Kategori: Tarih

William L. Cleveland – Modern Ortadoğu Tarihi (2008)

William L. Cleveland’ın, ‘Modern Ortadoğu Tarihi’, alanında en kapsamlı ve en çok referans gösterilen kaynaklardan biri.

Çalışmasına, 7. yüzyılda İslamiyet’in doğuşunu anlatmakla başlayan Cleveland, kitabında genel olarak 18. yüzyılın sonlarından günümüze kadar, bu coğrafyanın tanık olduğu önemli gelişmeleri anlatıyor.

Kitap böylece, Osmanlı İmparatorluğu’nda ve Mısır’da gerçekleştirilen reformlardan Batı Emperyalizminin egemenliğine ve İran Devrimi’nden Körfez Savaşı’na uzanan geniş bir zaman dilimini kapsıyor.

Kitap, öğrenciler ile konu hakkında bilgi sahibi olmak isteyen okurlara hitap edecek nitelikte.

  • Künye: William L. Cleveland – Modern Ortadoğu Tarihi, çeviren: Mehmet Harmancı, Agora Kitaplığı, tarih, 634 sayfa

Mustafa Kemal Atatürk – Belgeler, Elyazısıyla Notlar, Yazışmalar (2017)

Büyük bir kısmı Atatürk’ün kendi elyazısıyla yazdığı, Yapı ve Kredi Bankası Arşivi’nde bulunan Atatürk’le ilgili belgelerden bir derleme.

Kitapta,

  • Mustafa Kemal Paşa’nın yaveri tarafından tutulmuş küçük bir defterdeki 1. Dünya Savaşı sırasındaki yazışmaları,
  • Birinci Meclis’e mebus yollamak istemeyen Yozgat eşrafının mektubu,
  • Mustafa Kemal Paşa’nın Meclis Başkanı seçilmesinden sonra yaptığı konuşmanın metni,
  • Mustafa Kemal Paşa’nın Arif Oruç’la mektuplaşması,
  • Şehzade Ömer Faruk Efendi’nin Anadolu’ya geçmesiyle ilgili yazışmalar,
  • Londra Konferansı hakkında Mustafa Kemal Paşa’nın yazısı,
  • Cemal Paşa’nın Paris’teki temaslarıyla ilgili Mustafa Kemal Paşa’ya mektupları,
  • Başkumandanlık tartışmalarıyla ilgili muhaliflerin eleştirilerine cevaplar,
  • Saltanatın kaldırılması hakkında Meclis’te yaptığı konuşmanın kendi elyazısıyla notları,
  • Ve İsmet İnönü’nün başbakanlıktan ayrıldıktan sonra CHP grubunda yaptığı konuşma gibi çok sayıda metin orijinalleriyle birlikte yer alıyor.

Mustafa Kemal Atatürk külliyatına önemli bir katkı olarak her arşivde muhakkak bulunması gereken bir kaynak.

  • Künye: Mustafa Kemal Atatürk – Belgeler, Elyazısıyla Notlar, Yazışmalar hazırlayan: Yücel Demirel, Yapı Kredi Yayınları, arşiv, 380 sayfa

Mesut Özcan – Darbe Yıllarında Dersim (2017)

12 Eylül askeri darbesi mimarları, her ne kadar her fırsatta Atatürkçülüğe ve laikliğe vurgu yapmış olsalar da, bu dönemdeki zorunlu din dersleri ve açılan sayısız imam hatip lisesiyle, günümüzde de yaşadığımız büyük sorunlara neden oldu.

Dersim’le ilgili yaptığı çalışmalarla bildiğimiz Mesut Özcan da bu kitabında, darbe yıllarında, özellikle 1983-1987 yılları arasında Dersim’den toplanıp Türkiye’nin çeşitli illerinde Kuran kurslarına gönderilen Dersimli çocukları trajedisini belgeler ve tanıklıklarla anlatıyor.

12 Eylül askeri darbe yönetiminin Dersim’e atadığı, kendisi de emekli bir asker olan Vali Kenan Güven’in “irşat” toplantılarının kayıtlarını sunan kitap, Türkiye’de dini ideolojiye ve Sünni-İslamcı yapılara her zaman karşı durmuş bir kurum olarak bilinen ordunun, söz konusu Dersim olunca, İslami cemaatleri kullanarak Sünni-İslamcı propaganda ile Dersimlilerin kimliğini nasıl ortadan kaldırmaya çalıştığını gözler önüne seriyor.

Kitap, faşizan yönetimlerin dini nasıl bir silah gibi kullanabildiğini ve dini cemaatlerin de Dersim’in Alevi ve Kürt kimliği söz konusu olunca devlete nasıl rahatça entegre olabildiklerini göstermesi açısından muazzam bir kaynak.

