Kategori: Bilim

Charles Darwin – Beagle Yolculuğu (2023)

Güney Amerika (Brezilya, Arjantin, Şili, Peru, Ekvator…), Galapagos Takımadaları, Havai, Yeni Zelenda, Avustralya gibi dünyanın birçok bölgesini dolaşarak bitki ve hayvanları toplamak, onları değerlendirerek gözlemlerini teorik bir çerçeveye oturtmak 22 yaşındaki Charles Darwin’in temel amacıydı.

Bugünün koşullarında kolaymış gibi görünen bu gezi, o günlerde büyük bir özveri gerektiriyordu.

Beş yıl süren bu gezi sırasında genç Darwin deniz tutması dahil bir dizi hastalığa katlanmak zorunda kalmıştı.

Bir yanda daha önce görmediği olağanüstü canlılarla tanışıp onları Doğa Tarihi Müzesi’nin en önemli koleksiyonu olarak derlerken, diğer yanda İspanyol işgalcilerin yerli halklar üzerindeki baskı ve katliamlarına, köleliğin iğrenç yüzüne tanık olur.

Darwin’in eserleri Türkçede ilk kez bir arada basılıyor.

Ayrıntı Yayınları, iki Pulitzer ödüllü Edward O. Wilson’un derleyerek illüstrasyonlarla zenginleştirdiği ‘Beagle Yolculuğu’ndan (1845) sonra ‘Türlerin Kökeni’ (1859), ‘İnsanın Türeyişi’ (1871) ve ‘İnsan ve Hayvanlarda Duyuların İfadesi’ (1872) kitaplarını da yayımlayarak külliyatı tamamlayıp tek bir kutu içinde okurlarla buluşturacak.

Ölümünden 123 yıl sonra büyük bilim insanına, Charles Darwin’in anısına saygıyla.

  • Künye: Charles Darwin – Beagle Yolculuğu, çeviren: Çağatay Turhan, Ozan Karakaş ve Şeyma Eren, Ayrıntı Yayınları, bilim, 400 sayfa, 2023

Melanie Challenger – Tersine Evrim (2023)

Hayvan doğamızı anlamak insan doğamızı anlamaktır.

Biz insanlar gezegenimizdeki en sorgulayıcı, duygusal, hayalperest, saldırgan ve şaşırtıcı hayvanlarız.

Ancak bizler aynı zamanda hayvan olduğunu düşünmeyen hayvanlarız.

Bir yarımız yaşlanan bir hayvan bedeninden, diğer yarımız zekâ ve öz farkındalıktan kaynaklanıyormuş gibi görünen o müstesna parçadan, yani ruhtan oluşur.

Binlerce yıldır süren bir macerada Homo sapiens köklerimizden tarımsal ve endüstriyel devrimlere, internet çağına yolculuk yaptık.

Bugünse yapay zekânın ve yarı insan yarı makineden oluşan arayüzlerin olduğu bir geleceğe doğru ilerliyoruz.

Peki aslında biz neyiz?

Kendimizi yeterince tanıyor muyuz?

Melanie Challenger ‘Tersine Evrim’de, insan olmanın ne anlama geldiğine dair şiirsel ve bilimsel bir hikâye anlatıyor.

Varlığımızın merkezinde hayvan olmakla ilgili ciddi bir mücadelenin olduğunu savunarak insanlık tarihini yeniden yazıyor.

Biyoloji, genetik, zooloji, hukuk, paleontoloji, evrimsel psikoloji ve felsefenin çarpıcı bir karışımı olan bu zengin kitap hem insan olmayı anlamanın büyüleyici bir yeniden değerlendirmesi hem de varlığımızla ilgili derin düşünmeye felsefi bir davet.

  • Künye: Melanie Challenger – Tersine Evrim: İnsan Olmanın Anlamının Yeniden Yazılan Tarihi, çeviren: Müge Özçelik, Beyaz Baykuş Yayınları, bilim, 264 sayfa, 2023

David W. Brown – Görev (2023)

Şimdiye kadar tasarlanan en iddialı bilim projesi olan, NASA’nın güneş sistemimizdeki bilinen ilk uzaylı yaşamının yüzebileceği Jüpiter ayı Europa’ya yaptığı derin uzay görevinin muhteşem bir anlatımı

David W. Brown, bu görevin arka planı sergiliyor ve bu süreçte kilit oyuncular haline gelen mühendis ve bilim insanlarının hikâyelerini aydınlatıyor.

