Kategori: Tarih

Didier Nourrisson – Sigaranın Kültürel Tarihi (2017)

Yakın tarih profesörü Didier Nourrisson içki, tütün, uyuşturucu gibi bağımlılık yapıcı maddelerin tarihi üzerine yaptığı çalışmalarla biliniyor.

Nourrisson’nun, zengin ayrıntılarla bezeli elimizdeki çalışması da sigaranın icadından tüttürme adabına, orduda tütünün kullanımından tütün sektöründe çalışanlara ve sigaranın sebep olduğu sağlık sorunlarına pek çok konuya uzanıyor.

Kitapta ele alınan kimi konular şöyle:

  • Avrupa’da ilk sigara olan İspanyol sigarasının ortaya çıkışı,
  • Fransa’da enfiye zamanları,
  • Romantik tüttürme deneyimleri,
  • Sigara ve sigara kâğıdının icadı,
  • Endüstriyel sigaranın doğuşu,
  • Tütün karşıtı ilk kampanyaların ortaya çıkışı,
  • İki dünya savaşı arası dönemde sigara,
  • Tiryakilerin kansere yakalanmaları,
  • Sigara karşıtı kampanyalar,
  • Modern hayatta sigaranın dönüşümü…

Sigarayla ilgili tarihsel bakış açısının kültürel eksen üzerine oturtulduğu kitap, sigaranın neden ve nasıl toplumsal bir vaka, bir toplumsal tat haline geldiğini anlamaya çalışıyor.

  • Künye: Didier Nourrisson – Sigaranın Kültürel Tarihi, çeviren: Alev Er, Sel Yayıncılık, tarih, 300 sayfa

Ekmeleddin İhsanoğlu – Osmanlı Bilim Mirası (2017)

Genel olarak tarihçiler, özel olarak da bilim tarihçileri, Osmanlı bilim çalışmalarında kayda değer gelişmeler olmadığı konusunda hemfikirdir.

Bu teze temelden karşı çıkan Ekmeleddin İhsanoğlu’nun, kapsamıyla da ayrıca dikkat çeken elimizdeki çalışması, Osmanlı zamanında aritmetik, cebir, astronomi, tıp, eczacılık, fizik, kimya, coğrafya gibi alanlarda yapılan çalışmaları kayda almasıyla önemli.

52 ülkeden 527 koleksiyon ve kataloğun taraması sonucunda ortaya çıkan bu iki ciltlik çalışma, hem bilim tarihi alanında değerli bir çalışma, hem de Osmanlı ve İslam medeniyetinin gelişimini ortaya koymasıyla önemli.

30 yıl önce, Ekmeleddin İhsanoğlu, Ramazan Şeşen, M. Serdar Bekar, Gülcan Gündüz ve Veysel Bulut tarafından hazırlanan ‘Osmanlı Bilim Literatürü Tarihi’, bu alandaki çalışmalar için halen altın değerinde.

Söz konusu çalışmanın nitelikli bir özeti olan ‘Osmanlı Bilim Mirası’ ise, hem bilim dünyasına hem öğrencilere hem de genel okuyucuya hitap ediyor.

  • Künye: Ekmeleddin İhsanoğlu – Osmanlı Bilim Mirası, Yapı Kredi Yayınları, bilim, 2 cilt, 1556 sayfa

Kolektif – Osmanlı’dan Günümüze Darbeler (2017)

Türkiye’de demokrasinin kurumsal hale gelememesinin başlıca nedeni, askerin darbeler yoluyla siyaseti ve toplumu düzenleme çabasından kaynaklanıyor.

15 Temmuz’da yaşanan da, tamı tamına bu yönde bir girişimdi.

Üstelik bu durum, sadece çok partili dönemin sorunu da değil.

Bu kitabın da gösterdiği gibi, Osmanlı’da da darbe ve darbe girişimlerinden geçilmiyordu.

