Kategori: Edebiyat Kuramı

Jale Parla – Don Kişot: Yorum, Bağlam, Kuram (2017)

Jale Parla, Türkiye’de karşılaştırmalı edebiyat denince ilk akla gelen isimlerden.

Daha önce yayımlanan ‘Don Kişot’tan Bugüne Roman’ adlı ufuk açıcı çalışmasında da gördüğümüz gibi, kendisinin çalışmalarında Cervantes’in ölümsüz eseri Don Kişot da önemli yer tutuyor.

Henüz asistanken Don Kişot’u derslerinde okutmaya başlayan Parla, daha sonra Boğaziçi Üniversitesi’yle Bilgi Üniversitesi’nde de bu derslerini devam ettirdi.

Üst üste koyunca, bu tamı tamına kırk beş yıla tekabül ediyor.

Parla’dan öğrendiğimiz gibi, Don Kişot öyle güçlü bir romandır ki, onu her okuyuşunuzda bambaşka duraklara ve sorulara ulaşabiliriz.

Yazar elimizdeki kitabında ise, Don Kişot’u merkeze alarak romanın doğuş sürecini tartışıyor.

Parla buradan yola çıkıyor ve,

  • Don Kişot’un metinsel, bağlamsal ve teorik arka planı,
  • Cervantes’in roman tekniği,
  • Roman ve hakikatin temsili,
  • Yazar ve yazarlık,
  • Romanda gerçeklik ve yanılsama,
  • Yazarın dünya ve edebiyat görüşünün romana nasıl yansıdığı,
  • Ve roman kuramının Don Kişot’a neden merkezi bir önem verdiği gibi konulara uzanarak okuruna farklı ve zengin yollar, açılımlar sunuyor.

Çalışma, okurunu Don Kişot üzerine düşündürmeye davet etmekle yetinmiyor, aynı zamanda bir romanı nasıl okuyacağımız ve roman okumanın farklı yolları hakkında ipuçları da sunuyor.

  • Künye: Jale Parla – Don Kişot: Yorum, Bağlam, Kuram, İletişim Yayınları, edebiyat inceleme, 168 sayfa, 2017

Hulki Aktunç – Yoldaşım 40 Yıl (2008)

Türkiye edebiyatının önemli isimlerinden Hulki Aktunç, bu yıl 40. edebiyat yılını kutlamakta.

Rıza Kıraç’ın kendisiyle yaptığı söyleşilerden oluşan ‘Yoldaşım 40 Yıl’, Aktunç’un edebiyatına, hayatını yönlendiren olaylara ve olgulara dair ilgi çekici enstantaneler sunuyor.

Hulki Aktunç, öykü, şiir, roman ve deneme türündeki üretimleri dışında, sözlükçülüğü ve ressamlığıyla da bilinir.

Kitapta bir araya gelen söyleşiler, Aktunç’u besleyen, onun edebi görüşünü belirleyen, dünya görüşünü biçimlendiren kaynak ve imkânları gözler önüne sermeleriyle Aktunç’un edebi dünyasına açılan bir pencere niteliğinde.

Aynı zamanda 68 kuşağından olan Aktunç’un söyleşileri, bir dönemin ilk elden kaydını tutmalarıyla da ilgi çekeceğe benziyor.

  • Künye: Hulki Aktunç – Yoldaşım 40 Yıl, söyleşi: Rıza Kıraç, Say Yayınları, söyleşi, 224 sayfa

Cahit Tanyol – Türk Edebiyatında Yahya Kemal (2008)

Türkiye’de, Yahya Kemal’in şiiri ve kişiliği üzerine yazılar düşünüldüğünde, Cahit Tanyol ilk akla gelen isimlerden.

Tanyol, genç yaşlarında Yahya Kemal’in yakın dost çevresine girmiş, bu dostlukları da şairin ölümüne kadar sürmüştü.

İşte, ilk baskısı 1985’te yapılan ‘Türk Edebiyatında Yahya Kemal’, Tanyol’un, büyük şairin yapıtı ve kişiliğine odaklanan yazılarından oluşuyor.

Yazıların bir bölümü Yahya Kemal henüz hayattayken, bir bölümü de şairin ölümünden sonra yayımlandı.

Kitapta ayrıca, Tanyol’un şairle ilgili anılarının ve Yahya Kemal’in Tanyol’a not ettirdiği bazı özel anılarının da bulunduğunu, önemli bir ayrıntı olarak belirtelim.

  • Künye: Cahit Tanyol – Türk Edebiyatında Yahya Kemal, Özgür Yayınları, inceleme, 234 sayfa

Alper Çeker – Cumhuriyet Dönemi Muhalif Türk Romanı (2008)

Alper Çeker, dönemin siyasi bir okuması paralelinde, Cumhuriyet dönemi muhalif Türk romanının ve muhalif yazarının dünyasını araştırıyor.

