Kategori: Tarih

Yalçın Toker – İttihatçı ve Nazi Çılgınlıkları (2008)

Araştırmacı Yalçın Toker, bu önemli çalışmasında, İttihat ve Terakki Partisi’nin önde gelen isimleri ile Nazileri karşılaştırıyor.

İlk olarak, bir kronoloji dâhilinde İttihatçıları ele alan Toker, ardından da benzerlikleri ve farklılıkları ile Nazileri anlatıyor.

Kitapta bu iki oluşumun faaliyetleri, temel olarak, İttihatçıların “Turancılık” anlayışı ile Nazilerin “Saf kan” ve “üstün ırk”a dayalı “Nasyonal Sosyalizmi” çerçevesinden karşılaştırılıyor.

Bu anlatımda, Talat, Enver ve Cemil Paşa üçlüsü, Mustafa Kemal ve Adolf Hitler başta olmak üzere, birçok tarihi figür de karşımıza çıkıyor.

Kitabın son bölümünde ise, o dönemde bu fikir akımlarının Türkiye’deki yansımalarına odaklanılıyor.

  • Künye: Yalçın Toker – İttihatçı ve Nazi Çılgınlıkları, Toker Yayınları, tarih, 436 sayfatarih, 436 sayfa

Emrah Safa Gürkan – Sultanın Casusları: 16. Yüzyılda İstihbarat, Sabotaj ve Rüşvet Ağları (2017)

On altıncı yüzyılda istihbarat her ne kadar henüz kurumsallaşma aşamasında olsa da, bu dönemi istihbaratın “Altın Çağı” olarak tanımlayanlar da var.

İşte Emrah Safa Gürkan da bu nitelikli çalışmasında, Osmanlı, Habsburg ve Venedik istihbarat faaliyetlerinin kapsamlı bir karşılaştırmasını yapıyor ve tüccar, korsan, asker ve denizcilerin ilginç hayat hikâyelerinin ve bunların istihbari faaliyetlerinin detaylarını sunuyor.

O dönem dünyanın iki büyük imparatorluğu olan Osmanlı ve Habsburglar arasındaki emperyal rekabetin, haber almanın ve diğer casusluk faaliyetlerinin önemini görülmemiş şekilde arttırdığını belirten Gürkan’ın kitabında öne çıkan konular şöyle:

  • Osmanlı casuslarının nasıl bir geçmişe sahip olduğu,
  • On ayrı Osmanlı casusunun birbirinden ilginç hikâyeleri,
  • Osmanlı istihbaratının sivil, askeri ve diplomatik mecraları, başka bir deyişle Osmanlı istihbaratının casuslar dışındaki belli başlı bilgi kaynakları,
  • Osmanlı ekâbirinin ve serhad idarecilerinin emrindeki istihbarat ağları ile merkezi hükümetin istihbarat içindeki rolü,
  • Osmanlıların kontrespiyonaj, yani rakip istihbarat örgütlerine karşı verdikleri mücadele faaliyetleri…

Künye: Emrah Safa Gürkan – Sultanın Casusları: 16. Yüzyılda İstihbarat, Sabotaj ve Rüşvet Ağları, Kronik Kitap, tarih, 336 sayfa

Halil İnalcık – Tanzimat ve Bulgar Meselesi (2017)

Usta tarihçi Halil İnalcık’ın doktora tezi olan ve 26 yaşındayken tamamladığı ‘Tanzimat ve Bulgar Meselesi’, hem yöntem hem de içerik olarak halen alanında öncülüğünü koruyor.

İnalcık burada, çift taraflı arşiv ve kaynak araştırmalarına dayanarak, Tanzimat’ın ilanından sonra Bulgaristan bölgesinde çıkan ayaklanmaları çözümlenemeyen toprak meseleleri ve köylülerin yaşadıkları sıkıntılarla ilişkilendiriyor.

Yazar burada,

  • Bulgar köylüsü meselesinin Osmanlı’nın içinde bulunduğu genel durumla ilişkisi,
  • 1850 Vidin ayaklanmasına uzanan süreçte Bulgarların bir milli ve siyasi varlık olarak ortaya çıkışı,
  • Ve Bulgaristan’da büyük çaplı Vidin isyanına neden olan etkenler gibi, birçok konuyu irdeliyor.

