Kategori: Deneme

Max Horkheimer – Alacakaranlık (2009)

Max Horkheimer ‘Alacakaranlık’ta, okuru, yaklaşık bir asır öncesinin Almanya’sına ve bir anlamda da geçen yüzyılın kapitalist dünyasına götürüyor.

Horkheimer’ın 1931-1934 yılları arasında kaleme aldığı kısa öykü ve denemelerinin bir derlemesi olan ‘Alacakaranlık’, kapitalizme, burjuva kültürü ve burjuva toplum düzenine sıkı eleştiriler getiriyor.

Horkheimer’ın bir yandan hummalı bir çalışma yürütürken, molalarda kâğıda döktüğü bu metinler konularını, o dönemin kapitalist düzenine özgü metafizik, karakter, ahlak, kişilik ve insan değeri anlayışı etrafında dönen eleştirilerden alıyor.

Yazarın kendi yaşamından hareketle yıllar önce kaleme aldığı bu metinlerin, bugün de bize birçok konuda ışık tutacağını söyleyebiliriz.

  • Künye: Max Horkheimer – Alacakaranlık, çeviren: İlknur Aka, Kırmızı Yayınları, deneme, 287 sayfa

Melih Cevdet Anday – Şiir Yaşantısı (2015)

Bir yazar olarak çok sevilmesi bir yana, gönüllerde hep şair olarak kalmış Melih Cevdet Anday’dan, şiirin farklı konularını irdeleyen metinler.

Yurtsever şiir, sanatta gelenekçiliğin önemi, şiirde anlam, biçim ve imge, şiir çevirisi ve bunun gibi ilginç konular, Anday’ın kitaplaşmış denemelerinden ve dergilerde kalmış yazılarından yapılmış bu seçkide.

  • Künye: Melih Cevdet Anday – Şiir Yaşantısı, hazırlayan: Yalçın Armağan, Everest Yayınları, şiir eleştirisi, 535 sayfa, 2015

Jale N. Erzen – Üç Habitus (2015)

Üç habitus olarak tanımladığı “yeryüzü”, “kent” ve “yapı”yı, semboller, metaforlar ve psikolojik etkiler açısından irdeleyen bir çalışma.

Jale Erzen, insanın yeryüzü ile kurduğu ilişkiyi, doğayı algılamamız ile sanat ya da insan ürünlerini algılamamız arasındaki farkı, su ve toprağın sembolik niteliklerini, kent yaşamının sosyal/biçimsel yönlerini tartışmakta.

  • Künye: Jale N. Erzen – Üç Habitus, Yapı Kredi Yayınları, sanat, 288 sayfa, 2015

Jeanette Winterson – Normal Olmak Varken Neden Mutlu Olasın (2015)

Jeanette Winterson’dan, samimi bir yüzleşme ve hesaplaşma metni.

Yazar buradaki otobiyografik denemelerinde, doğar doğmaz evlatlık verildiği tutucu aileyi, kendisini sevgisiz büyüten annesini, büyümenin sancılarını, özgürlüğe ulaşmak için verdiği olağanüstü mücadeleyi bizimle paylaşıyor.

Duygulu, mahrem ve mizahi bir büyüme hikâyesi.

  • Künye: Jeanette Winterson – Normal Olmak Varken Neden Mutlu Olasın, çeviren: Püren Özgören, Sel Yayıncılık, deneme, 215 sayfa, 2015

küçük İskender – Galileo’nun Pergeli (2009)

‘Galileo’nun Pergeli’, küçük iskender’in daha önce ‘Bisiklet’ ve ‘Makas’ kitaplarını yayımladığı, deneme-aforizma üçlüsünün son kitabı.

Şair aforizmaları ve şiirsel denemeleriyle, toplumu keskin, muhalif ve aykırı bir gözle irdelemeye devam ediyor.

küçük iskender’in çocukluk fotoğraflarıyla da zenginleştirilen kitaptan tadımlık:

“Yaşarsam kurtaracağım seni bu cennetten.”

