Kategori: Bilim

Armond Duwell — Fizik ve Hesaplama (2026)

Armond Duwell bu çalışmada fizik ile hesaplama arasındaki ilişkiyi yalnızca teknik bir kesişim alanı olarak değil, felsefi bir problem olarak ele alıyor. Temel sorusu şu oluyor: Fiziksel dünya hesaplamanın sınırlarını mı belirliyor, yoksa hesaplama kavramı fiziksel teorilerin içinde mi şekilleniyor? Bu çerçevede klasik hesaplama kuramından kuantum bilgi teorisine uzanan geniş bir tartışma yürütüyor.

‘Fizik ve Hesaplama’ (‘Physics and Computation’), klasik bilgisayar modellerinin dayandığı Turing geleneğini hatırlatarak başlıyor. Hesaplanabilirlik kavramının matematiksel çerçevesini özetliyor ve bunun fiziksel süreçlerle nasıl ilişkilendirildiğini sorguluyor. Duwell’e göre çoğu yaklaşım, hesaplamayı soyut bir biçimsel sistem olarak ele alıyor; oysa gerçek hesaplama her zaman fiziksel bir süreç içinde gerçekleşiyor. Bu nedenle hesaplama sınırlarını tartışırken fizik yasalarını hesaba katmak gerekiyor.

Eserin merkezinde kuantum hesaplama tartışması yer alıyor. Kuantum mekaniğinin sunduğu süperpozisyon ve dolanıklık gibi özelliklerin, klasik hesaplama sınırlarını aşıp aşmadığını analiz ediyor. Duwell, kuantum bilgisayarların bazı problemleri daha hızlı çözebildiğini kabul ediyor; ancak bunun hesaplanabilirliğin sınırlarını kökten değiştirdiği iddiasına temkinli yaklaşıyor. Fiziksel imkân ile mantıksal olanak arasındaki ayrımı netleştiriyor.

Kitap ayrıca “hiper-hesaplama” iddialarını, yani Turing sınırlarını aşan fiziksel süreçler olabileceği tezini de inceliyor. Görelilik kuramı veya sürekli niceliklere dayanan modeller üzerinden geliştirilen bu görüşlerin hem fiziksel hem kavramsal sorunlarını tartışıyor. Sonuçta Duwell, hesaplama kavramının fiziksel teorilerle karşılıklı bir etkileşim içinde geliştiğini savunuyor.

Bu çalışma, bilgi felsefesi, fizik felsefesi ve bilgisayar bilimi arasındaki kesişimi sistematik biçimde ele alması bakımından önemli. Hesaplamanın doğası üzerine yürütülen çağdaş tartışmaları berraklaştırarak, fiziksel gerçekliğin bilişsel ve teknik sınırlarımızı nasıl şekillendirdiğini gösteriyor.

Armond Duwell — Fizik ve Hesaplama
Çeviren: Fazilet Fatıma Alçık • Vakıfbank Kültür Yayınları
Bilim • 132 sayfa • 2026

Jim Holt — Einstein Gödel’le Yürürken (2026)

Jim Holt’un bu kitabı, insan aklının sınır bölgelerine yapılan parlak ve kışkırtıcı bir düşünce yolculuğu sunuyor. Holt, “Zaman var mıdır?”, “Sonsuzluk nedir?”, “Aynalar neden sola ve sağa ters çevirir?” gibi ilk bakışta basit görünen ama derin felsefi ve bilimsel sonuçlar doğuran sorular etrafında dolaşıyor.

Kitap adını, Princeton’da yürüyüş yaparken evren ve matematik üzerine tartışan Einstein ile Gödel’in dostluğundan alıyor. Einstein’ın görelilik kuramıyla zaman ve mekân anlayışımız sarsılırken, Gödel’in mantıksal çalışmaları kesinlik fikrini temelden zedeliyor. Holt, özellikle 20. yüzyılın en büyük mantıkçılarından Gödel’in, ABD Anayasası’nda ciddi bir çelişki bulunduğuna inanmasını aktararak mantığın siyasal ve toplumsal alanlara nasıl uzanabildiğini gösteriyor.

