Kategori: Din

Ayfer Karakaya-Stump – Vefailik, Bektaşilik, Kızılbaşlık (2015)

Alevi dede ailelerinin özel arşivlerindeki belge ve yazmalara dayanan, Alevi kaynakları, tarihi ve tarihyazımı üzerine yeni bir perspektif sunan bir araştırma.

Kitapta irdelenen kimi konular şöyle:

  • yüzyılda Kızılbaş, Bektaşi ve Safevi ilişkileri,
  • Irak’taki Bektaşi tekkeleri,
  • Alevi Dede ailelerine ait buyruk mecmuaları,
  • Kızılbaş hareketinin oluşumu ve Anadolu’da Kızılbaş/Alevi topluluklarının Safevilerle ilişkileri,
  • Bir Alevi ocağı ve aşireti olarak Sinemilliler’in kökeni ve tarihi,
  • Vefailik, Bektaşilik ve Anadolu’da “Heterodoks” İslam’ın kökenleri meselesi,
  • Alevilik hakkındaki 19. yüzyıl misyoner kayıtları…

Ayfer Karakaya-Stumnp’ın çalışması, Anadolu dinsel kültürüne ilişkin yaygın kanıların pek çoğunu kökünden sarsıyor ve Alevi-Bektaşi tarihinin ana meseleleri hakkında bize yepyeni veriler sunuyor.

  • Künye: Ayfer Karakaya-Stump – Vefailik, Bektaşilik, Kızılbaşlık: Alevi Kaynaklarını, Tarihini ve Tarihyazımını Yeniden Düşünmek, İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları, tarih, 248 sayfa, 2015

Matthew Kneale – Bir Ateistin İnanç Tarihçesi (2015)

Sıradan insanı Tanrı ya da Allah’a inanmaya iten sebepler nelerdir?

İnançlar nasıl evrim geçirdi?

Matthew Kneale, “İnsanoğlunun en büyük hayal ürünü projesi” dediği inançların izini sürüyor. İlkçağlardan günümüze, Ortadoğu’dan Güney Amerika’ya, Çin’den Hindistan’a, geniş bir zaman ve coğrafyada.

“Bu kitap dinsel kurumların tarihleriyle ilgilenmemektedir. Örgütsel güç mücadelelerini pek ilgi çekici bulmuyorum. Sıradan insanların neye inandıklarını öğrenmek istedim.” diyen Kneale,  dinsel jargondan olabildiğince uzak durarak, inançların neye evrildiğini bir teoloji sözlüğüne ihtiyaç duymayacak netlikte öğrenmek isteyen okurların bu ihtiyacına yetkin şekilde yanıt veriyor.

  • Künye: Matthew Kneale – Bir Ateistin İnanç Tarihçesi, çeviren: Şahika Tokel, İletişim Yayınları, din, 278 sayfa, 2015

Arthur Schopenhauer – Din Üzerine (2009)

‘Din ve Felsefe’de Arthur Schopenhauer, ikisi de sürekli hakikatin izini sürmüş din ve felsefe ilişkisine odaklanıyor.

Din konusu, Schopenhauer düşünüldüğünde dikkat çekicidir.

Zira onun dünya görüşünün görece idealist, fakat mutlak derecede realist olduğunu biliriz.

Kitapta, filozofun inanç ve bilgi; vahiy; Hıristiyanlık; eski ve yeni mezhepler, teizm ve panteizm gibi konuları irdeleyen metinleri yer alıyor.

Ünlü Alman filozof, tarih boyunca birbirine rakip olmuş, birbirini yenmeye çalışmış iki alanı, kendine has bakış açısıyla yorumluyor.

  • Künye: Arthur Schopenhauer – Din Üzerine, çeviren: Ahmet Aydoğan, Say Yayınları, felsefe, 176 sayfa

Rennan Pekünlü – Din-Bilim Çatışması (2015)

Tarihi eskilere dayanan bir kan davasının, din ile bilimin ezeli savaşının nitelikli bir özeti.

Doğu ve Batı toplumlarında bilimsel ilerleme, Osmanlı’daki din vurgusunun bilimsel gelişime etkileri, muhtelif bilimsel konulara dinin getirdiği yorumlar, kimi geçmişte etkili olmuş kimi günümüzde de devam eden dinsel dogmalar konularında tartışmaya dâhil olmak isteyenlere.