Bilim insanları Dünya dışındaki ilk okyanus olan Europa’yı keşfettiklerinde iki büyük soruları vardı:

“Yaşanabilir mi?” ve “Oraya nasıl gideceğiz?”

Böylece canlı bir ekibin Jüpiter’in okyanus ayı Europa’ya bir misyon düzenlemek için yirmi yıllık macerası başladı.

Ama bu macerada pek çok engelle karşılaştılar: Mars’a inen robotlar NASA’nın kaynaklarını bitirmişti; Beyaz Saray uzay bütçesini kısmak istiyordu; Kongre astronotları mutlaka bir yere, aya veya Mars’a yollamayı kafasına koymuştu.

Jupiter’in kendisi bile bir engeldi, çünkü Europa’yı titreşen, dalgalanan bir radyasyon kuşağıyla sarmıştı ve bir termonükleer patlama sonrasını andıran bir ortam yaratmıştı.

‘Görev’, Homeros tarzında bir modern uzay keşfinin daha önce hiç anlatılmamış hikayesi ve güneş sisteminin gizemli dış gezegenlerini inceleyen bilim insanlarının muhteşem bir portresi.

  • Künye: David W. Brown – Görev: NASA’nın Uzay Programları ve Projeleri, çeviren: Ulaş Apak, Alfa Yayınları, bilim, 456 sayfa, 2023

Zuhal Hazar – Leibniz’den Yapay Zekâya (2023)

Yapay zekâ, Leibniz’in evrensel dil hayalini hayata geçirebilir mi?

Zuhal Hazar, programlama dilleriyle yazılmış programların ve yapay zekâ sistemlerinin evrenselliklerine dair iddiaları tartışarak bu soruya yanıt arıyor.

Yazar, kitabının ilk bölümünde Leibniz’in evrensel dil yaklaşımını ayrıntılı bir şekilde açıklıyor.

Özellikle matematikçilerin ilgisini çekecek ikinci bölümde, kümeler teorisinden matematiğin tarihi ve bunalımlarına, bu bunalımların sonuçlarına kadar pek çok konu ele alınıyor.

Bilgisayar bilimcilerinin ilgisini çekecek üçüncü ve son bölüm ise, programlama dillerinin altında yatan felsefi ve matematiksel mantığın kökenlerini ve bunların mühendislik ile birleştiği noktaları açıklıyor.

  • Künye: Zuhal Hazar – Leibniz’den Yapay Zekâya: Evrensel Dil Arayışı, Sarmal Kitabevi, felsefe, 428 sayfa, 2023

Thor Hansen – Kasırga Kertenkelesi ve Plastik Kalamar (2023)

İklim değişikliği evrimi nasıl yönlendiriyor?

‘Kasırga Kertenkelesi ve Plastik Kalamar’da Thor Hanson, bitkilerin ve hayvanların iklime nasıl tepki verdiklerinin, değişen koşullar karşısında nasıl uyum sağladıklarının, evrim geçirdiklerinin ve bazen de nasıl yok olup gittiklerinin büyüleyici hikâyesini anlatıyor.

Anole kertenkelelerinin yaşadıkları bölgede sık sık gerçekleşen kasırgalara dayanabilmek için daha geniş ayak tabanları geliştirmeleri; ısınan sular yüzünden Humboldt kalamarlarında görülen büyük değişimlerin balıkçıları onları başka bir tür sanacakları kadar yanıltması ya da daha serin yuvalar bulabilmek için kahverengi pelikanların kuzeye, uzun dikenli denizkestanelerinin ise güneye göç etmeleri gibi çarpıcı örneklerle iklim değişikliğinin etkilerini gözler önüne seriyor.

Bu kitap, umut, dayanıklılık ve riskin hikâyesi; aynı zamanda hayatın karmaşasıyla iç içe haldeki iklim değişikliğinin ne kadar öngörülemez olabileceğinin de bir hatırlatıcısı.

Kitap, Dünya’nın bitki ve hayvan krallıklarına yapılan sürükleyici bir tur olarak okunabilir.