Holt yalnızca Einstein ve Gödel’le yetinmiyor. Fizikçi Emmy Noether’in simetri anlayışından Alan Turing’in hesaplama fikrine, Benoit Mandelbrot’nun fraktallarına kadar hem ünlü hem de görece ihmal edilmiş düşünürleri görünür kılıyor. Einstein’ın görelilik teorisinden sicim teorisine uzanan çizgide, modern fiziğin en güzel ama en az anlaşılan fikirlerini sade ve ironik bir üslupla ele alıyor.

‘Einstein Gödel’le Yürürken: Düşüncenin Sınırlarına Uzanan Keşifler’ (‘When Einstein Walked with Gödel: Excursions to the Edge of Thought’), kozmosun bir geleceği olup olmadığı, evrenin sonsuz mu yoksa sınırlı mı olduğu gibi büyük soruları da masaya yatırıyor. Holt kesin yanıtlar vermekten çok, düşünmenin kendisini sahneye çıkarıyor. Bilimin ve felsefenin kesişiminde dolaşırken, insan zihninin hem görkemini hem de sınırlarını gösteriyor. Bu yönüyle eser, düşüncenin uçurum kenarında yapılan bir gezinti gibi: baş döndürücü ama aydınlatıcı.

Jim Holt — Einstein Gödel’le Yürürken: Düşüncenin Sınırlarına Uzanan Keşifler
Çeviren: Alper Hayreter • Alfa Yayınları
Bilim • 408 sayfa • 2026

Suzie Sheehy — Evrenin Hammaddesi (2026)

Suzie Sheehy’nin bu kitabı, modern fiziğin temelini atan on iki deney üzerinden bilimin dünyayı nasıl dönüştürdüğünü anlatıyor. Sheehy, soyut teorilerden çok, laboratuvarlarda yapılan somut deneylere odaklanıyor ve bu deneylerin yalnızca fizik bilgisini değil, gündelik hayatı da kökten değiştirdiğini gösteriyor.

‘Evrenin Hammaddesi’ (‘The Matter of Everything: Twelve Experiments That Changed Our World’), J. J. Thomson’ın elektronu keşfetmesinden Rutherford’un atom çekirdeğini ortaya koymasına, kuantum mekaniğinin deneysel doğrulamalarından CERN’deki parçacık çarpıştırmalarına kadar uzanan bir seçki sunuyor. Bu deneyler sayesinde atomun bölünmez olmadığı anlaşılıyor, radyoaktivite keşfediliyor ve maddenin en küçük yapı taşlarına dair yeni bir evren tasavvuru kuruluyor. Sheehy, her deneyin arkasındaki insan hikâyelerini, rekabetleri ve tesadüfleri de görünür kılıyor.

Eser, atom fiziği ve parçacık araştırmalarının yalnızca akademik bir merak olmadığını vurguluyor. Bu çalışmaların nükleer enerjiye, tıbbi görüntüleme tekniklerine, internetin doğuşuna ve hatta akıllı telefonlara kadar uzanan teknolojik sonuçları olduğunu anlatıyor. Böylece temel bilim ile günlük yaşam arasındaki bağ netleşiyor.

Sheehy, deneysel fiziğin riskli ve çoğu zaman politik sonuçlar doğuran bir alan olduğunu da tartışıyor. Nükleer silahların geliştirilmesi gibi karanlık mirasları göz ardı etmiyor; bilimin etik sorumluluğunu gündeme getiriyor.

‘Evrenin Hammaddesi’, maddenin sırlarını çözmeye yönelik cesur deneylerin insanlık tarihini nasıl yeniden şekillendirdiğini anlaşılır ve sürükleyici bir dille aktarıyor. Bilimi soyut bir teori değil, dünyayı değiştiren bir pratik olarak konumlandırıyor.

Suzie Sheehy — Evrenin Hammaddesi: Dünyamızı Değiştiren On İki Deney
Çeviren: Uğur Gülsün • Minotor Kitap
Bilim • 372 sayfa • 2026

James Kinross — Mikrobiyom (2026)

James Kinross’un bu kitabı, insan bedeninde yaşayan trilyonlarca mikroorganizmayı modern tıbbın yeni keşif alanı olarak ele alıyor. Kinross, mikrobiyomu evrendeki “karanlık madde” benzetmesiyle açıklıyor; uzun süre fark edilmeyen ama sağlığımız üzerinde belirleyici etkiler yaratan görünmez bir sistem olduğunu vurguluyor.

