Sınıf, erkeklik ve duygular temalarında iz süren denemeler.
Bu duygular sosyolojisi çalışması, işçiler için entelektüel merakın lüks olup olmadığını, sermaye ilişkilerine tabi kılınmış işçiyi özgürleştirebilecek araçları, işçilikten kapitalistliğe geçişin çelişkilerini, işçi ve akademisyenin farklı dünyaların insanları olup olmadığını tartışıyor.
Var mı veya yok mu, ezeli tartışmaların konusu olsa da, burada bir araya gelen beş sosyal bilimci, yakın geçmişteki büyük durgunluktan çok daha büyük bir krizin kapıda olduğunu, kapitalizmin artık kendi sınırlarına dayandığını söylüyor.
Burada yürütülen tartışma, hem kapitalizmin tarihsel gelişimini hem de güncel çıkmazlarını kapsamlı bir şekilde ortaya koyması, bunun yanı sıra kapitalizmle mücadele etmenin yeni yolları üzerine düşünmesiyle önemli.
Edward Said, alt başlığı ‘Gazeteciler ve Uzmanlar Dünyaya Bakışımızı Nasıl Belirliyor’ olan önemli çalışması ‘Medyada İslam’da, İslam’ın Batı’da ve İslam toplumlarında nasıl kullanıldığına odaklanıyor.
Said, Batı medyasında Müslümanlar ve İslam’la ilgili yapılan haberlerin çoğuna, oldukça abartılı bir basmakalıplık ve savaşkan bir husumetin damgasını vurduğunu gösteriyor.
Kitabını İran rehine krizi esnasında yazan Said, bu yaklaşımların çoğunun, nesnellikten uzak ve tek yanlı olduklarından kabul edilemez genellemeler barındırdığını ve bunun aşılmasının tek yolunun da ötekine sevecenlikle bakmakla mümkün olduğunu söylüyor.
Jon Elster, ‘Rasyonalitenin Altüst Edilmesi Üzerine Çalışmalar’ alt başlıklı ‘Ekşi Üzümler’de, insanların neden irrasyonel davranışlar sergilediklerine odaklanıyor.
Rasyonaliteye dair genel anlayışı, “Rasyonalite faile ne yapması gerektiğini söyler; fail başka türlü davranırsa o zaman irrasyoneldir,” cümlesiyle özetleyen Elster, bu düşüncenin çeşitli seçenekleri ayıklamanın ötesinde işe yaramadığını savunuyor.
İlk olarak verili rasyonel anlayışı sorgulayan yazar, tilkinin ulaşamadığı üzüme ekşi demesi örneğinde simgelendiği gibi, insanların irrasyonel davranışlar sergilerken her aşamada bunları nasıl mantığa büründürdüğünü adım adım açıklıyor.
Elster araştırmasını, mantık ile insan psikolojisi arasındaki çatışmaları merkeze alarak yapıyor.
Son yüzyılın en büyük entelektüellerinden birinden çocukluğu ve ilk gençliğine dair anılar.
Said’e sanat sevgisi aşılayan ve bir nevi aşk-nefret ilişkisi yaşadığı annesi ile otoriter babası, kardeşleri ve diğer yakınları; eğitim yılları ve sancılı büyüme süreci; Filistin sorununun gelişimi üzerindeki silinmez izleri…
Bunlar ve daha fazlası, bu kitapta.
Alt başlığı ‘Kurmaca Eserlerde Bilincin Sunumu’ olan bu çalışma, kurmaca eserlerde karakterlerin zihinsel yaşantısına odaklanıyor.
Aynı zamanda modernist edebiyatın üslup ve tekniklerine dair önemli ayrıntılar barındıran kitabında Dorrit Cohn, çoğunlukla edebiyat meraklılarının aşina olduğu metinler üzerinden Dostoyevski, Henry James, Kafka, Joyce, Proust, Woolf ve Sarraute gibi yazarların, karakterlerinin bilinç durumlarını sunma tarzlarını inceliyor.