  • Künye: Thor Hansen – Kasırga Kertenkelesi ve Plastik Kalamar, çeviren: Şafak Tahmaz, Nova Kitap, bilim, 280 sayfa, 2023

Harry Parker – Hibrit İnsanlar (2023)

Afganistan’da el yapımı bir patlayıcı nedeniyle bacaklarını kaybetmesiyle hayatı bir anda değişen Harry Parker, rehabilitasyon sırasında insanların bu durumun üstesinden nasıl geldiklerini görüp kendi kendine şu soruyu sordu: Tüm insanlar hibritleşiyor mu?

Parker ‘Hibrit İnsanlar’da edindiği yeni kimliğinden ve fiziksel engeliyle nasıl mücadele ettiğinden bahsederken okuru bir bedenin sahip olabileceği en güçlü ve özgürleştirici buluşlarla, en yeni robotlarla ve teknolojilerle tanıştırıyor.

Kitap, teknolojinin, insan olmanın ne anlama geldiğine dair anlayışımıza yeni bir boyut getirmesiyle önemli.

Bilimsel icatlarla ilgili olsa da aslında kitabın odak noktası insan kalbi ve zihni.

  • Künye: Harry Parker – Hibrit İnsanlar: İnsan ve Makine Hudutlarında Alıntılar, çeviren: Çiğdem Köfüncü, The Kitap Yayınları, inceleme, 200 sayfa, 2023

Ömer Kamacı – Bilimin Ucunda (2023)

Instagram’ın en büyük bilim hesaplarından olan ‘Bilimin Ucunda’nın en iyi içerikleri bu kitapta bir araya geliyor.

Kitapla, Dünya’nın deli dolu geçmişinde kartopuna döndüğü, volkanlarla cayır cayır yandığı ve bahtsız tiranlar dinozorların makus talihlerine yenildiği zamanlara yolculuk ediyoruz.

Depremlerin yerkabuğunu nasıl şekillendirdiğine bakıp faylarla örülü ülkemizin hareketli jeolojik geçmişine ışık tutan kitapta ayrıca, canlılık ve türleşme konusuna bir ucunun Bağcılar’a, diğer ucunun Natal, Brezilya’ya nasıl uzandığı konusunda aydınlanıyoruz.

Kitap, Dünya’nın ve canlıların nasıl bir etkileşim içinde değiştiği konusunu ise Everest’in zirvesinde deniz kabukları arayarak aydınlatıyor.

‘Bilimin Ucunda’, doğa algımızın bilimsel devrimlerle dolu evrimini temel olgulara değinerek ve teknik dilden arınmış bir şekilde okuyucuyla paylaşıyor.

  • Künye: Ömer Kamacı – Bilimin Ucunda, Alfa Yayınları, bilim, 216 sayfa, 2023

Lee Alan Dugatkin ve Lyudmila Trut – Bir Tilkiyi Nasıl Evcilleştirirsin? (2023)

Sibirya’da, kuyrukları ve sarkık kulaklarıyla, herhangi bir evcil köpek kadar uysal ve dost canlısı, tüylü, dört ayaklı canlılar var.

Ancak bunlar köpek değil, bugüne kadar yapılmış en şaşırtıcı deneyin başaktörleri olan tilkiler.

1959 yılında biyolog Dmitri Belyaev ve Lyudmila Trut, SSCB’deki tilki çiftliklerinden birkaç düzine gümüş tilki üzerinde çalışmaya başlayarak kurtların köpeğe evrimini gerçek zamanlı olarak yeniden yaratmaya, on binlerce yıl süren evrimi birkaç on yıla sığdırmaya çalıştılar.

Belyaev’in 1985’teki ölümünden bu yana bu çalışmanın başındaki bilim insanı olan Lyudmila Trut, biyolog Lee Alan Dugatkin ile birlikte, içinde politik çatışmaların, bilimsel çalışmaların ve hayvan sevgisinin olduğu tüm bu maceranın öyküsünü anlatıyor.

Dugatkin ve Trut, Sibirya’nın zorlu kışlarının ortasında girişilen çığır açan bu deneyin detaylarını, bilim tarihinin nasıl geliştiğini ve bugün nasıl gelişmeye devam ettiğini gözlerimizin önüne seriyor.