Alanında bilinen çok sayıda ismin katkıda bulunduğu bu kitap, Osmanlı’dan Cumhuriyet’e ve günümüze darbe ve darbe girişimlerinin ardındaki dinamikleri inceliyor.

Hatırlanacağı gibi Toplumsal Tarih dergisi, özel bir sayıda bu toprakların darbe geçmişine odaklanmıştı.

İşte bu kitap da, derginin darbe özel sayısından yola çıkarak Osmanlı ve Cumhuriyet dönemlerinde yaşanan darbe ve darbe girişimlerinin siyasi, toplumsal kültürel yansımaları ile karikatürler ve şarkılar gibi popüler alandaki izdüşümlerini irdeliyor.

Kitaba katkıda bulunan isimler ise şöyle: Altan Öymen, Aydan Çelik, Burak Onaran, Doğan Gürpınar, Edhem Eldem, Erden Akbulut, Evren Balta, Gülay Yılmaz, Güven Gürkan Öztan, İsmet Akça, Kaya Erdem, Levent Ünsaldı, M. Zafer Üskül, Mehmet Ö. Alkan, Murat Meriç, Noémi Lévy-Aksu, Selim Sezer, Taha Akyol, Turgut Çeviker, Y. Doğan Çetinkaya ve Zihni Çetiner.

  • Künye: Kolektif – Osmanlı’dan Günümüze Darbeler, hazırlayan: Mehmet Ö. Alkan, Tarih Vakfı Yurt Yayınları, tarih, 352 sayfa

Ahmet Demirel – Salâhattin Köseoğlu’nun Milli Mücadele Hatıraları (2017)

Bir Osmanlı subayı olan Selâhattin Köseoğlu, Mütareke döneminde Anadolu’ya ilk geçenlerden olmuş, 3. Kolordu’nun Kumandanlığına getirilmiş ve Anadolu’da sürdürülen Milli Mücadele’ye büyük katkılarda bulunmuş isimlerden.

Köseoğlu bunun yanı sıra, Birinci Meclis’e Mersin milletvekili olarak katılmış ve mecliste önemli bir muhalif odak olan İkinci Grup’un kurucuları arasında yer almıştı.

İşte bu kitap, Köseoğlu’nun bir döneme ışık tutan tanıklığını sunuyor.

Kitapta,

  • 1919 Sivas Kongresi ve sonuçları,
  • Maraş ve Antep harekâtı,
  • Birinci Meclis’in kuruluşu ve buradaki siyasi çalışmalar,
  • Ve Birinci Meclis’te İkinci Grup nezdinde yürütülen muhalefet çalışmaları gibi konular yer alıyor.

Kitabın sonunda yer alan belgelerin, ilk kez yayımlandığını da ayrıca belirtelim.

  • Künye: Ahmet Demirel – İkinci Grup’un Kurucularından Salâhattin Köseoğlu’nun Milli Mücadele Hatıraları, İletişim Yayınları, anı, 440 sayfa

Yavuz Köse – Dersaadet’te Tüketim (1855-1923) (2016)

Dünya çapında varlık gösteren markaların Osmanlı İmparatorluğu’na girişi nasıl gelişti ve bu durumun tüketim kültürüne, toplumsal alana yansımaları neler oldu?

Yavuz Köse’nin dikkat çekici çalışması ‘Dersaadet’te Tüketim’, tam da bu konuda çok iyi ayrıntılar sunmasıyla önemli.

1855-1923 zaman aralığına odaklanılan incelemede, Osmanlı kentlerinin, doğal olarak varlıklı kesimlerinde Singer, Nestle, Odol gibi ünlü markaların reklam faaliyetlerini, İmparatorluk bünyesinde yarattıkları istihdamı ve bütün bunların ekonomik hayat ile toplumsal yaşamda ne gibi etkiler bıraktığını irdeliyor.

Çalışma en çok da, tüketim kültürüne dâhil olan Osmanlı toplumunda tüketim alışkanlıklarının nasıl dönüştüğünü ve bu durumun gelenekle çatışmaya nasıl zemin hazırladığını zengin örneklerle gözler önüne sermesiyle dikkat çekiyor diyebiliriz.