Alper Çeker bu çalışmasında, Cumhuriyet dönemi muhalif Türk romanının Türkiye’deki kamu kurumlarının yönetimini elinde tutan zümrenin uygulamalarına getirdiği eleştiriye ve romancının bu zümre ile giriştiği hesaplaşmaya odaklanıyor.

Bu dönemin en güçlü eserlerinin, söz konusu rejimle hesaplaşmaya girişenler olduğunu savunan Çeker, bu durumu, dönemin siyasî tarihi üzerinden izliyor.

Çeker kitabının ilk bölümünde, Türkiyeli eleştirmen ve okurların roman algısını eleştiriyor.

Daha sonra Cumhuriyetin kuruluş yıllarının bir özeti yapılıyor ve o yıllarda gerçekleşen uygulamalara romancıların verdiği ilk tepkiler anlatılıyor.

  • Künye: Alper Çeker – Cumhuriyet Dönemi Muhalif Türk Romanı, Özgür Yayınları, edebiyat eleştiri, 136 sayfa

Kolektif – Amerika’dan Bitlis’e William Saroyan (2008)

‘Amerika’dan Bitlis’e William Saroyan’, ünlü Amerikalı yazar William Saroyan’ın yaşamı, yazarlığı ve ailesinin memleketi olan Bitlis’le olan ilişkisine dair çeşitli yazıları, fotoğraflar eşliğinde okura sunuyor.

Kitapta aynı zamanda, Saroyan’ın ‘Bitlis’ isimli oyunu da bulunuyor.

Saroyan’ın 100. doğum yıldönümü vesilesiyle hazırlanan çalışmada, Ara Güler, Aziz Gökdemir, Dickran Kouymjian, Bedros Zobyan, Fikret Otyam, Garig Basmadjian ve Stephen D. Calonne’un yazıları da yer alıyor.

Bu kitapta bir araya getirilen yazılar, Saroyan’ın 1964 yılındaki Bitlis gezisine odaklanmalarının yanı sıra, yazarın iç dünyasına dair ilginç ayrıntılar da barındırıyor.

  • Künye: Kolektif – Amerika’dan Bitlis’e William Saroyan, Aras Yayıncılık, biyografi, 271 sayfa

Kolektif – Kürt Edebiyatı (2017)

Paris Kürt Enstitüsü’nün kurumsal dergisi olan Études Kurdes, 2000 yılından bu yana, Kürt edebiyatı üzerine önemli yazılar yayımlıyor.

İşte bu kitap da, dergide yer almış yazıları bir araya getiriyor.

Kitap, Kürt edebiyatını tarihsel ve güncel bir bakışla irdelemesi ve bunu yaparken de bu alanda araştırma yapacaklar için zengin perspektifler vermesiyle önemli bir katkı sunuyor.

Çalışmada ele alınan kimi konular şöyle:

  • Ehmedê Xanî edebiyatının dilsel ve kültürel mirası,
  • Kürtlerin ilk yazılı eserleri,
  • Klasik Kürt edebiyatının karakteristik özellikleri,
  • Ehl-i Hak Kürtlerin dini edebiyatı,
  • Goran şiirleri
  • Bextiyar Elî’nin romanlarında büyülü gerçekçilik
  • Irak Kürdistanı’ndaki dilbilimsel politikanın Kürtlerin kültürel birliği üzerine etkileri,
  • İran’daki İslami Şûra Meclisi I. Kütüphanesi’nin elyazması koleksiyonunda yer alan Ehmedê Xanî’nin ‘Mem û Zîn’ destanının bir Osmanlı Türkçesi versiyonunun bir incelemesi.

Kitaba katkıda bulunan isimler ise, Joyce Blau, Sandrine Alexie, Shahab Vali, Amr Taher Ahmed, Ahmad Hashimzadeh, Estelle Amy de la Bréteque, Geoffrey Haig ve Mustafa Dehqan.

  • Künye: Kolektif – Kürt Edebiyatı, çeviren: Heval Bucak, Avesta Yayınları, edebiyat inceleme, 144 sayfa, 2017

Charles Baudelaire – Edebiyat Heveslisi Gençlere Tavsiyeler (2017)

Her yazar adayının, edebiyatın görkemli simalarından öğreneceği çok şey var.

Elimizdeki bu incecik kitap, bunun iyi örneklerinden.

Büyük şair Charles Baudelaire bu kısa metninde, genç edebiyat heveslilerine, kendi yazma deneyiminden damıttığı tavsiyelerde bulunuyor.

“Deneyim denen şey belli bir miktar hatayı içinde barındırır,” diyen Baudelaire, beslendiği temel kaynakları, yazma sürecindeki tıkanıklıkların nasıl aşılabileceğini, eleştirilerin birer ders ve motivasyon aracı olarak nasıl kullanılabileceğini ve şöhretin getirdiği yıkıcı baskıların nasıl azaltılabileceğini irdeliyor.