Bunları incelerken bilinç-akışı, monolog, psiko-anlatı gibi tekniklerden de yararlanan Cohn’un, konunun kritik boyutuyla ilgilenenlerin yanı sıra, okuyucular için de oldukça ilgi çekici bir çalışmaya imza attığını söyleyelim.
Stephen Kern, ‘Nedenselliğin Evrensel Tarihi’nde, klasik ve modern edebiyat eserleri aracılığıyla, Viktorya dönemi ile modern dönemdeki nedensellik arayışına odaklanıyor.
“Neden?” sorusu, kuşkusuz insanın birçok ediminin, yaratısının başlatıcısı.
Kern’in çalışması, sırf bunun izini sürmesiyle dahi dikkate değer.
Edebiyat eserleri içinde cinayet romanlarında yer alan nedenselliğin sorgulanması da, çalışmayı zenginleştiren unsurlardan.
Kern kitap boyunca bu izi sürerken, söz konusu dönemlerde bilim, teknoloji, sanat, psikoloji, tıp, sosyal bilimler, felsefe gibi alanlarda gözlenen değişimleri ve bunların edebiyata yansımalarını da anlatıyor.
Ardında yazılı hiçbir eser bırakmayan, fakat kendisinden sonra gelen felsefeyi derinden etkilemiş Sokrates.
Sokrates’i fantastik, masalsı bir kurguyla merkeze alan çalışma, muhteşem görselleriyle de çocuklar kadar yetişkinlerin kitaplığında da kendine yer bulmayı fazlasıyla hak ediyor.
Hatırlanacağı gibi ‘Ağaç Adamlar’, Kemal Selçuk’un ilk öykü kitabıydı.
Selçuk’un bu kitabını ‘Ay Aşkları’, ‘Hüznün Kantosu’, ‘Yeniyetmeler’ ve ‘Başkaldırmadan Yaşamaksa Hayat’ başlıklı romanları izledi.
‘Kurşuni’ isimli elimizdeki roman ise, Selçuk’un yazı serüveninin şimdilik son durağı.
Romanda, yazma heveslisi bir bıçkıcı çırağının iç dünyası hikâye ediliyor.
Roman, gencin hikâyesini, kutsal kitap gibi eski zaman anlatılarından filozof Berkeley’e uzanan bir anlatı tekniğini kullanarak veriyor.
Delikanlı, ölmüş ustasının dünyadaki vicdanı olmaya çalışırken, kendisine bu yolculuğunda da, cinler ve perilerden oluşan masalsı bir dünya, kutsal kitap meselleri ve Berkeley eşlik edecektir.
Psikanaliz kuramını yoğun şekilde etkilemiş Wilfred Ruprecht Bion’un ilk önemli çalışması, grup süreçlerini incelediği 1961 tarihli ‘Topluluk Deneyimleri’ydi.
Bion’un bu kitaptan altı yıl sonra yayımlanan ‘Tereddütlü Düşünceleri’ ise, psikotik düşünceyi farklı yönleriyle tartıştığı 1950’li yıllara ait makalelerinden bir seçme.
Bion psikanalize ilgi duyduğu ilk zamanlarda, Melanie Klein ile analiz çalışmaları yapmıştı.
Fakat çıkış noktası olarak Kleincı bir analist olmakla birlikte Bion, Klein’ın kimi kavramlarını farklı bir bakış açısıyla yeniden yorumlayarak, alana özgün bir katkı sundu.
Bion’un psikotik düşünceyi kapsamlı bir bakışla irdelediği elimizdeki kitabı ise, en başta düşünme kuramına dair görüşlerini barındırması ve bir analist olarak seanslarında nasıl çalıştığının örneklerini sunmasıyla büyük öneme haiz.
Kitap,
Künye: Wilfred Ruprecht Bion – Tereddütlü Düşünceler, çeviren: Nilüfer Erdem, Metis Yayınları, psikanaliz, 208 sayfa
Dipnotski 