Kitap, hem Batı ekonomileri karşısında Osmanlı ekonomisinin durumuna hem 19. yüzyılda Osmanlı’da tüketim kültürüne ve hem de bu ekonomik durumun gündelik hayatın şekillenişine nasıl etkide bulunduğuna daha yakından bakmak isteyenler için vazgeçilmez bir kaynak.

  • Künye: Yavuz Köse – Dersaadet’te Tüketim (1855-1923), Tarih Vakfı Yurt Yayınları, tarih, 552 sayfa

Rıza Yıldırım – Aleviliğin Doğuşu: Kızılbaş Sufiliğinin Toplumsal ve Siyasal Temelleri 1300-1501 (2017)

Alevi tarihi ve Aleviliğin inanç yapısı, ritüelleri ve toplumsal örgütlenmesi konularında pek çok çalışmaya imza atmış Rıza Yıldırım’dan, Kızılbaş-Aleviliğin doğuşuna dair önemli bir inceleme.

Kitap bir yönüyle 15. yüzyılın ortalarından itibaren Osmanlı düzeninden dışlanmaya başlayan Türkmenlerin ve onlara katılan az sayıdaki Kürt aşiretinin hikâyesi, diğer yönüyle de Osmanlı rejimiyle özdeşleşerek daralan ve katılaşan Sünni pratiğe karşı Hz. Ali ve Ehl-i Beyt merkezli muhalif bir İslam yorumunun alternatif bir dindarlık modeli olarak ortaya çıkışının hikâyesi olarak okunmalı.

Kitap özellikle, Osmanlı-Safevi siyasal rekabeti ve bu bağlamda Kızılbaş sufiliğinin ortaya çıkış ve yükselişinin toplumsal ve siyasal dinamikleri hakkında aydınlanmak için çok iyi bir fırsat sunuyor demeliyiz.

  • Künye: Rıza Yıldırım – Aleviliğin Doğuşu: Kızılbaş Sufiliğinin Toplumsal ve Siyasal Temelleri 1300-1501, çeviren: Barış Yıldırım, İletişim Yayınları, din, 400 sayfa

Dominique Sourdel – Arapların Tarihi (2017)

Profesör Dominique Sourdel, bizde 2008’de yayımlanan ‘İslam’ adlı bir rehber kitabın da yazarı.

Sourdel söz konusu çalışmasında, konuya, Kuran’ın ve İslam yasasının kurucu prensiplerinden İslam dünyasında entelektüel ve sanatsal faaliyetlere uzanan geniş bir pencereden bakmıştı.

Yazar şimdi de, başlangıcından bugüne Arap tarihini irdelediği elimizdeki kitabıyla karşımızda.

Sourdel burada, Araplar hakkında daha önce yayımlanmış kimi çalışmalarda sıklıkla ortaya konan sınırlara ve kalıplara bakmadan, bu kadim ve ilginç coğrafyayı bütünlüklü bir bakışla bir uçtan diğer uca kat ediyor.

Yazar, birinci binyıldan Arap Rönesansı’na ve ardından bugünkü verili duruma uzanarak, bölgede yaşananların kapsamlı bir dökümünü sunuyor.

  • Künye: Dominique Sourdel – Arapların Tarihi, çeviren: Işık Ergüden, Dost Kitabevi, tarih, 129 sayfa

Hüseyin Perviz Pur – Çınarın Gölgesinde Arnavutlar (2017)

Arnavutlar 1362 yılından itibaren devşirilerek Osmanlı’nın Yeniçeri ordusuna dâhil oldular.

Bu tarihten sonra Arnavutlar, 623 yıl padişah saraylarını ve hazineyi korudular. Yeniçeri olan Arnavutlar; Rumeli’ye yerleşen Bektaşi Şeyhleri ve dergâhlarında Müslümanlık eğitimi almalarının neticesinde bu bölgede Bektaşiliğin bir nevi Yeniçeri mezhebi olarak genişlemesine vesile oldular.