“Herkes bir dine bağlı olabilir. Ancak o dinin peygamberi bir tanedir. Uğraşmaya değmez.”

“İnsan, yalnızlığıyla alay edebildiği sürece hayatta kalır. Bundan vazgeçer geçmez de ölür.”

“Acı, istihkakını aşmamalı.”

“Jiletle ağaç kesilmez. Üzülme.”

“Aşk, bozuk bir pusuladır; seni yanlış bedene götürür.”

“Acı, içini yakan bir ateşse eğer, söndürme onu; onunla ısınmayı öğren.”

“Beslediğim hayvanı yolluyorum kimilerine, onlara insanlık dersi versin diye.”

“İnsanın haklılık payı, tanrının yanılgı payına eşittir.”

  • Künye: küçük İskender – Galileo’nun Pergeli, Sel Yayıncılık, aforizma, 79 sayfa

Erendiz Atasü – Saldırganı Hoş Tutmak (2015)

Sözünü sakınmayan bir yazardan, 2004-2015 arası Türkiye’sine dair değerlendirmeler.

Erendiz Atasü’nün siyaset ve sanat yazılarından derlenen kitapta, gittikçe pervasızlaşan erkek şiddeti, kadına yönelik baskılar ve kadın bedeni üzerindeki tartışmalar, 12 Eylül referandumu sürecinde sanatçı ve toplum, hukuk kıyımları ve IŞİD terörü gibi konular tartışılıyor.

  • Künye: Erendiz Atasü – Saldırganı Hoş Tutmak, Can Yayınları

Hermann Hesse – Ağaçlar (2018)

‘Siddhartha’, ‘Demian’, ‘Bozkırkurdu’, ‘Narziss ve Goldmund’, ‘Doğu Yolculuğu’ ve ‘Boncuk Oyunu’ gibi unutulmaz eserlere imza atmış Hermann Hesse’nin kaleminden, yeryüzünün en görkemli, en muhteşem eserlerinden olan ağaçlara adanmış bir anlatı.

Hesse’nin düzyazı ve şiirlerinden yapılmış bir derlemeye dayanan ve çok güzel desenlerle zenginleşmiş kitap, okurunu ağaçların ve onlara eşlik eden kuşların, çiçeklerin ve insanların dünyasına, bu dünyanın özgün dili ve yaşayışına davet ediyor.

Hesse’nin tefekkürle örülü metinleri, ağaçlara, doğaya ve tabii ki kendimize farklı bir pencereden bakmamıza vesile olacak türden.

Kitaptan birkaç alıntı:

“Ağaçları dinlemeyi öğrenen, ağaç olmayı arzulamaz artık. Kendisi dışında başka bir şey olmayı arzulamaz. Yurt budur. Mutluluk budur.”

“Her şey beklemede, her şey hazırlık içinde, her şey ince ince, şefkatle dürten bir oluş heyecanıyla düş kurmakta, filizlenmekte tohum güneşe, bulut tarlaya, körpe otlar havaya doğru.”

“Yurdumu ne çok sevdiğimi, kalbimin, esenliğimin bu çatılara ve kulelere, köprülere ve sokaklara, ağaçlara, bahçe ve ormanlara derinden bağlı olduğunu ansızın yepyeni bir tedirginlikle hissettim.”

“Meydan ve sokak karman çorman üst üste atılmış gövde ve ağaçların enkazıyla kapanmıştı ve çocukluğumun ilk günlerinden beri sadece koyu, kutsal gölgeleriyle, ulu ağaç tapınaklarıyla bildiğim bu yerde yaşanan yıkıma gökyüzü boş boş bakıyordu. Sanki tüm gizli köklerimle birlikte beni de yerimden söküp almışlar, acımasız çiğlikteki günışığına tükürüp atmışlar gibi hissediyordum.”