  • Künye: Mesut Özcan – Darbe Yıllarında Dersim, Doğan Kitap, tarih, 176 sayfa

Yalçın Toker – İttihatçı ve Nazi Çılgınlıkları (2008)

Araştırmacı Yalçın Toker, bu önemli çalışmasında, İttihat ve Terakki Partisi’nin önde gelen isimleri ile Nazileri karşılaştırıyor.

İlk olarak, bir kronoloji dâhilinde İttihatçıları ele alan Toker, ardından da benzerlikleri ve farklılıkları ile Nazileri anlatıyor.

Kitapta bu iki oluşumun faaliyetleri, temel olarak, İttihatçıların “Turancılık” anlayışı ile Nazilerin “Saf kan” ve “üstün ırk”a dayalı “Nasyonal Sosyalizmi” çerçevesinden karşılaştırılıyor.

Bu anlatımda, Talat, Enver ve Cemil Paşa üçlüsü, Mustafa Kemal ve Adolf Hitler başta olmak üzere, birçok tarihi figür de karşımıza çıkıyor.

Kitabın son bölümünde ise, o dönemde bu fikir akımlarının Türkiye’deki yansımalarına odaklanılıyor.

  • Künye: Yalçın Toker – İttihatçı ve Nazi Çılgınlıkları, Toker Yayınları, tarih, 436 sayfatarih, 436 sayfa

Emrah Safa Gürkan – Sultanın Casusları: 16. Yüzyılda İstihbarat, Sabotaj ve Rüşvet Ağları (2017)

On altıncı yüzyılda istihbarat her ne kadar henüz kurumsallaşma aşamasında olsa da, bu dönemi istihbaratın “Altın Çağı” olarak tanımlayanlar da var.

İşte Emrah Safa Gürkan da bu nitelikli çalışmasında, Osmanlı, Habsburg ve Venedik istihbarat faaliyetlerinin kapsamlı bir karşılaştırmasını yapıyor ve tüccar, korsan, asker ve denizcilerin ilginç hayat hikâyelerinin ve bunların istihbari faaliyetlerinin detaylarını sunuyor.

O dönem dünyanın iki büyük imparatorluğu olan Osmanlı ve Habsburglar arasındaki emperyal rekabetin, haber almanın ve diğer casusluk faaliyetlerinin önemini görülmemiş şekilde arttırdığını belirten Gürkan’ın kitabında öne çıkan konular şöyle:

  • Osmanlı casuslarının nasıl bir geçmişe sahip olduğu,
  • On ayrı Osmanlı casusunun birbirinden ilginç hikâyeleri,
  • Osmanlı istihbaratının sivil, askeri ve diplomatik mecraları, başka bir deyişle Osmanlı istihbaratının casuslar dışındaki belli başlı bilgi kaynakları,
  • Osmanlı ekâbirinin ve serhad idarecilerinin emrindeki istihbarat ağları ile merkezi hükümetin istihbarat içindeki rolü,
  • Osmanlıların kontrespiyonaj, yani rakip istihbarat örgütlerine karşı verdikleri mücadele faaliyetleri…

Künye: Emrah Safa Gürkan – Sultanın Casusları: 16. Yüzyılda İstihbarat, Sabotaj ve Rüşvet Ağları, Kronik Kitap, tarih, 336 sayfa

Halil İnalcık – Tanzimat ve Bulgar Meselesi (2017)

Usta tarihçi Halil İnalcık’ın doktora tezi olan ve 26 yaşındayken tamamladığı ‘Tanzimat ve Bulgar Meselesi’, hem yöntem hem de içerik olarak halen alanında öncülüğünü koruyor.

İnalcık burada, çift taraflı arşiv ve kaynak araştırmalarına dayanarak, Tanzimat’ın ilanından sonra Bulgaristan bölgesinde çıkan ayaklanmaları çözümlenemeyen toprak meseleleri ve köylülerin yaşadıkları sıkıntılarla ilişkilendiriyor.

Yazar burada,

  • Bulgar köylüsü meselesinin Osmanlı’nın içinde bulunduğu genel durumla ilişkisi,
  • 1850 Vidin ayaklanmasına uzanan süreçte Bulgarların bir milli ve siyasi varlık olarak ortaya çıkışı,
  • Ve Bulgaristan’da büyük çaplı Vidin isyanına neden olan etkenler gibi, birçok konuyu irdeliyor.

Künye: Halil İnalcık – Tanzimat ve Bulgar Meselesi, Kronik Kitap, tarih, 208 sayfa

Özlem Kumrular – Haremde Taht Kuranlar: Nurbanu ve Safiye Sultan (2017)

Özlem Kumrular’ın uzun araştırmalarına dayanan, 16. yüzyılda Osmanlı’da etkili olmuş iki saray kadınının, Nurbanu ve Safiye Sultan’ın söylenti ve yalan yanlış bilgilerden arındırılmış hayat hikâyeleri.

Bilindiği gibi bu iki kadın hakkında dudak uçuklatan yanlış bilgiler mevcut.