  • Künye: Rennan Pekünlü – Din-Bilim Çatışması, Kaynak Yayınları

James Adam – Antik Yunan’ın Din Öğretmenleri (2019)

❝Dindarlık Tanrının ebeveyn olarak tanınmasından başka bir şey değildir.❞

Bu kapsamlı çalışma, antik Yunan din geleneğinin gelişimi hakkında bir başvuru kaynağı olmaya aday.

Kitabın yazarı James Adam’ı, Platon diyaloglarının çevirmeni olduğu kadar, klasikler uzmanı olarak da biliyoruz.

Bu kitap ise, Adam’ın bu konuda verdiği derslerinden oluşuyor.

Adam burada, eski Yunan’ın ilk şairleri olan Homeros ve Hesiodos’a, tragedya yazarları Aiskhlos, Euripides ve Sophokles’e ve oradan Sokrates öncesi filozoflardan Platon’a ve Sofistlere uzanarak antik Yunan din geleneğinin kapsamlı bir fotoğrafını çekiyor.

Kitabın en önemli katkılarından biri ise, dinsel düşüncenin ilerlemesinin o dönemin şairleri ve filozofları üzerindeki etkilerini ortaya koymasıdır diyebiliriz.

Kitaptan birkaç alıntı:

❝Hiç doğmamak her halükârda en iyisidir;

Ancak gördükten sonra bir kez günışığını insan,

İkinci en iyi, mümkün olduğunca çabuk

Dönmesidir geldiği yere.❞

❝Adalet sessiz dursa da, geçmiş ve şimdiye dair neyin ne olduğunu bilir ve sonunda muhakkak ödeşmeye gelir.❞

❝Gerçek filozof, ruh uğruna bedeni öldüren kişidir: Nitekim tüm yaşamı ölümün bir çalışması veya daha doğrusu provasından ibarettir.❞

❝Hiçbir ölümlü insan mutlu değildir; aksine güneşin tepeden baktığı kim varsa hepsi sefildir.❞

❝Dışarı gitme, kendi içine dön. Hakikat insanın içinde yatar.❞

❝İnsanın neşesi hızla büyür ve hızla yere düşer, ters bir kararla sarsılarak. Bir günlük yaratıklar! İnsan nedir? Ne değildir? Bir gölgenin düşüdür insan.❞

❝İnsanoğlunun gücü azdır ve çabaları nafiledir; şu kısa ömrü zahmet üzerine zahmetle doludur. Ve herkesin üzerinde kaçınılmaz ölüm asılıdır. İyiler de kötüler de ondan eşit pay alırlar.❞

❝İnsan akla sahiptir ve Tanrı da öyle; fakat insan aklı ilahi akıldan doğar.❞

❝Benim için her şey bana göründüğü gibidir, senin için her şey sana göründüğü gibidir: Zira sen de ben de ‘insan’a dahiliz.❞

❝İnsan kötülüğü ve sefaletinin, katı ahlakçıların bazen sandığından daha büyük bir oranı, şüphesiz cehalet ürünüdür.❞

  • Künye: James Adam – Antik Yunan’ın Din Öğretmenleri, çeviren: Özgüç Orhan, Pinhan Yayıncılık, tarih, 488 sayfa, 2019

İştar Gözaydın – Diyanet (2009)

İştar Gözaydın bu önemli çalışmasında, Diyanet’i tarihi, kurum olarak örgütlenmesi, bütçesi, kadrosu ve organizasyon şemalarıyla, ayrıntılı bir bakışla irdeliyor.

Çalışma, laik devlet aygıtı içinde dinsel hizmetleri düzenlemekle görevlendirilmiş bir kurumun varlığının ortaya çıkardığı hukuki problematiği, idare hukuku kavram ve kurumları içinde değerlendirmesiyle dikkat çekiyor.

Gözaydın, Türkiye’de din-devlet ilişkilerinin gelişimini anlatıyor; Diyanet’i hukuki açıdan irdeliyor ve Diyanet’in örgütlenmesi bağlamında din-devlet ilişkilerini irdeliyor.

  • Künye: İştar Gözaydın – Diyanet: Türkiye Cumhuriyeti’nde Dinin Tanzimi, İletişim Yayınları, inceleme, 352 sayfa

Esat Korkmaz – Anadolu Aleviliği (2015)

Anadolu Aleviliği felsefesi ve inancı konusunda kapsamlı bir rehber.