“Her gün yanımızdan geçip gidiyor dünyanın bereketi; her gün açıyor çiçekler, parlıyor ışık, gülüyor sevinç. Bazen minnettarlıkla doyasıya içiyoruz bu bereketi, bazen de bıkıp hırçınlaşıyor, adını bile anmak istemiyoruz, oysa etrafımızda her daim bir dolu güzellik var.”

“Zaten sevincin en güzel tarafı, tesadüfi ve bedava olmasıdır; özgürdür sevinç ve Tanrı’nın armağanıdır herkese, ıhlamur çiçeğinin esip gelen kokusu gibi.”

  • Künye: Hermann Hesse – Ağaçlar, çeviren: Zehra Aksu Yılmazer, Kolektif Kitap, deneme, 104 sayfa, 2018

Roland Barthes – Yazının Sıfır Derecesi / Yeni Eleştirel Denemeler (2009)

1953’te yayımlanan ‘Yazının Sıfır Derecesi’, Roland Barthes’in ilk kitabı.

Burada biçim, roman yazını, yazar-toplum ilişkisi ve yazınsal dil gibi konuları ele alan Barthes, denemenin sınırlarını zorlaması, yeni bir bakış açısı geliştirmesi ve kendine has üslubuyla, Fransız yazınına başarılı bir ilk adım atmıştı.

Kitap, özellikle yazı’nın Yazın (Edebiyat) haline gelmesine, Yazın olarak okunmasına yol açan tarihsel, ideolojik ve biçimsel koşulları araştırmasıyla dikkat çekiyor.

Bu baskıda yer alan diğer kitap ‘Yeni Eleştirel Denemeler’ ise, Barthes’ın 1961-1971 yılları arasında çeşitli dergilerde yayımlanmış sekiz denemesini okurla buluşturuyor.

Bu denemelerinde Barthes, Chateaubriand, Pierre Loti, Jules Verne, Flaubert ve Proust gibi yazarların sanatlarına ilişkin görüşlerini anlatıyor.

  • Künye: Roland Barthes – Yazının Sıfır Derecesi / Yeni Eleştirel Denemeler, çeviren: Tahsin Yücel, Yapı Kredi Yayınları, deneme, 169 sayfa

Aziz Nesin – Tek Ciltte Aziz Nesin (2015)

Türkiye edebiyatının önde gelen isimlerinden Aziz Nesin’in yapıtlarından geniş bir seçki, bu kitapta.

Nesin’in kısa biyografisiyle açılan kitap, her biri yazarın dünyasına farklı birer pencere açan mektup, anı, deneme, öykü, söyleşi, makale, eleştiri/sanat yazıları, roman, oyun, şiir, gezi yazıları, çocuk kitapları ve masallar barındırmakta.

  • Künye: Aziz Nesin – Tek Ciltte Aziz Nesin, editör: Çiğdem Uğurlu, Everest Yayınları

İhsan Özgen – Sanatı Yaşamak (2009)

İTÜ Türk Musikisi Devlet Konservatuarı’nda öğretim üyesi olan İhsan Özgen, müzik konusundaki çalışmalarının yanı sıra, hat, ebru, minyatür ve Türk süsleme sanatlarından etkilerle resim yapıyor.

Özgen ayrıca, kemençe, tanbur, lavta ve viyolonsele getirdiği yeni tekniklerle, yani müzikteki doğaçlamalarıyla da bilinen isimlerden.

Özgen’in elimizdeki kitabında yer alan denemeler ise, kendisinin sanatın kaynaklarına doğru yaptığı yolculukların ürünü.

“Sanatı yaşamak sanatçılıktan farklı bir şey. Hücrelerinize sinmiştir estetik düşüncesi ve endişesi. Yolda başka türlü yürür, başka türlü bakarsınız etrafınıza, sesleri başka türlü duyarsınız” diyen Özgen, yaşayan sanata dair izlenimlerini bizimle paylaşıyor.

  • Künye: İhsan Özgen – Sanatı Yaşamak, Yapı Kredi Yayınları, deneme, 150 sayfa