Örneğin çoksatar bir romanda Nurbanu’nun soyağacı Safiye’nin soyağacıyla karıştırılmış ve bu yanlışlık romanın üç cildi boyunca sürmüştü.

Joseph von Hammer gibi büyük bir tarihçi dahi bu konuda yanlış bilgiler vermişti.

Her şey bir yana, İslam Ansiklopedisi’nde bile konuyla ilgili yanlışlıklar mevcut.

İşte Özlem Kumrular’ın çalışması, yalnızca yerli kaynaklardan değil, Venedik arşivlerinden de yararlanarak 16. yüzyılda perde arkasında kalan iki önemli kadının gerçek hayatlarını anlatmasıyla bu konuda yanlış bilinenleri açıklığa kavuşturmasıyla önemli.

  • Künye: Özlem Kumrular – Haremde Taht Kuranlar: Nurbanu ve Safiye Sultan, Doğan Kitap, tarih, 392 sayfa

Steven A. Epstein – Geç Dönem Ortaçağ Avrupası (2014)

Profesör Steven A. Epstein nitelikli çalışmasında, geç dönem Ortaçağ Avrupa’sının 1000-1500 zaman aralığını kapsayan ekonomik ve sosyal tarihini anlatıyor.

Avrupa’nın söz konusu dönemini incelerken, 14. yüzyılda yaşanan kıtlık ve salgın hastalıklara merkezi bir rol veren Epstein, bu coğrayayı baştan başa kat ederek, Avrupa’da ekonomik büyümenin başladığı 1000 yılından küresel çapta ticaretin güç kazandığı 15. yüzyıla kadar, Avrupa’nın aile yaşamı, feodal toplumunun belli başlı nitelikleri ve bölgenin ticaret, zanaat, tarım alanında kaydettiği dönüşümler gibi, bölgenin sosyal ve ekonomik hayatından pek çok ayrıntı sunuyor.

  • Künye: Steven A. Epstein – Geç Dönem Ortaçağ Avrupası, çeviren: Serap Işık, İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları, tarih, 322 sayfa

Neil Faulkner – Marksist Dünya Tarihi (2014)

Arkeolog ve tarihçi Neil Faulkner ‘Marksist Dünya Tarihi’nde, neandertallerden neoliberallere dünya tarihini Marksist bir perspektiften okuyor.

Geçmişi kavrama şeklimizin bugün nasıl hareket edeceğimizi etkilediğini hatırlatan Faulkner, tarihin aslında bu nedenle siyasi ve tartışmalı bir alan olduğunu söylüyor.

Yazar konuyu ele alırken, ilk çağların avcı ve çiftçi topluluklarından ilk sınıflı toplumlara, feodal toplumdan ilk burjuva devrimlerine, sanayi kapitalizminin yükselişinden emperyalist savaşlara ve büyük bunalımdan soğuk savaş ve yeni dünya düzensizliğine kadar, tarihin önemli kırılma anlarını kayıt altına alıyor.

  • Künye: Neil Faulkner – Marksist Dünya Tarihi, çeviren: Tuncel Öncel, Yordam Kitap, tarih, 431 sayfa

Kolektif – İzmir Ermenileri (2017)

İzmir’in Ermenileri hakkında neler biliyoruz?

Neredeyse hiçbir şey!

Onlardan kalan izler, bugün artık tümüyle yitip gitmek üzere.

İşte, Mimar Zakarya Mildanoğlu tarafından derlenen bu kitapta yer alan makaleler, bu izlere farklı yönlerden bakıyor.

Kitapta karşımıza çıkan kimi dikkat çeken konular şöyle:

  • Geç dönem Osmanlı İzmir’inde Ermenilerin toplumsal ilişkileri,
  • İzmir’in Ermeni yapıları ve dokumacılık sanatı,
  • İzmir Ermeni Hastanesi’nin tarihi,
  • Aydın vilayetinde yapılan tehcirler ve katliamlar,
  • İzmir ve çevresindeki Ermeni cemaati,
  • İzmir’de Ermenice basın ve yayın,
  • İzmir’de Ermenilere ait eğitim ve hayır kurumları,
  • İzmir ticaret hayatında Ermeniler,
  • İzmirli bazı tanınmış Ermeniler…

Kitap, bu güzel şehrin ve çevresindeki bazı yerleşim yerlerinin tarihine, özellikle Ermenilerin orada nasıl yaşadığı çerçevesinden ve yoğunluklu olarak Ermenice kaynaklardan yararlanarak bakan yazıları bir araya getirmesiyle önemli bir boşluğu dolduruyor.

Kitabın kapağındaki zeybeğin adı ise, Haçadur Şahinyan.

  • Künye: Kolektif – İzmir Ermenileri, derleyen: Zakarya Mildanoğlu, Aras Yayıncılık, 264 sayfa