Künye: Halil İnalcık – Tanzimat ve Bulgar Meselesi, Kronik Kitap, tarih, 208 sayfa

Özlem Kumrular – Haremde Taht Kuranlar: Nurbanu ve Safiye Sultan (2017)

Özlem Kumrular’ın uzun araştırmalarına dayanan, 16. yüzyılda Osmanlı’da etkili olmuş iki saray kadınının, Nurbanu ve Safiye Sultan’ın söylenti ve yalan yanlış bilgilerden arındırılmış hayat hikâyeleri.

Bilindiği gibi bu iki kadın hakkında dudak uçuklatan yanlış bilgiler mevcut.

Örneğin çoksatar bir romanda Nurbanu’nun soyağacı Safiye’nin soyağacıyla karıştırılmış ve bu yanlışlık romanın üç cildi boyunca sürmüştü.

Joseph von Hammer gibi büyük bir tarihçi dahi bu konuda yanlış bilgiler vermişti.

Her şey bir yana, İslam Ansiklopedisi’nde bile konuyla ilgili yanlışlıklar mevcut.

İşte Özlem Kumrular’ın çalışması, yalnızca yerli kaynaklardan değil, Venedik arşivlerinden de yararlanarak 16. yüzyılda perde arkasında kalan iki önemli kadının gerçek hayatlarını anlatmasıyla bu konuda yanlış bilinenleri açıklığa kavuşturmasıyla önemli.

  • Künye: Özlem Kumrular – Haremde Taht Kuranlar: Nurbanu ve Safiye Sultan, Doğan Kitap, tarih, 392 sayfa

Steven A. Epstein – Geç Dönem Ortaçağ Avrupası (2014)

Profesör Steven A. Epstein nitelikli çalışmasında, geç dönem Ortaçağ Avrupa’sının 1000-1500 zaman aralığını kapsayan ekonomik ve sosyal tarihini anlatıyor.

Avrupa’nın söz konusu dönemini incelerken, 14. yüzyılda yaşanan kıtlık ve salgın hastalıklara merkezi bir rol veren Epstein, bu coğrayayı baştan başa kat ederek, Avrupa’da ekonomik büyümenin başladığı 1000 yılından küresel çapta ticaretin güç kazandığı 15. yüzyıla kadar, Avrupa’nın aile yaşamı, feodal toplumunun belli başlı nitelikleri ve bölgenin ticaret, zanaat, tarım alanında kaydettiği dönüşümler gibi, bölgenin sosyal ve ekonomik hayatından pek çok ayrıntı sunuyor.

  • Künye: Steven A. Epstein – Geç Dönem Ortaçağ Avrupası, çeviren: Serap Işık, İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları, tarih, 322 sayfa

Neil Faulkner – Marksist Dünya Tarihi (2014)

Arkeolog ve tarihçi Neil Faulkner ‘Marksist Dünya Tarihi’nde, neandertallerden neoliberallere dünya tarihini Marksist bir perspektiften okuyor.

Geçmişi kavrama şeklimizin bugün nasıl hareket edeceğimizi etkilediğini hatırlatan Faulkner, tarihin aslında bu nedenle siyasi ve tartışmalı bir alan olduğunu söylüyor.

Yazar konuyu ele alırken, ilk çağların avcı ve çiftçi topluluklarından ilk sınıflı toplumlara, feodal toplumdan ilk burjuva devrimlerine, sanayi kapitalizminin yükselişinden emperyalist savaşlara ve büyük bunalımdan soğuk savaş ve yeni dünya düzensizliğine kadar, tarihin önemli kırılma anlarını kayıt altına alıyor.

  • Künye: Neil Faulkner – Marksist Dünya Tarihi, çeviren: Tuncel Öncel, Yordam Kitap, tarih, 431 sayfa

Kolektif – İzmir Ermenileri (2017)

İzmir’in Ermenileri hakkında neler biliyoruz?

Neredeyse hiçbir şey!

Onlardan kalan izler, bugün artık tümüyle yitip gitmek üzere.

İşte, Mimar Zakarya Mildanoğlu tarafından derlenen bu kitapta yer alan makaleler, bu izlere farklı yönlerden bakıyor.

