Süleyman Doğru – Dipnotski

Kolektif — Latin Amerika Patlaması: “Boom” Mektupları (2026)

Bu kitap, Gabriel García Márquez, Julio Cortázar, Carlos Fuentes ve Mario Vargas Llosa arasında yaklaşık altmış yıla yayılan mektuplaşmaları bir araya getirerek Latin Amerika Boom kuşağının yalnızca edebî üretimini değil, dostluklarını, fikir ayrılıklarını ve siyasal dönüşümlerini de gözler önüne seriyor. ‘Latin Amerika Patlaması “Boom” Mektupları’ (‘Las cartas del Boom’), dört büyük yazarın yayımlanmış eserlerinden çok, eserler henüz taslak aşamasındayken yürüttükleri tartışmaları, yazarlık serüvenlerini ve birbirlerinin çalışmalarına yaptıkları katkıları görünür kılarak, dünya edebiyatını değiştiren bir hareketin perde arkasını belgeliyor.

Eserin ilk ve en kapsamlı bölümü olan “Kankaların Pachanga’sı (1955-1975)”, Boom kuşağının yükseliş yıllarını kapsıyor. Mektuplar, yazarların roman projelerini birbirleriyle paylaşmalarını, yayınevleriyle yürüttükleri pazarlıkları, çeviri ve telif meselelerini, Avrupa ile Latin Amerika arasındaki kültürel ilişkileri ve uluslararası edebiyat çevrelerine açılma süreçlerini ayrıntılarıyla yansıtıyor. Aynı zamanda dostluk, mizah ve ortak heyecanlarla örülü bu yazışmalar, ‘Seksek’, ‘Yüzyıllık Yalnızlık’, ‘Kent ve Köpekler’ gibi modern klasiklerin oluşum sürecine içeriden tanıklık etme imkânı sunuyor.

“Eğlencenin Sonu (1976-2012)” başlıklı ikinci bölüm ise ortak edebî coşkunun yerini giderek siyasal ve kişisel ayrışmalara bıraktığı dönemi ele alıyor. Küba Devrimi etrafındaki tartışmalar, Latin Amerika’daki askerî darbeler, entelektüellerin siyasal sorumluluğu ve özellikle Vargas Llosa ile García Márquez arasındaki kopuş, mektupların tonunu belirleyen başlıca gelişmeler arasında yer alıyor. Böylece eser, yalnızca dört yazarın bireysel hikâyelerini değil, Boom hareketinin yükselişini ve çözülüşünü de belgeliyor.

Kitabın ekler bölümü, mektupları tamamlayan önemli deneme, söyleşi ve belgeleri içeriyor. Mario Vargas Llosa’nın Cortázar ve García Márquez üzerine yazıları, Carlos Fuentes’in ‘Yüzyıllık Yalnızlık’ değerlendirmeleri, üç yazarın Latin Amerika edebiyatına ilişkin ortak söyleşileri ve Gabriel García Márquez’in dostlarına dair kaleme aldığı metinler, mektuplarda dile getirilen fikirlerin kuramsal ve eleştirel arka planını zenginleştiriyor. Ayrıca 1968-1971 yılları arasında yayımlanan protesto bildirileri, Fidel Castro’ya gönderilen açık mektuplar ve siyasal dayanışma metinleri, dönemin entelektüellerinin edebiyat ile siyaset arasındaki ilişkiyi nasıl kurduklarını göstermesi bakımından önemli bir kaynak oluşturuyor.

Sonuç olarak ‘Latin Amerika Patlaması: “Boom” Mektupları’, yalnızca dört büyük yazarın özel yazışmalarını yayımlayan bir mektup derlemesi değil; 20. yüzyılın en etkili edebiyat hareketlerinden birinin doğuşunu, uluslararası yükselişini ve iç gerilimlerini belgeleyen kapsamlı bir edebiyat tarihi çalışması. Dostluk ile rekabetin, yaratıcı işbirliği ile ideolojik çatışmanın iç içe geçtiği bu yazışmalar, romanların arkasındaki yaratım süreçlerini görünür kılarken Latin Amerika Boom’unun ortak ruhunu, umutlarını ve kırılmalarını da bütün açıklığıyla ortaya koyuyor.