‘Mikrobiyom’ (‘Dark Matter’), bağırsak bakterilerinin sindirimden bağışıklık sistemine, ruh hâlinden metabolizmaya kadar pek çok süreci nasıl etkilediğini anlatıyor. Özellikle bağırsak-beyin ekseni, obezite, kanser ve otoimmün hastalıklar gibi alanlarda yapılan güncel araştırmalar üzerinden mikrobiyomun rolünü tartışıyor. Kinross, hastalıkların yalnızca genetik ya da bireysel faktörlerle açıklanamayacağını, mikrobiyal ekosistemin de hesaba katılması gerektiğini savunuyor.

Eser, modern yaşam tarzının –işlenmiş gıdalar, aşırı antibiyotik kullanımı, steril çevreler– mikrobiyal çeşitliliği azalttığını ve bunun uzun vadeli sağlık sorunlarına yol açtığını ileri sürüyor. Mikrobiyomu bir “organ” gibi düşünmeyi öneriyor ve beslenme alışkanlıklarının, çevresel koşulların ve tıbbi müdahalelerin bu ekosistemi nasıl dönüştürdüğünü gösteriyor.

Kinross aynı zamanda mikrobiyom araştırmalarının etik ve toplumsal boyutlarına da değiniyor. Kişiselleştirilmiş tıp, dışkı nakli gibi yenilikçi uygulamalar ve veri temelli sağlık modelleri üzerinden geleceğin tıbbının nasıl şekillenebileceğini tartışıyor.

‘Mikrobiyom’, insan bedenini tek başına bir organizma değil, çok katmanlı bir canlılar topluluğu olarak düşünmeye çağırıyor. Kitap, sağlığı bireysel değil ekolojik bir denge olarak kavramayı önererek tıp anlayışımızı yeniden çerçeveliyor.

James Kinross — Mikrobiyom: Canlılığın Karanlık Maddesi
Çeviren: Sevkan Uzel • Metis Yayınları
Bilim • 376 sayfa • 2026

Charles Darwin — İnsanlarda ve Hayvanlarda Duyguların İfadesi (2026)

Charles Darwin’in bu kitabı, duyguların ifade ediliş biçimlerinin biyolojik kökenlerini araştıran ilk kapsamlı bilimsel incelemelerden biridir. Darwin bu kitapta, insanlarda ve hayvanlarda görülen yüz ifadeleri, beden hareketleri ve jestlerin rastlantısal ya da kültürel olarak tamamen öğrenilmiş olmadığını; evrimsel süreç içinde şekillenmiş ortak bir mirasa dayandığını söylüyor.

Kitabın temel iddiası, duyguların ifade edilme biçimlerinin türler arasında süreklilik gösterdiğidir. Korku, öfke, sevinç, tiksinti ya da şaşkınlık gibi temel duyguların hem insanlarda hem de hayvanlarda benzer bedensel tepkilerle ortaya çıkması, Darwin’e göre ortak atalara uzanan bir evrimsel geçmişe işaret eder. Bu yaklaşım, insanı doğadan kopuk ve ayrıcalıklı bir varlık olarak gören anlayışa doğrudan meydan okur.

Darwin, gözlemlerini desteklemek için farklı kültürlerden insanları, çocukları, akıl hastalarını ve çok sayıda hayvan türünü inceliyor. Fotoğraflar, anekdotlar ve seyahat anlatılarıyla duygusal ifadelerin evrenselliğini gösteriyor. Özellikle yüz kaslarının istemsiz hareketleri, alışkanlık haline gelmiş tepkiler ve bir zamanlar işlevsel olan ama artık anlamını yitirmiş refleksler üzerinde duruyor. Bu bağlamda “yararlı alışkanlıklar”, “karşıtlık ilkesi” ve “sinirsel boşalım” gibi kavramlar, duygusal ifadelerin nasıl ortaya çıktığını açıklamak için kullanılıyor.