Bir bilgelik öğretisi, bir yaşama biçimi ve bir ütopya olarak Anadolu Aleviliği, Anadolu Aleviliğinde “cem” ve “on iki hizmet” yaklaşımının özellikleri, “görgü cemi”nin nitelikleri ve Anadolu Aleviliğinin aydınlanma, hümanizm ve etik boyutları hakkında aydınlanmak isteyenlere.

  • Künye: Esat Korkmaz – Anadolu Aleviliği, Berfin Yayınları

Tunay Bayrak – Mushaf Kur’an-ı Kerim midir? (2015)

Kur’an, Allah’tan geldiği gibi yazıya geçirilmiş ve günümüze hiçbir değişikliğe uğramadan gelmiş bir Allah kelâmı mıdır?

Bu düşünceyi sorgulayan Tunay Bayrak, Mushaf’ın, yani Kur’an’ın var oluş serüvenini inceliyor, Kur’an’ın edebi ve dilsel özelliklerini, izlediği tarihsel seyri irdeliyor ve Kur’an’ı ontolojik bir sorgulamaya tabi tutuyor.

  • Künye: Tunay Bayrak – Mushaf Kur’an-ı Kerim midir?, Berfin Yayınları

Nilüfer Göle – Gündelik Yaşamda Avrupalı Müslümanlar (2015)

Avrupalı Müslümanların hayatı konusunda, 21 Avrupa kentinde yürütülen bir saha çalışmasına dayanan bu kitap, Charlie Hebdo ve Hiper Koşer katliamlarının öncesi ve sonrasına ışık tutuyor.

Kitap, hem Avrupalı Müslümanların sosyolojik gerçekliğini kavramak hem de Müslümanların Avrupa’daki yerine dair tartışmaların seyrini izlemek için önemli ayrıntılar sunuyor.

Avrupa’daki “sıradan Müslümanlar” ile onların Müslüman olmayan komşuları olan “kökten” Avrupalıları yüz yüze tartışma toplantılarında bir araya getiren ve buluşmalarda ortaya konan tartışmaların sonuçlarını yorumlayan Nilüfer Göle, İslam kaynaklı ihtilafların Avrupalı soykütüğünü derinlemesine inceliyor.

Okurunu, Avrupa’daki sıradan Müslümanın evrenine taşıyan kitap, Müslüman kültürden gelen Avrupalıların yaşadıkları gerçeklikleri anlamalarına yardım edebilecek ampirik ve kavramsal anahtarlar sunuyor.

  • Künye: Nilüfer Göle – Gündelik Yaşamda Avrupalı Müslümanlar: Avrupa Kamusal Alanındaki İslam İhtilafları Üzerine Bir Araştırma, Metis Yayınları, sosyoloji, 288 sayfa, 2015

Selina O’Grady – Ve İnsan Tanrıyı Yarattı (2019)

Dini duygu ve düşüncelerimiz tarihin en eski zamanlarında nasıl biçimlendi ve yön aldı?

Selina O’Grady burada, bilimsel bir perspektif ve eleştirel bir gözle insanoğlunun din serüveninin en çarpıcı zamanlarını izliyor.

  • Palmira’da, aşk ve savaşın, bereket ve bekâretin tanrıçası Atargatis rahipleri olmak uğruna kendilerini hadım eden erkekler,
  • Pagan dinlerin Suriyeli, Fenikeli, Babilli ve Kenanlı halklardaki özgün yansımaları,
  • İsa dönemindeki Celile’de insanların dine yaklaşımlarındaki çok yönlülük,
  • Afganistan ve Pakistan’da dağ yamaçlarına yontulmuş Buda resimlerinin işaret ettikleri,
  • Hindistan’daki brahmanlar ve keşişleri bir araya getiren dinamikler,
  • Hirodes ve Farisilerin Yahudileri nasıl radikalleştirdikleri,
  • Ve İskenderiye’nin çok tanrılı atmosferinde dinin yaşanış biçimleri, kitapta ele alınan önemli konulardan bazıları.

Künye: Selina O’Grady – Ve İnsan Tanrıyı Yarattı: İsa Zamanında Krallar, Kültler ve Fetihler, çeviren: Melih Pekdemir, Ayrıntı Yayınları, din, 400 sayfa, 2019