Jean-Baptiste de Panafieu – Homo Sapiens (2021)

Homo sapiens’e gelene kadar, dünya pek çok insansı (homonin) ve insan (homo) türüne beşiklik etti.

Yani dünyamız, tek bir insan türünden fazlasına sahne oldu.

Hem de defalarca.

Biyolog ve okyanus bilimci Jean Baptiste de Panafieu, evrimin bu zengin macerasını çarpıcı bir şekilde resmediyor.

Son bulgulardan yola çıkan Panafieu, alet yapan ve sosyal organizasyona sahip olan ilk insan türü olmadığımızı, başka insan türlerinin bizden çok önce Afrika’dan çıkıp dünyanın pek çok yerine dağıldığını gözler önüne seriyor.

Kitap, kim olduğumuzu ve türümüzün muazzam çeşitliliğini daha iyi anlamak çok iyi fırsat.

  • Künye: Jean-Baptiste de Panafieu – Homo Sapiens: İnsanın Evrimi, çeviren: Nıvart Taşçı, Bgst Yayınları, bilim, 180 sayfa, 2021

Sheila Jasanoff – Teknoloji ve İnsanın Geleceği (2021)

Teknolojinin potansiyel riskleri ve vaatleri nedir?

Sheila Jasanoff, bilgi teknolojilerinden gen araştırmalarına uzanarak ve teknoloji ile politika ve ahlak arasındaki ilişkiyi tartışarak bu soruya çarpıcı yanıtlar veriyor.

“İcatlarımız dünyayı değiştiriyor, icatlarımızla değişen dünya da bizleri.”  diyen Jasanoff, teknolojik sistemlerin karmaşıklığını çok yönlü bir şekilde aydınlattığı gibi, bu sistemleri denetleme iddiasında olan etik ve hukuki alanın belirsizliklerine de işaret ediyor.

Jasanoff’a göre, teknolojinin politika ve ahlaktan bağımsız bir güç olduğu yönündeki varsayımlar gerçek dışıdır ve teknolojinin riskleri kadar vaatlerini de daha iyi değerlendirebilmek için kamusal demokratik alanın canlandırılması gerekmektedir.

  • Künye: Sheila Jasanoff – Teknoloji ve İnsanın Geleceği: İcatların Etiği, Bgst Yayınları, inceleme, 214 sayfa, 2021

 

Noam Chomsky – Biz Ne Tür Yaratıklarız? (2020)

‘Biz Ne Tür Yaratıklarız?’, düşünür Noam Chomsky’yi bu sefer dilbilimci kişiliğiyle de tamamlayarak karşımıza çıkaran bir eser.

Chomsky’nin insan türü üzerine uzun yıllara yayılan kariyerinin neticelerini sunan çalışma, insan dilinin tam olarak ne olduğunu tartışarak açılıyor.

Buradan insanın anlama kapasitesine ve potansiyellerine uzanan Chomsky, tartışmayı daha üst boyuta taşıyarak insanın yaratacağı bir toplum düzeninin ana hatlarının neler olacağı üzerine düşünüyor.

İnsan ve doğa ilişkisi, doğanın gizemleri gibi konuların da irdelendiği kitap, Chomsky’nin düşüncelerinin dayandığı arka plan hakkında önemli ipuçları sunuyor.

  • Künye: Noam Chomsky – Biz Ne Tür Yaratıklarız?, çeviren: Ahmet Nüvit Bingöl, Taylan Doğan, Öznur Karakaş, Bgst Yayınları, dilbilim, 184 sayfa, 2020

Bell Hooks – Duygu Yoldaşlığı (2020)

Kadınlar sevgiyle nasıl bir ilişki kurar?

Feminist düşüncenin önde gelen teorisyenlerinden Bell Hooks, bu girift ilişkiyi feminist bir perspektifle irdeleyen, dikkat çekici bir çalışmayla karşımızda.

Kadınların, erkeklere oranla duygularını daha iyi bildikleri ve böylece bunları daha rahat ifade ettikleri söylenir.

Oysa ataerkil toplumlarda var olan tahakküm, kendini duygular üzerinde de hissettirir.

Böylece duyguları bilmek ve tanımak da, sanılandan daha zor hale gelir.

İşte Hooks’un çalışması, bizlere şaşırtıcı gelse de içinde yaşadığımız toplumlarda kadınların da neredeyse erkekler kadar sevgi konusunda cahil olduğunu gözler önüne sermesiyle önemli.