Kitapta karşımıza çıkan kimi dikkat çeken konular şöyle:

  • Geç dönem Osmanlı İzmir’inde Ermenilerin toplumsal ilişkileri,
  • İzmir’in Ermeni yapıları ve dokumacılık sanatı,
  • İzmir Ermeni Hastanesi’nin tarihi,
  • Aydın vilayetinde yapılan tehcirler ve katliamlar,
  • İzmir ve çevresindeki Ermeni cemaati,
  • İzmir’de Ermenice basın ve yayın,
  • İzmir’de Ermenilere ait eğitim ve hayır kurumları,
  • İzmir ticaret hayatında Ermeniler,
  • İzmirli bazı tanınmış Ermeniler…

Kitap, bu güzel şehrin ve çevresindeki bazı yerleşim yerlerinin tarihine, özellikle Ermenilerin orada nasıl yaşadığı çerçevesinden ve yoğunluklu olarak Ermenice kaynaklardan yararlanarak bakan yazıları bir araya getirmesiyle önemli bir boşluğu dolduruyor.

Kitabın kapağındaki zeybeğin adı ise, Haçadur Şahinyan.

  • Künye: Kolektif – İzmir Ermenileri, derleyen: Zakarya Mildanoğlu, Aras Yayıncılık, 264 sayfa

Niyazi Ahmet Banoğlu – İstanbul Cehennemi (2008)

Zamanının ünlü gazeteci ve tarihçilerinden Niyazi Ahmet Banoğlu, en çok İstanbul’un gündelik hayatı ve tarihiyle ilgili çalışmalarıyla bilinir.

Banoğlu, ‘İstanbul Cehennemi’ isimli bu çalışmasında, İstanbul’un yaşadığı tarihteki büyük yangınları anlatıyor.

4 Mayıs ve 10 Haziran 1933 tarihinde Vakit gazetesinde tefrika edilen yazılarından oluşturulan kitap, şehrin maruz kaldığı yangınları, tulumbacılar, yangın kuleleri, yangın konusundaki söylenceler ve yanan, yıkılan ve yeniden yapılan İstanbul semtleri çerçevesinden ele alıyor.

Banoğlu, zamanında “gazab-ı ilahi” olarak ilan edilmiş bu yangınları, “ateş saçan yirmi yedi başlı” ejderhaya benzetiyor.

  • Künye: Niyazi Ahmet Banoğlu – İstanbul Cehennemi, yayına hazırlayan: Tahsin Yıldırım, Kapı Yayınları, tarih, 190 sayfa

Naci Kutlay – Osmanlı’dan Günümüze Kürtler (2014)

‘Osmanlı’dan Günümüze Kürtler’, Kürt tarihi alanında pek çok çalışması bulunan Naci Kutlay’ın Kürdoloji notlarını bir araya getiriyor.

Kutlay’ın kitabında öne çıkan konular şöyle:

  • Osmanlı Devleti’nde Kürdistan eyaleti bağlamında imparatorluğun eyalet sistemi,
  • Safevi gücü karşısında Osmanlı-Kürt uzlaşması,
  • Kürt tarihinde Mirler ve Şeyhler,
  • 20. yüzyılda ilk Kürt ulusal hareketinin oluşumu,
  • İttihat ve Terakki partisinin Kürtleri asimile etme çabaları,
  • Ermeni milli hareketi ile Kürtler arasındaki ilişki,
  • 1. Dünya Savaşı ve Kurtuluş Savaşı’nda Kürtler,
  • Cumhuriyet tarihindeki Kürt isyanları,
  • Ve Türk solunun Kürtlere yaklaşımı…

Künye: Naci Kutlay – Osmanlı’dan Günümüze Kürtler, Dipnot Yayınları, tarih, 379 sayfa

Namık Sinan Turan – İmparatorluk ve Diplomasi (2014)

Namık Sinan Turan, Avrupa’da yaşanan Rönesans sürecinden sonra gelişen yeni diplomasi anlayışı karşısında Osmanlı İmparatorluğu’nun nasıl bir tavır geliştirdiğinden başlayarak Osmanlı’nın diplomasi yaklaşımının gelişimini araştırıyor.

Yazar kitabına, Osmanlı’nın kuruluş yıllarında Bizans, Balkan ve Akdeniz devletleriyle diplomatik ilişkilerini analiz ederek başlıyor.

Çalışmanın devamında ise, Osmanlı-Avrupa ilişkilerinin tarihsel gelişimi, Rönesans’la birlikte Avrupa’da yeni bir diplomatik düzenin kuruluşu ve Osmanlı’nın buna karşı tutumu, Osmanlı’nın modernleşme süreci ve kriz dönemlerindeki diplomasi uygulamaları gibi konular irdeleniyor.

  • Künye: Namık Sinan Turan – İmparatorluk ve Diplomasi, İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları, tarih, 568 sayfa