‘İnsanlarda ve Hayvanlarda Duyguların İfadesi (1872)’ (‘The Expression of the Emotions in Man and Animals’), yalnızca psikoloji ve biyoloji için değil, antropoloji ve kültür çalışmaları açısından da dönüştürücü bir etkiye sahip. Darwin, duyguların ahlaki ya da ruhsal bir özden değil, bedensel ve evrimsel süreçlerden doğduğunu göstererek insan davranışlarını bilimsel olarak düşünmenin önünü açıyor. Kitap, insan duygularını doğanın sürekliliği içinde konumlandıran, modern duygu araştırmalarının temel taşlarından biri olarak kabul ediliyor.

Charles Darwin — İnsanlarda ve Hayvanlarda Duyguların İfadesi (1872)
Çeviren: Çağatay Tarhan, Şeyma Eren • Ayrıntı Yayınları
Bilim • 320 sayfa • 2026

Janice Wormworth, Çağan H. Şekercioğlu — Kanatlı Nöbetçiler (2026)

Janice Wormworth ve Çağan H. Şekercioğlu’nun kaleme aldığı bu kitap, kuşların iklim krizinin erken uyarı sistemi olduğunu bilimsel olarak ortaya koyuyor. Kitap, kuşların iklim değişikliğine verdiği tepkileri yalnızca biyolojik bir mesele olarak değil, ekosistemlerin genel sağlığını gösteren bir gösterge sistemi olarak inceliyor. Yazarlar, kuş türlerinin dağılımındaki değişimleri, göç yollarındaki kaymaları, üreme zamanlamalarındaki bozulmaları ve popülasyon düşüşlerini iklim krizinin somut sonuçları olarak ele alıyor.

Eserde kuşların, çevresel değişimlere insanlardan çok daha hızlı tepki verdiği vurgulanıyor. Bu yüzden kuşlardaki davranış ve nüfus değişimleri, daha büyük ekolojik kırılmaların habercisi olarak okunuyor. İklim değişikliğinin habitat kaybı, sıcaklık artışı, kuraklık, deniz seviyesinin yükselmesi ve ekstrem hava olayları üzerinden kuş yaşamını nasıl dönüştürdüğü, bilimsel veriler ve saha gözlemleriyle destekleniyor.

‘Kanatlı Nöbetçiler’ (‘Winged Sentinels’), yalnızca bir “kriz anlatısı” kurmakla yetinmiyor; koruma politikaları, sürdürülebilir çevre yönetimi ve insan-doğa ilişkisi üzerine etik bir çerçeve de sunuyor. Kuşların korunmasının, yalnızca tür çeşitliliği için değil, insan yaşamının geleceği için de hayati olduğu savunuluyor. Bu bağlamda eser, iklim değişikliğini soyut bir küresel sorun olmaktan çıkarıp, doğrudan gözlemlenebilir biyolojik etkiler üzerinden somutlaştırıyor.

‘Kanatlı Nöbetçiler’, kuşları doğanın sesi ve habercisi olarak konumlandıran, iklim krizini bilim, ekoloji ve etik düzlemlerinde birlikte düşünen bir kitap olarak, çevre çalışmaları ve iklim literatüründe önemli bir referans niteliği taşıyor.

Janice Wormworth, Çağan H. Şekercioğlu — Kanatlı Nöbetçiler: Kuşlar ve İklim Değişikliği
Çeviren: Bezen Balamir Coşkun • Koç Üniversitesi Yayınları
Bilim • 390 sayfa • 2026

Sarah Wild — İnsanın Kökeni (2026)

Bu kitap, insanın kökenini yalnızca biyolojik evrim süreci olarak değil, kültürel, toplumsal ve düşünsel dönüşümlerle birlikte ele alan bütünlüklü bir anlatı sunuyor. Sarah Wild, insan türünün ortaya çıkışını doğrusal bir ilerleme çizgisi gibi değil, kopuşlar, sıçramalar ve belirsizliklerle dolu çok katmanlı bir süreç olarak yorumluyor. Evrimsel biyolojiden antropolojiye, arkeolojiden kültürel tarihe uzanan disiplinlerarası bir çerçeve kuruyor. İnsan oluşunu sabit bir kimlik değil, sürekli dönüşen bir varoluş biçimi olarak ele alıyor.