Hüseyin Perviz Pur’un elimizdeki önemli çalışması da, Balkan tarihinde yaşanan gelişmelerin paralelinde, Arnavutların Osmanlı’daki yerini kapsamlı bir şekilde ortaya koyuyor.

Osman Gazi döneminden başlayarak Osmanlı tarihinin dönüm noktalarını ortaya koyan Pur, ayrıca,

  • Balkan Türkleri,
  • Osmanlı İmparatorluğu’nda Arnavutlar’ın toplumsal ve siyasi konumu,
  • Arnavut sadrazamlar,
  • Ve Osmanlı Devleti’nde önemli görevlere getirilmiş bazı Arnavutlar hakkında önemli bilgiler sunuyor.

Kitapta ayrıca, Osmanlı’da Bektaşilik ve Bektaşiliğin kabul ayini gibi ilgi çekici konular da ele alınıyor.

  • Künye: Hüseyin Perviz Pur – Çınarın Gölgesinde Arnavutlar, Tarihçi Kitabevi, tarih, 248 sayfa

Joan W. Scott – Eleştirel Tarih Kuramı: Kimlikler, Deneyimler, Politikalar (2017)

Joan W. Scott, Fransız düşünce tarihi ve feminizm alanlarında yaptığı önemli çalışmalarla biliniyor.

Yazar psikanaliz, post-kolonyal araştırmalar, cinsiyet ve cinsellik kavramlarından yola çıkarak kurduğu elimizdeki kitabında da, Marksist tarihçilerin analizlerini tartışarak kimliklerin ve bireyliklerin oluşumunu geniş bir çerçevede irdeliyor.

Sınıf, cinsiyet ve ırk kimliklerinin inşasında hangi faktörlerin etkili olduğu sorusunun yanıtın arayan Scott, bilhassa Foucault ve Derrida’nın ortaya koydukları yaklaşımlar ekseninde, tarih, kimlik, deneyim ve politika alanında eleştirel bir tarih okumasına koyuluyor.

  • Künye: Joan W. Scott – Eleştirel Tarih Kuramı: Kimlikler, Deneyimler, Politikalar, çeviren: Zerrin Yaya, Dost Kitabevi, 107 sayfa

Stanford J. Shaw – Osmanlı İmparatorluğu’nda ve Türkiye Cumhuriyeti’nde Yahudiler (2008)

Profesör Stanford J. Shaw, ‘Osmanlı İmparatorluğu’nda ve Türkiye Cumhuriyeti’nde Yahudiler’ isimli bu çalışmasında, dünyanın farklı ülkelerinde yaptığı arşiv çalışmalarıyla Türkiyeli Yahudileri inceliyor.

Kitap, ilk olarak, Osmanlı İmparatorluğu’nun I. Osman’ın yönetiminde yaklaşık 1300 yılında kuruluşundan, Birinci Dünya Savaşı sonrası dağılışına kadar, bugün Türkiye olarak bilinen bölge ile Ortadoğu ve Balkanlar’da yaşamış İmparatorluk Yahudilerine odaklanıyor.

Shaw ardından, Osmanlı’nın baş halefi durumundaki günümüz Türkiye Cumhuriyeti’ndeki Yahudilerin hikâyesini de anlatıyor.

Shaw’ın, Türkiye, Yunanistan, İngiltere, ABD ve Fransa’daki kütüphane ve arşivlerde yaklaşık otuz beş yıl süren araştırmalar sonucunda hazırladığı kitap, konuya dair seçilmiş kapsamlı kaynakçasıyla da dikkat çekiyor.

  • Künye: Stanford J. Shaw – Osmanlı İmparatorluğu’nda ve Türkiye Cumhuriyeti’nde Yahudiler, çeviren: Meriç Sobutay, Kapı Yayınları, inceleme, 553 sayfa