Carlos Fuentes, Mario Vargas Llosa, Gabriel García Márquez, Julio Cortázar — Latin Amerika Patlaması: “Boom” Mektupları
Editör: Carlos Aguirre, Gerald Martin, Javier Munguía, Augusto Wong Campos
Çeviren: Süleyman Doğru • Can Yayınları
Mektup• 239 sayfa • 2026

Eduardo Galeano – Kullan-At (2024)

Ekolojik yıkımın sorumluluğunu “muslukları fazla açık tutan”ların omuzlarına yükleyerek bireyleri daimi bir vicdan muhasebesine sürükleyen küresel kapitalizmin lokomotif şirketleri vergi indirimi ve çeşitli fonlardan faydalanmak için; karbon ayak izini, “sürdürülebilir” ama diğerlerinden daha pahalı o kıyafetleri, bambu pipetleri, endüstriyel vegan gıdaları ve dahi ineklerin “metan gazı salınım hacmini” lügatımıza sokmadan çok önce, Eduardo Galeano, insanları olduğu kadar tabiatı da yiyip bitiren ve bir kenara tüküren sistemin açgözlülüğü ve küstahlığı hakkında uyarıda bulunmuştu.

Hem daha önce çeşitli kitaplarında yayınlanan hem de bu antoloji için kaleme aldığı bütün “yeşil” metinleri bir araya getiren ‘Kullan-At’, çevre sorununu ekolojiyi dert ediyormuş görünen popülist sloganlardan uzak, tutarlı bir siyasi perspektiften ele alıyor ve çevresel yıkımın gerçek sorumlularını işaret ediyor.

Galeano, her zaman olduğu gibi, gezegenimizin fısıltılarına kulak verenlerin tanıklıkları ve yağmalanmasına karşı çıkanların haykırışlarıyla kol kola toprağın nabzını tutuyor.

Künye: Eduardo Galeano – Kullan-At: Gezegenimiz, Yegâne Evimiz, çeviren: Süleyman Doğru, Sel Yayıncılık, ekoloji, 160 sayfa, 2024

César Rendueles – Fırsat Eşitliğine Karşı (2024)

‘Fırsat Eşitliğine Karşı’, adının açıkça ifade ettiği gibi, “fırsat eşitliği” yaklaşımını reddederek, gerçek (veya derin) bir eşitliğin gereğini ve ahlâkını savunuyor.

Fırsat eşitliği kavramının, sadece biçimsel ve meritokratik (liyakatçi), dolayısıyla sınırlı bir ufku olduğunu anlatıyor.

Alt başlığının (Eşitlikçi Bir Bildiri) açıkça ifade ettiği gibi, genel olarak eşitlik fikrinin siyasal, toplumsal ve insani önemini anlatmaya çalışan bir kitap bu.

İspanya’daki muhalif sol Podemos (“Yapabiliriz”) partisinin düşünce insanlarından olan César Rendueles, siyaset teorisiyle de alışverişini kesmeksizin, eşitliği gündelik hayat deneyimleri ışığında, “kanlı canlı” bir mesele olarak ele alıyor.

Eğitimde derinleşen eşitsizlik de odaklandığı konulardan biri.

“Eşitlikçi bir ethos” ve “eşitlik kültürü”nün, dünyayı paylaşmanın icabı olduğu kabulüne adanmış bir kitap.

Kitaptan bir alıntı:

“Doğal eşitlik tezinin sorunu basit ve rahatlatıcı bir hakkaniyet hissi uyandırması. Sanki eşitlikçilik sadece toplumun yozlaştırdığı doğal bir durumu korumaya yönelik basit stratejilere gereksinim duyuyormuş gibi bir hava oluşturuyor. (…) Fakat tarihsel deneyimler sonuç veren eşitlikçi dinamiklerin sürekli ve sofistike bir müdahaleye ihtiyaç duyduğunu gösteriyor. Gerçek eşitlik sadece politik müdahaleyle mümkün olabilir ve bir vatandaşlık bilinci oluşturmanın yanı sıra sistematik bir biçimde geliştirilmiş bir demokrasinin ürünüdür.”

Künye: César Rendueles – Fırsat Eşitliğine Karşı: Eşitlikçi Bir Bildiri, çeviren: Süleyman Doğru, İletişim Yayınları, siyaset, 231 sayfa, 2024

Julio Cortázar – Edebiyat Dersleri (2020)

Bugünün güzel haberlerinden biri de bu kitap.

Julio Cortázar’ın 1980 sonbaharında, Kaliforniya Üniversitesi’nde verdiği derslerin on üç saatlik dökümünü sunan bu çalışma, her şeyden önce yazarın edebi dehasını ve ilgi alanlarının zenginliğini gözler önüne sermesiyle önemli.

Hem Cortázar’ı daha yakından tanımamıza vesile olacak ve hem de yazma eylemi, Latin Amerika edebiyatı ve dünya edebiyatını kavramak açısından paha biçilmez olan kitap, toplamda sekiz dersten oluşuyor.

Yazar bu derslerinde de, fantastik öyküdeki zaman ve kader unsurlarından gerçekçi öykünün sınırlarına, edebiyattaki müzikaliteden mizaha, oyundan erotizme ve ‘Seksek’ adlı ünlü yapıtına kadar pek çok konuyu ele alıyor.

