe tarihinin en çok bağlamından koparılan cümlelerinden. İşte ‘Halkın Afyonu’ adıyla Türkçeye kazandırılan bu metin, söz konusu çarpıtmaya konu olan Marx’ın 1843’te yazdığı ‘Hegel’in Hukuk Felsefesinin Eleştirisine Katkı/Giriş’ adlı denemesinin eksiksiz çevirisini sunuyor. Marx’ın, Hegelcilere ilgi duyduğu bir dönemde yazdığı makalesinde, bağlamından koparılan söz konusu cümlenin tam hali şöyle: “Din baskı gören insanın iç çekişini, kalpsiz dünyanın sıcaklığını, tinin dışlandığı toplumsal şartların tinsel yapısını meydana getirir. Din halkın afyonunu oluşturur.”
Dipnotski 