Özeni, kapsamı ve ülkeler hakkında barındırdığı zengin bilgilerle benzerlerinden ayrılan bir ekonomiye giriş kitabı.
Ekonomi biliminin işleyişi, kapitalizmin gelişimi, ekonomik aktörler, üretim dünyası, finans, eşitsizlik ve yoksulluk, çalışma ve işsizlik, devletin rolü ve buna benzer pek çok bilgi, ‘Ekonomi Rehberi’nde.
Fatih Duman, ‘Aydınlanma Eleştirisinden Devrim Karşıtlığına’ alt başlığını taşıyan elimizdeki kitabında, son zamanlarda düşüncelerine sıklıkla atıf yapılan filozof ve devlet adamı Edmund Burke’ün düşüncelerini ve değerlendirmelerini anlatıyor.
Burke dair Türkçe’de yayımlanmış kapsamlı bir çalışma oluşuyla dikkat çeken Duman’ın kitabı, Aydınlanma çağı ve Fransız Devrimi gibi modernliğin kurucu uğraklarına rastlayan tarihselliği çerçevesinde Burke’ün epistemoloji, moral felsefe, sosyal ve siyasal kuram gibi başlıca alanlarda neyi savunduğunu, ana argümanlarının neler olduğunu inceliyor ve buradan hareketle Burkeçü düşüncenin mirasını tespit ediyor.
Burke’ün düşüncelerini, aydınlanma eleştirisi ve devrim karşıtlığı parametreleri açısından ele alan Duman, Burke’ün “liberal muhafazakârlığı”nın, onu günümüzle ilişkilendirerek “çağdaş” bir figür haline getirdiğini savunuyor.
Mahfi Eğilmez, bilgisi sağlam iktisatçılarımızdandır.
Fakat kendisini ayrıca değerli kılan meziyetlerinden biri de, ekonomiyi az bilen okurları da gözeten, aydınlatıcı çalışmalara imza atıyor olması.
‘Ekonominin Temelleri’ de, bu kitaplardan biri.
Eğilmez burada, ekonomiyi meydana getiren kavramlar ve kurumları, teorileri ve istatistikleri, kısacası ekonomi alanına dair pek çok konuyu açıklıyor.
Kapsamıyla da dikkat çeken kitap, ekonomiye iyi bir giriş yapmak isteyenler kadar, bu alandaki bilgisini tazelemek isteyen okurlara da hitap ediyor.
İki yazarlı ‘Hayvansal Güdüler’, davranış bilimlerinden haberdar bir Keynesçiliği inşa etmeye çalışarak, insan psikolojisinin ekonomiyi nasıl yönlendirdiğini ve bunun küresel kapitalizm için neden önemli olduğunu araştırıyor.
“Hayvansal güdüler” kavramının mucidi, John Maynard Keynes.
Keynes kavramı, Büyük Bunalım’a yol açan psikolojik etkenleri tanımlamak için kullanmıştı.
Güven, korku, sahtekârlık, yolsuzluk, adalet kaygısı ve servet gibi ekonomiyi etkileyen faktörleri “Hayvansal güdüler” olarak tanımlayan yazarlar, ekonomik karmaşayı aşmanın, devletin aktif rol üstlenmesiyle mümkün olabileceğini savunuyor.
Zygmunt Bauman’ın Citlali Rovirosa-Madrazo ile yaptığı söyleşilere dayanan bu kitap, neoliberalizmin vahşetini ve sistemin güncel krizini çarpıcı bir şekilde ortaya koyuyor.
Bizi tarihi, hukuku, ekonomiyi, kültürü ve siyaseti başka bir perspektiften okumaya davet eden Bauman, toplumsal olarak inşa edilmiş topluluklarımızın, kimliklerimizin ve kurumlarımızın bugün daha kararsız ve güvensiz hale geldiğini belirtiyor.
Yazara göre, bununla eş zamanlı şekilde devletin de gerilemesiyle, ulusal sınırlar muğlaklaşmış ve bu belirsiz dünya “akışkan kimlikler” yaratmıştır.
Bauman’a göre, insanları “borçlu bir ırka” dönüştüren bu belirgin ve çarpıcı süreçte devletin yeni ama içler acısı rolü de “piyasa egemenliğinin cellatlığıyla” sınırlanıyor.
Yine Bauman’a göre, endüstri ve finansın radikal ölçüde kuralsız hale geldiği bugün, refah devletine ve modernizmin söylemlerine ait olan yurttaş hakları kültürü bir “hayırseverlik, aşağılanma ve damgalama kültürüne” indirgemiştir.
Bauman’ın buradaki ufuk açıcı söyleşisi, günümüzde kapitalizmin yarattığı ve onun ayrılmaz parçası olmuş finansal krizlerin yetkin bir fotoğrafını çekmesiyle çok önemli.