‘Bir Tilkiyi Nasıl Evcilleştirirsin?’, bilim insanlarının işbaşında olduğu inanılmaz bir öykü sunuyor, aynı zamanda insanları ve hayvanları zaman içinde bir araya getiren derin bağları da övgüyle anıyor.

  • Künye: Lee Alan Dugatkin ve Lyudmila Trut – Bir Tilkiyi Nasıl Evcilleştirirsin?, çeviren: Ezgi Karaca, Liberus Yayınları, bilim, 250 sayfa, 2023

Charles C. Cockell – Astrobiyoloji (2023)

4 milyar yıllık evrimin ürettiği göz kamaştırıcı çeşitlilikteki organizmalar hakkında ufuk açıcı bir inceleme.

Charles C. Cockell, dünya üzerindeki yaşamın yapısı, ilişkileri ve olağanüstü yetenekleri hakkında bizi aydınlatıyor.

Evrenimizdeki kozmik ortam içerisinde yaşamı ele alan ‘Astrobiyoloji’, konuyu hakkını vererek anlatmak için astronomi, biyoloji, kimya, jeoloji, gezegen bilimi, fizik, sosyal bilimler gibi pek çok bilim dalını harmanlıyor.

Standart kozmolojik modele göre, Büyük Patlamayla birlikte birinci kuşak yıldızlar ortaya çıkar ve daha sonra bu yıldızların ölüp patlamasıyla yaşam için gerekli olan elementler evrene saçılır.

Gezegenler yeni yıldızların etrafında oluşmaya başlar.

Bu gezegenlerden bazıları yaşamaya elverişlidir ve en az birinde yaşam ortaya çıkar.

Yaşam, tek hücreli organizmalardan hayvanlara geçiş yaparak büyür ve tüm bu süre boyunca yok oluşlarla zarar görür.

Nihayetinde, uzak yıldızları çevreleyen gezegenleri bulmaya kararlı bir zekâ gelişmeye başlar ve diğer uygarlıkları bulmak üzere işe koyulur.

Ancak şu an diğer gezegenlere gitme olanağımız olmadığı için yaşama dair bildiğimiz tek veri, Dünya’daki yaşamın kendisidir.

İşte bu kitap Dünya üzerindeki bildiğimiz yaşamın yapısı, ilişkileri ve yetenekleri hakkında kapsamlı bir değerlendirme yaptıktan sonra, bunu kozmik bağlam içerisinde inceliyor.

  • Künye: Charles C. Cockell – Astrobiyoloji: Evrendeki Yaşamı Anlamak, çeviren: Ceren Şeylan ve Çağatay Tarhan, Alfa Yayınları, bilim, 616 sayfa, 2023

Naomi Oreskes – Bilime Neden Güvenmeliyiz? (2023)

Bilimin itibarsızlaştırıldığı günümüzde, bu kitap bilimin insanlık için neden elzem olduğunu gözler önüne seriyor.

Profesör Naomi Oreskes, dezenformasyonun altın çağında güvenilir bilgiyi nasıl tanıyacağımızı ve kullanacağımızı anlatıyor.

Oreskes, ‘Bilime Neden Güvenmeliyiz?’ kitabında bilimsel bulguların ne zaman ve neden güvenilir olduğu sorularına net ve ikna edici yanıtlar veriyor.

Bilime duyulan güvenin temellerini gayet akıcı bir dille anlatıyor; tezini yaşamlarımız açısından kritik önem taşıyan meselelerde bilimin nasıl işlemesi ve nasıl işlememesi gerektiğine dair canlı örneklerle gözler önüne seriyor.

Okuyucular bu kitapta bilimsel mutabakatın güvenilirliğine dair, belirli bir metoda ya da bilim insanlarının vasıflarına değil, kolektif bir çaba olarak bilimin karakterine dayanan, sağlam bir savunmaya tanık olacak.

Oreskes, Harvard Üniversitesinde bilim tarihi profesörü ve aynı zamanda dünya ve gezegen bilimleri profesörüdür.

Uluslararası üne sahip bir jeolog, bilim tarihçisi ve yazar olan Oreskes, bilimin toplumdaki rolü ve antropojenik iklim değişikliği konusunda önde gelen bir sestir.

  • Künye: Naomi Oreskes – Bilime Neden Güvenmeliyiz?, çeviren: Taner Gezer ve Utku Umut Bulsun, Optimist Kitap, bilim, 336 sayfa, 2023