‘İnsanın Kökeni: Kısa Bir Hikâye’ (‘Human Origins: A Short History’), yalnızca fosiller, genetik veriler ve tarih öncesi bulgularla sınırlı kalmıyor; dilin, sembollerin, toplumsal örgütlenmenin ve teknolojinin insanlaşma sürecindeki belirleyici rolünü görünür kılıyor. Ateşin kullanımı, alet yapımı, göçler ve kolektif yaşam biçimleri, biyolojik evrimle birlikte ilerleyen kültürel evrimin parçaları olarak anlatılıyor. İnsan, doğaya uyum sağlayan bir canlıdan çok, doğayı dönüştüren bir özne olarak konumlanıyor.

Kitap, insan kökenine dair bilgilerin bilimsel keşiflerle sürekli yeniden yazıldığını vurguluyor. Geçmişin sabit bir hikâye değil, yeni verilerle sürekli değişen bir anlatı alanı olduğunu gösteriyor. Bu yönüyle çalışma, insanı yalnızca “nereden geldiğiyle” değil, “ne olduğu” ve “neye dönüştüğüyle” birlikte düşünmeye çağırıyor. Alanında önemli bir eser olarak, insanlık tarihini biyolojik kader değil, tarihsel bir inşa süreci olarak okuma imkânı sunuyor.

Sarah Wild — İnsanın Kökeni: Kısa Bir Hikâye
Çeviren: Ezgi Uğur • Maya Kitap
Bilim • 224 sayfa • 2026

Niels C. M. Martens — Fiziksel Büyüklüklerin Felsefesi (2026)

Niels C. M. Martens’in bu eseri, uzunluk, kütle, yük ve zaman gibi fiziksel büyüklüklerin yalnızca ölçüm araçları değil, doğanın nasıl anlaşıldığını belirleyen temel kavramsal yapılar olduğunu gösteriyor. Kitap, fiziksel niceliklerin mutlak varlıklar mı yoksa yalnızca oranlar ve ilişkiler üzerinden mi anlam kazandığını sorguluyor. Fizik, kimya ve biyoloji gibi bilimlerin merkezinde yer alan bu büyüklüklerin metafizik temelleri, ölçüm, temsil ve anlam üretimi üzerinden yeniden düşünülüyor.

Martens, fiziksel büyüklüklerin birimlere bağlı olarak ifade edilmesini, yalnızca teknik bir ölçüm problemi olarak değil, ontolojik bir mesele olarak ele alıyor. Kütle, uzunluk ve yük gibi niceliklerin tek başına değil, ilişkisel yapılar içinde anlam kazandığını savunuyor. Bu yaklaşım, doğayı mutlak büyüklüklerden oluşan bir evren olarak değil, karşılıklı oranlar ve ilişkiler ağı olarak okuyor. Böylece bilimsel gerçeklik, nesnelerin sahip olduğu sabit nitelikler üzerinden değil, aralarındaki yapısal bağlar üzerinden tanımlanıyor.

‘Fiziksel Büyüklüklerin Felsefesi’ (‘Philosophy of Physical Magnitudes’), modern bilimin dayandığı niceliksel dili felsefi olarak çözümleyerek, fiziksel büyüklüklerin yalnızca deneysel değil, aynı zamanda kavramsal ve metafiziksel yapılar olduğunu ortaya koyuyor. Martens, bilimin dünyayı sayılarla betimleme biçiminin, doğayı nasıl düşündüğümüzü doğrudan şekillendirdiğini gösteriyor. Bu yönüyle eser, bilim felsefesi ile metafiziği buluşturan özgün bir kuramsal çerçeve sunuyor ve fiziksel niceliklerin doğasına dair tartışmaları derinleştiriyor. Kitap, modern bilimin kavramsal temellerini sorgulayan çalışmalar içinde neden merkezi bir yerde durduğunu açık biçimde gösteriyor.

Niels C. M. Martens — Fiziksel Büyüklüklerin Felsefesi
Çeviren: Mustafa Bayrak • Vakıfbank Kültür Yayınları
Bilim • 96 sayfa • 2026

Ferhat Sarı — Termodinamik Tarihine Kısa Bir Bakış (2026)

Ferhat Sarı’nın ‘Termodinamik Tarihine Kısa Bir Bakış’ adlı kitabı, termodinamiği yalnızca fiziksel yasaların toplamı olarak değil, modern bilimin düşünme biçimini dönüştüren tarihsel bir kırılma alanı olarak ele alıyor. Sanayi Devrimi’nden buhar makinelerine, Carnot’nun verimlilik problemlerinden Clausius’un entropi kavramına, Kelvin’in mutlak sıcaklık ölçeğinden Boltzmann’ın istatistiksel fiziğine uzanan süreç, bilimin nasıl ilerlediğini gösteren canlı bir hikâye olarak kurgulanıyor.