Künye: Zygmunt Bauman – Borçlu Zamanlarda Yaşamak: Citlali Rovirosa-Madrazo ile Söyleşi, çeviren: Akın Emre Pilgir, Ayrıntı Yayınları, inceleme, 240 sayfa, 2019
‘Kapital Manga’nın ilk cildinin, şu ana kadar Türkçede yayımlanmış en iyi siyasi çizgiroman uyarlamalarından biri olduğu söylenebilir.
Kapital’in barındırdığı tezleri bir peynir fabrikasında gelişen olaylar üzerinden anlatan uyarlama, Batı’da da ilgi görmüştü.
Marx yerine Engels’in anlatıcılığa soyunduğu ‘Kapital Manga’nın ikinci cildi, kapitalizm eleştirisine kaldığı yerden devam ediyor.
Bu sefer, peynir fabrikasında çalışan ve kapitalizmin genel yasalarını anlayarak onunla mücadele etmeye çalışan Robin ve Daniel’e, Marx’ın ölümünden sonra ‘Kapital’in ikinci ve üçüncü ciltlerini hazırlayan Engels rehberlik ediyor.
Gülten Kazgan ‘Bir İktisatçının Tanıklıkları’nda, iktisatçı olarak mesleğe ilk adım atışını izleyen dönemin ve sonrasının hikâyesini, Türkiye’nin yanı sıra diğer ülkelerde yaşanan değişim ve dönüşümler paralelinde anlatıyor.
Kazgan, İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi’ne 1946 yılında öğrenci olarak birinci sınıfa başlamış.
Anılarını İktisat Fakültesi’ndeki öğrencilik yıllarıyla başlatan Kazgan, 2006 yılı sonuna uzanan 60 yıllık sürede yaşadığı olaylardaki tanıklıklarını ve karşılaştığı kişiler hakkındaki görüş ve değerlendirmelerini paylaşıyor.
1946’da nüfusu henüz 20 milyona varmamış bir Türkiye; fakülte sonrası hayat; 50’li yıllardan 2000’li yıllara uzanan süreçte siyasal, ekonomik ve akademik ortam; yeni dünya düzeni; SSCB’nin dağılması; tek kutuplu dünya ve küreselleşmenin getirdikleri, Kazgan’ın anılarında karşımıza çıkan konulardan birkaçı.
Fikirleri liberteryen düşünce ve Avusturya Okulu için ilham kaynağı olmuş klasik liberal kuramcı Frédéric Bastiat’nın ekonomiyi çok yönlü bir şekilde ele aldığı metinleri.
Vergiler, kamu işleri, aracılar, ticaretin sonlandırılması, kredi, tutumluluk ve lüks, çalışma hakkı ve kazanç hakkı, yazarın tartıştığı bazı konular.
Üç yazarlı ‘Türkiye’de Hükümetlerin Makro Ekonomik Performansı’, 1950-2007 yılları arasında Türkiye ekonomisini, hükümet dönemleri çerçevesinden ele alıyor.
Siyasal partilerin iktisat politikaları konusunda seçimler öncesinde vaat ettikleri ile iktidara geldikten sonra bunlara ne derecede uyduklarını tespit etmeye çalışan kitap, iktidar partilerinin ekonomik performanslarını ölçüyor ve bunları diğer iktidarlarla karşılaştırıyor.
Kitapta, askeri hükümetler ve azınlık hükümetleri de performansları açısından değerlendiriliyor.
Nayan Chanda ‘Küreselleşmenin Sıradışı Öyküsü’nde, dünyayı sürekli olarak ve tekrar tekrar şekillendiren tacirlerin, vaizlerin, maceraperestlerin ve savaşçıların tarih boyunca izlediği mecrayı konu ediniyor.
Küreselleşmenin, binlerce yıl önce başlayan ve bugün de giderek artan bir hızla devam eden bir çeşit bağlılık ve bağımlılık olduğu iddiası ise, Chanda’nın en dikkat çeken tezi.
Yazar, insan türünün, Buzul Çağı’nın sonlarında, daha iyi yiyecek ve güvenlik bulmak amacıyla Afrika’yı terk etmesinin, küreselleşmenin başlangıcı olduğu savıyla çalışmasına başlıyor.
İnsan uygarlığının doğuşundan bugüne, ticaretin gelişmesini izleyen yazar, binlerce yıl boyunca dünyaya şekil veren bir süreci ayrıntılarıyla analiz ediyor.
Chanda, küreselleşmenin yararlı yönlerini anlatırken, dünya çapında yarattığı adaletsizlikleri ve sorunlu geleceğini de tartışıyor.
Küreselleşme gibi çağdaş politik bir ikilemi açıkça anlatan, uzun tarihsel ve çok geniş bir coğrafi perspektif içinde küreselleşmeyi yeni bir bakışla yorumlayan, iyi bir çalışma.
Dipnotski 