Hooks, ileri yaşlarında sevgiyi tanımayı başarmış kadınların deneyimlerine de başvurarak, kadınların gerçek sevgiyi tanıma mücadelesini ve bu mücadelede kazandıkları zaferleri anlatıyor, bunun yanı sıra kadınların var olan tahakkümün ötesine geçerek sevgiye nasıl ulaşabileceklerini tartışıyor.

  • Künye: Bell Hooks – Duygu Yoldaşlığı: Kadınların Sevgi Arayışı, çeviren: Öznur Karakaş, Bgst Yayınları, feminizm, 224 sayfa, 2020

Marshall Sahlins – Taş Devri Ekonomisi (2010)

Zamanımızın en önemli antropologlarından olan Marshall Sahlins, ilk olarak 1972 yılında yayımlanan ‘Taş Devri Ekonomisi’nde, ilkel toplumların ekonomilerine dair kapsamlı bir analiz yapıyor.

Yazar, ‘Orijinal Bolluk Toplumu’ ve ‘Hane Tipi Üretim Tarzı’ başlıklı yazılarında, taş devrinin üretim boyutunu mercek altına alıyor.

Kitapta yer alan diğer makaleler ise, taş devri ekonomisindeki dağıtım ve mübadele gibi konuları ele alıyor.

Kitabın özgünlüğü, genel kabul gören “ilerleme” ve “kültürel üstünlük” gibi Avrupa-merkezli anlayışlara karşı durmasıdır.

Sahlins’in, özgürlükçü antropolojinin kurucu metinlerinden biri olarak kabul edilen çalışmasında en dikkat çeken tez, ilkel toplumların burjuva iktisat teorisiyle açıklanamayacağıdır.

Sahlins buna alternatif olarak da, antropolojik bir iktisadı hayata geçiriyor.

  • Künye: Marshall Sahlins – Taş Devri Ekonomisi, çeviren: Taylan Doğan ve Şirin Özgün, Bgst Yayınları, antropoloji, 330 sayfa

Kolektif – Dans Tarihini Yeniden Düşünmek (2010)

Alexandra Carter’ın editörlüğünü üstlendiği ‘Dans Tarihini Yeniden Düşünmek’, dans tarihi üzerine alternatif bir derleme olarak da düşünülebilir.

Kitapta yer alan makaleler, sahne danslarının dönüm noktalarına odaklanarak bale, geleneksel dans ve modern/çağdaş dans formlarını kapsamlı bir bakışla irdeliyor.

Dansta erkeklik/erillik durumu; neoklasik moda ve bale; ilerleme dönemi Amerika’sında yeni dansın icracıları; Londra ve Paris’te Katherine Dunham dans topluluğu; Alman dansı ve modernite; 1940’lar ve 1950’lerde Britanya modern dansı; “Güneş Kral” 14. Louis’nin temsil ettiği erkek dansçı kimliği; 19. yüzyılda yaşamış bir İngiliz balerinin gözünden bale dünyası, erkek kuğularıyla ünlenen Kuğu Gölü balesinin arka planı ve Fred Astaire’den Michael Jackson’a sinema ve video filmlerinde dans, makalelerin odaklandığı konulardan birkaçı.

  • Künye: Kolektif – Dans Tarihini Yeniden Düşünmek, editör: Alexandra Carter, Bgst Yayınları, dans, 214 sayfa

Selma James – Cinsiyet, Irk, Sınıf (2010)

‘Cinsiyet, Irk, Sınıf’, düşünür ve yazar Selma James’in 1953-2005 yılları arasında kaleme aldığı yazıları barındıran bir seçki.

Kadın hareketinin her zaman gündeminde olan “kadın emeğinin görünür kılınması” tespitinin, yalnızca ev içi emek kapsamında değil, kadınların bakım işlerinden, aktivist örgütlenmelerdeki emeklerine kadar geniş bir çerçevede ele alınması, James’in metinlerindeki önemli yeniliklerden biri olarak dikkat çekiyor.

Ev içi emek, seks işçiliği, göçmenlik, annelik ve yoksulluk, yazarın “kadın emeği” yelpazesinde ele aldığı konulardan birkaçı.