Kitap, termodinamiğin temel yasalarını soyut formüller üzerinden değil, bu yasaları ortaya çıkaran bilim insanlarının yaşam öyküleri, düşünsel çatışmaları ve tarihsel bağlamları üzerinden anlatıyor. Enerjinin korunumu ilkesinin, sanayi toplumunun üretim mantığıyla nasıl iç içe geçtiği; entropi kavramının ise yalnızca fiziksel bir büyüklük değil, zaman, düzen ve düzensizlik üzerine felsefi bir düşünme biçimi haline nasıl geldiği gösteriliyor. Termodinamik, böylece sadece laboratuvarlarda değil, fabrikalarda, şehirlerde ve gündelik hayatın ritminde karşılığı olan bir bilim olarak konumlanıyor.

Ferhat Sarı’nın anlatımı, termodinamiği kuantum, görelilik ve evrim kuramlarıyla aynı düşünsel düzlemde ele alarak, modern dünyayı anlamanın anahtar disiplinlerinden biri olarak sunuyor. Kitap, bilimi soyut bir bilgi alanı olmaktan çıkarıp, insanlık tarihinin maddi, toplumsal ve kültürel dönüşümleriyle birlikte okuyan bir perspektif kuruyor. Bu yönüyle eser, termodinamik tarihini sadece bir bilim tarihi anlatısı olarak değil, modern uygarlığın düşünsel omurgasını açıklayan bir çerçeve olarak yeniden yorumluyor.

Ferhat Sarı — Termodinamik Tarihine Kısa Bir Bakış
• Ginko Bilim Yayınları
Bilim • 64 sayfa • 2026

Ben Feringa, Anouk Lubbe — Günlük Hayatta Moleküller (2026)

Ben Feringa ve Anouk Lubbe bu kitapta, kimyayı soyut formüller dünyasından çıkararak gündelik hayatın tam merkezine yerleştiriyor. Etrafımızı saran maddelerin, kullandığımız eşyaların ve hatta bedenimizin işleyişinin moleküler düzeyde nasıl kurulduğunu sade ve anlaşılır bir dille anlatıyor. Moleküller, yalnızca laboratuvarlara ait unsurlar değil, gündelik yaşamın görünmez yapı taşlarıdır.

‘Günlük Hayatta Moleküller’ (‘Alledaagse moleculen’), su, plastik, ilaçlar, gıdalar ve enerji kaynakları gibi tanıdık örnekler üzerinden moleküllerin özelliklerini ve davranışlarını açıklıyor. Okuyucu, küçük ölçekli bu yapıların nasıl büyük etkiler yarattığını, maddelerin neden belirli şekillerde davrandığını ve kimyasal bağların dünyayı nasıl biçimlendirdiğini adım adım kavrıyor. Karmaşık kimya kavramları, teknik ayrıntıya boğulmadan somut deneyimlerle ilişkilendiriliyor.

Feringa ve Lubbe aynı zamanda modern kimyanın geleceğine de bakıyor. Akıllı malzemeler, sürdürülebilir enerji çözümleri ve moleküler makineler gibi alanlarda yapılan çalışmaların, günlük hayatı nasıl dönüştürebileceğini gösteriyor. Bilimsel ilerlemenin çevresel ve etik boyutları da ihmal edilmiyor; moleküler bilginin sorumlu kullanımının önemi vurgulanıyor.

Bu eser, kimyayı yalnızca uzmanlara hitap eden bir disiplin olmaktan çıkarıyor. Okuyucuya, dünyayı moleküller aracılığıyla yeniden görme becerisi kazandırıyor. Gündelik hayatın ardındaki bilimsel yapıyı merak edenler için kitap hem öğretici hem de merak uyandırıcı bir giriş niteliğinde.

Ben Feringa, Anouk Lubbe — Günlük Hayatta Moleküller: Dünyamızın Yapıtaşları
Çeviren: Murat Alev • Alfa Yayınları
Bilim • 246 sayfa • 2026