  • Künye: Charles Baudelaire – Edebiyat Heveslisi Gençlere Tavsiyeler, çeviren: Alper Turan, Sel Yayıncılık, edebiyat, 28 sayfa

Füsun Akatlı – Öykülerde Dünyalar (2008)

‘Öykülerde Dünyalar’ isimli bu kitap, Füsun Akatlı’nın öykü ve öykü yazarları üzerine kaleme aldığı denemelerini bir araya getiriyor.

Akatlı, son dönem Türkiye edebiyatının en zengin ve verimli türü olarak tanımladığı öykü türünde emek veren birçok yazara odaklandığı denemelerinde, hem ele aldığı yazarı hem de öyküsünü inceleme/eleştiri süzgecinden geçiriyor.

Haldun Taner, Yusuf Atılgan, Tomris Uyar, Nezihe Meriç, Füruzan, Leyla Erbil, Selçuk Baran, Sevgi Soysal, Oğuz Atay, Ferit Edgü, Orhan Duru, Adalet Ağaoğlu, Peride Celal, Selim İleri, Hulki Aktunç, Murathan Mungan, Nedim Gürsel, Abidin Dino ve Necati Tosuner, Akatlı’nın lezzetli denemelerine konu olan isimlerden birkaçı.

  • Künye: Füsun Akatlı – Öykülerde Dünyalar, Kırmızı Yayınları, deneme, 268 sayfa

Nermi Uygur – Bütün Eserleri 2 (2017)

Nermi Uygur’un bir süre önce, yine aynı yayınevi tarafından yayımlanan ‘Bütün Eserleri’nin ilk cildine burada yer vermiştik.

Şimdi de Uygur’un külliyatını tamamlayan dizinin ikinci cildi de yayımlandı.

Mantık, dil, edebiyat, sanat, kültür felsefesi gibi alanlarda uzun yıllara yayılan birikimi bulunan Uygur’un eserleri, yeni kuşaklar için altın değerinde.

Bu ikinci ciltte, Uygur’un 1981-2004 arasında kaleme aldığı kitapları yer alıyor.

Buradaki kitaplar ise, şöyle:

  • Yaşama Felsefesi
  • Kültür Kuramı
  • Bunalımdan Yaşama Kültürü
  • Çağdaş Ortamda Teknik
  • İçi Dışıyla Batı’nın Kültür Dünyası
  • Tadı Damağımda
  • Başka-Sevgisi
  • Dipten Gelen
  • Denemeli Denemesiz
  • İçimin Sesi
  • Eşekler, İkindiler, Yetişimler

Bu ciltte de, Betül Çotuksöken’in, Uygur’un düşün ve yazın dünyasına ışık tutan aydınlatıcı bir önsözü yer alıyor.

  • Künye: Nermi Uygur – Bütün Eserleri 2, Yapı Kredi Yayınları, 1616 sayfa

Ayşegül Utku Günaydın – Kadınlık Daima Bir Muamma: Osmanlı Kadın Yazarların Romanlarında Modernleşme (2017)

Tanzimat sonrası siyasal ve kültürel ortam, kadın hareketine de önemli bir sıçrama imkânı verdi.

Özellikle bugünlerde, Osmanlı’nın son döneminde kadın hareketinin durumuna dair yoğun bir ilgi gözleniyor.

İşte Ayşegül Utku Günaydın da, Osmanlı’nın sancılı modernleşme sürecini kadın yazarların yapıtları bağlamında derinlemesine inceliyor.

Halide Edib Adıvar’ın ‘Heyûlâ’ romanında yer alan “Kadınlık daima bir muamma!” cümlesinden adını alan kitap,

  • Tanzimat sonrası reformlarla kadın hareketinin yükselişini,
  • Bu dönemde yaşanan siyasal ve kültürel gelişmeleri,
  • Kadın olarak yazmanın toplumsal, politik ve kültürel anlamlarını,
  • Kadın kimliğini simgeleştirmede toplumsal cinsiyetin rolünü,
  • Kadın üzerindeki baskı mekanizmalarını ve kadını yalnızlaştırma çabalarını,
  • Ve modernleşme sürecinde zorlu aşamalardan geçen kadın kimliğinin oluşumunu detaylı bir bakışla tartışıyor.

Günaydın bunu yaparken de, Zafer Hanım, Fatma Aliye’, Selma Rıza Feraceli, Emine Semiye, Fatma Fahrünnisa, Güzide Sabri Aygün, Halide Edib Adıvar, Nezihe Muhiddin, Müfide Ferit Tek, Suat Derviş ve Halide Nusret Zorlutuna’ya ait toplam otuz romanını ele alıyor.

Kitap, modernleşmenin önemli simgelerinden biri olagelmiş, ayrıca derin bir toplumsal değişimin izlerini yansıtan kadınlık ve kadın kimliği üzerine sağlam bir çalışma.

  • Künye: Ayşegül Utku Günaydın – Kadınlık Daima Bir Muamma: Osmanlı Kadın Yazarların Romanlarında Modernleşme, Metis Yayınları, inceleme, 240 sayfa