  • Künye: Selma James – Cinsiyet, Irk, Sınıf: Kadınlardan Yeni Bir Perspektif, çeviren: Ayten Sönmez, Nilgün Ilgıcıoğlu ve Sezin Gündoğan, Bgst Yayınları, kadın, 370 sayfa

Bertrand Russell – Özgürlük Yolu (2015)

‘Özgürlük Yolu’, Bertrand Russell’ın siyasi ideolojisini en açık şekilde dile getirdiği; sosyalizm, anarşizm ve sendikalizmin tarihsel gelişimlerini irdelediği kitabı.

Marx ve sosyalist öğreti, Bakunin ve anarşizm, sendikalist başkaldırı, iş ve ücret, hükümet ve yasa, uluslararası ilişkiler gibi konularda daha iyi bilgilenmek ve aydınlanmak için bu çalışma birebir.

Kitap, özgür-eşitlikçi bir dünya arayışının ve toplumsal hareketlerin çok canlı olduğu 1918’de yazıldı ve bu dönüm noktası dönem metnin adeta her satırına yansımış.

  • Künye: Bertrand Russell – Özgürlük Yolu, çeviren: Şebnem Duran, Bgst Yayınları, siyaset, 205 sayfa, 2015

Tzvetan Todorov – Aydınlanma Zihniyeti (2019)

❝Sorumluluk sahibi varlıklar olarak davranmak için yalnızca söylemimizi değil eylemlerimizi de temellendirecek kavramsal bir çerçeveye ihtiyacımız var. Böyle bir çerçeve arayışıyla yola koyulduğumda bir düşünce ve duyarlılık akımına, Aydınlanma’nın hümanist tarafına vardım.❞

Tzvedan Todorov bu kısa ama etkileyici kitabında, Aydınlanma’yı müşterek yaşamımızı üzerine inşa edeceğimiz entelektüel ve ahlaki bir temel olarak inceliyor.

Aydınlanma ile birlikte, tarihte ilk kez insanlar, yazgılarını kendi ellerine almaya ve eylemlerinin nihai amacını insanlığın esenliği olarak belirlemeye karar verdiler.

Todorov da, Aydınlanma projesinin temelinde özerklik, eylemlerimizin insani amacı ve evrensellik olduğunu belirterek kitabının ilk bölümünde bu kavramları ortaya çıkaran tarihsel sürecin analizini yapıyor.

Aydınlanma düşüncesine yönelik eleştirilerle çalışmasına devam eden Todorov, ardından da Aydınlanma düşüncesinin laik veya seküler bir toplumun ortaya çıkışına nasıl katkıda bulunduğunu tartışıyor.

Kitabın bir diğer önemli yönü ise, Aydınlanma düşünürlerinin bugünün sorunlarının daha iyi kavranmasına ne gibi katkılarının olabileceğini incelemesi.

Böylece Todorov, bakışını içinde yaşadığımız çağdan ayırmadan, geçmiş ile şimdi arasında sürekli bir ileri-geri hareket içinde Aydınlanma düşüncesinin ana hatlarını ortaya çıkarıyor.

  • Künye: Tzvetan Todorov – Aydınlanma Zihniyeti, çeviren: Ahmet Nüvit Bingöl, Bgst Yayınları, inceleme, 112 sayfa, 2019

Étienne Klein – Kuantum Dünyasında Küçük Bir Gezinti (2018)

Daha önce burada, Étienne Klein’ın ‘Evrenin Kökeni Üzerine’ adlı kitabına da yer vermiştik.

Yazar şimdi de, kuantum fiziğini popüler bir yaklaşımla enine boyuna açıkladığı bu rehber kitabıyla karşımızda.

Klein kitabında,

  • Kuantum fiziğinin temel ilkelerinin neler olduğunu,
  • Gündelik hayatımızda kuantum fiziğinin izini nasıl sürebileceğimizi,
  • Belirlenemezlik ilkesini,
  • Einstein’ın temel itirazlarını,
  • Einstein-Bohr tartışması sonrasında fizikçilerin nasıl farklı kamplara bölündüğünü,
  • Çokça tartışılan kuantum teorisinin gerçeklikle ilişkisini,
  • Ve bu gerçeklik ilişkisiyle ilgili ortaya konan farklı yaklaşımları akıcı bir üslupla ortaya koyuyor.

Künye: Étienne Klein – Kuantum Dünyasında Küçük Bir Gezinti, çeviren: Ahmet Nüvit Bingöl, Bgst Yayınları, bilim, 133 sayfa, 2018