Künye: Julio Cortázar – Edebiyat Dersleri, çeviren: Süleyman Doğru, Everest Yayınları, edebiyat kuramı, 336 sayfa, 2020

Carlos Fuentes – Friedrich Balkonunda (2015)

Tanrı, “Tanrı öldü!” diye isyan eden Nietzsche’yi haksız çıkarmak için onu yeniden dünyaya gönderir.

Fakat gönderildiği Meksika’da, oligarşinin sonunu getiren şiddetli bir devrim yaşanmıştır.

Kahramanımız, bütün algılarını alt üst eden bu büyük devrimle, verili gerçeklerini ve inancını sorgulamaya başlayacaktır.

Carlos Fuentes’ten fantastik ve güzel bir hikâye.

Künye: Carlos Fuentes – Friedrich Balkonunda, çeviren: Süleyman Doğru, Can Yayınları

Hernán Rivera Letelier – Film Anlatıcısı Kız (2015)

Hernán Rivera Letelier’den, sinema büyüsünün ruhunu ele geçirdiği küçük bir kızın büyülü hikâyesi.

Şili’nin küçük bir kasabasında yaşayan on bir yaşındaki María Margarita’nın, sinema filmlerini orijinal bir üslupla aktarma yeteneği vardır.

Yeni gelen her filme gönderilen Margarita, gördüklerini sıra dışı hayal gücüyle harmanlayarak kasabalılara anlatır.

‘Film Anlatıcısı Kız’, hikâye anlatmak ve hayal gücü üzerine güçlü roman.

Künye: Hernán Rivera Letelier – Film Anlatıcısı Kız, çeviren: Süleyman Doğru, Doğan Kitap

Javier Cercas – Sınırın Yasaları (2015)

Okulda dalga konusu olan, çekingen mi çekingen Ignacio Cañas’ın suç dünyasının dehlizlerinde değişen, dönüşen, tepetaklak olan hayatı.

Tesadüf eseri, Zarco ve Tere ile karşılaşan Cañas, bu iki serseriden adeta büyülenir.

Bu tanışma Cañas’a, kapkaçtan hırsızlığa ve soyguna uzanan hızlı ve tehlikeli bir hayatı armağan eder.

Künye: Javier Cercas – Sınırın Yasaları, çeviren: Süleyman Doğru, Everest Yayınları

Ernesto Che Guevara – Büyük Tartışma (2008)

‘Büyük Tartışma’, efsanevi devrimci Ernesto Che Guevara’nın farklı bir yanını, ekonomist ve entelektüel yönünü ön plana çıkaran bir eser.

Kitap çoğunlukla Che’nin ekonomik konulara odaklanan yazılarından oluşuyor.

Fakat eserde aynı zamanda, Alberto Mora, Miguel Cossio, Joaquin Infante Ugarte, Luis Alvarez Rom, Charles Bettelheim, Mario Rodriguez Escalona, Ernest Mandel, Alexis Codina, Marcelo Fernandez Font ve Carlos Rafael Rodriguez gibi isimlerin ekonomi konusunda kaleme aldığı yazılar da yer alıyor.

Çalışma bu çerçeveden bakıldığında 1963-1964 yıllarında Küba’da, ekonomik konular etrafında dönen bir tartışma anlamına da geliyor.

Kitabın tümüne bakıldığında da, yazıların temelde üç konu üzerinde yoğunlaştığı görülüyor.

Bunlar, ekonomi politikasının sorunları, ekonomi politiğin sorunları ve Marksist teorinin genel sorunları şeklinde özetlenebilir.

Künye: Ernesto Che Guevara – Büyük Tartışma, çeviren: Süleyman Doğru, Everest Yayınları, siyaset, 486 sayfa

Ernesto Che Guevara – Gerilla Savaşı (2008)

Ernesto Che Guevara, Türkçeye İspanyolca aslından çevrilen, ‘Gerilla Savaşı’ isimli bu kitabını, Küba Devrimi’nden hemen sonra kaleme aldı.

Dolayısıyla, Che’nin devrim sürecinde yaşadığı deneyime dayanarak yazdığı kitap, bir tür “Gerilla El Kitabı” olarak da tanımlanabilir.

Dört ana bölümden oluşan kitap, gerilla mücadelesinin temel prensipleriyle başlıyor.

Kitabın diğer bölümleri ise strateji ve taktiğin yanında, gerilla etiğine ilişkin bilgiler içeriyor.

Savaş ortamında yapılması ve yapılmaması gerekenleri özellikle vurgulayan Che, profesyonel silahlara karşı nasıl mücadele edileceğinin yöntemlerini de anlatıyor.

Künye: Ernesto Che Guevara – Gerilla Savaşı, çeviren: Süleyman Doğru ve Romina Kavak Büyükişman, Everest Yayınları, siyaset, 164 sayfa