John Gribbin – Altı Olasılıksız Şey (2022)

Kuantum fiziğiyle ilgili usta işi bir çalışma arayanlar bu kitabı kaçırmasın.

John Gribbin bu kısa ama etkileyici kitabında, karmaşıklığıyla bilinen bu alanı, duru bir üslupla açıklıyor.

Kuantum fiziği tuhaftır, çünkü dünyanın atomlar ve atomaltı parçacıklar düzeyindeki işleyişini düzenleyen kuantum dünyasının kuralları, aşina olduğumuz ve “sağduyu” adını verdiğimiz kavramın kurallarıyla aynı değildir.

Kuantum kuralları bize bir kedinin aynı zamanda hem canlı hem de ölü olabileceğini ve bir parçacığın aynı anda iki yerde bulunabileceğini söylüyor.

Hatta o parçacık hem de bir dalgadır ve kuantum dünyasındaki her şey başlı başına dalgalar üzerinden açıklanabilir.

Schrödinger dalgaların kuantum dünyasını tarif eden denklemleri, Heisenberg parçacıkların kuantum dünyasını tarif eden denklemleri, Paul Dirac ise o kuantum dünyasını tarif etmeleri bakımından gerçekliğin bu iki versiyonunun birbirine tamı tamına denk olduğunu buldu.

Bütün bunlar 1920’lerin sonunda netlik kazanmıştı.

Ancak bugüne kadar olup bitenlere hiç kimsenin sağduyuya sığan bir açıklama getirememesi, sıradan faniler şöyle dursun, çoğu fizikçide büyük bir huzursuzluk yaratıyor.

Ama kimi fizikçilerse başka yollardan teselli aradılar.

Ünlü bilim yazarı ve fizikçi Gribbin bu kitabında belli başlı altı kuantum tesellisini masaya yatırarak, kuantum fiziğinde neyi anlayıp neyi anlamadığımızı ayrıntılarıyla gözler önüne seriyor.

  • Künye: John Gribbin – Altı Olasılıksız Şey: Kuantum Bilgisayarlardan Çoklu Evrenlere, çeviren: Arda Barişta, Alfa Yayınları, bilim, 104 sayfa, 2022

John Gribbin – Kuantum: Ansiklopedik Sözlük (2021)

Kuarkları anlamakta güçlük çekenler ve fizikteki önemli olayların kısa bir özetini arayanlar için muhteşem bir referans çalışması.

John Gribbin, 655 sayfalık bu eserinde, yüz yıllık parçacık fiziği kuramlarını A’dan Z’ye anlatıyor.

Çalışma, mikro-dünyanın bilimsel incelenişinin hızlı gözden geçirilişini tarihsel bir görünüm içine yerleştirmeyi amaçlıyor.

Ansiklopedik bir sözlük şeklinde düzenlenen kitapta, tüm teknik terimler alfabetik sırasıyla eksiksiz açıklanıyor.

İlk tanışılan atomaltı parçacık olan elektronun 1897’deki keşfinden günümüzdeki Parçacık Fiziğinin Standart Modeline kadar kuantum mekaniğini meydana getiren tüm bileşenlerin yer aldığı kitap günümüzdeki fizik problemlerini de özetliyor.

“Kuantum, Latincede “kemiyet, miktar” anlamına gelen quantum kelimesinin,

Max Planck tarafından ışık için önerdiği enerji “topakları”ndan genelleyerek (ana metnin ilgili maddelerinde de açıklandığı şekilde) açısal momentum, enerji ve eylem gibi fiziksel niceliklerin bir sistemde yalnızca belli yalınık değerler alışını niteleyen ve Batı dillerinde aynen kullanılan terimin “Türkçeleştirilmişi”dir.

Latince çoğulu ise, (İngilizcesi de) quanta’dır.

  • Künye: John Gribbin – Kuantum: Ansiklopedik Sözlük, çeviren: Ömür Akyüz, Alfa Yayınları, bilim, 655 sayfa, 2021

Brian Clegg – Kuantum Çağı (2016)

Kuantum fiziği olmasaydı madde olmazdı, ışık olmazdı, Güneş olmazdı ve hatta akıllı telefonlar bile olmazdı.

Brian Clegg’in bu rehber kitabı da, kuantum fiziği ve gündelik hayata etkisi hakkında eşsiz bir kaynak.

Kitap; atom, elektron ve foton gibi parçacıkların davranışları ve bilim insanlarının bunlara dair yaptıkları güncel çalışmalar hakkında aydınlanmak için birebir.

  • Künye: Brian Clegg – Kuantum Çağı, çeviren: Samet Öksüz, Say Yayınları

Roger Penrose – Kralın Yeni Aklı (2015)

Yapay zekâ, insan zekâsı ve beden arasındaki etkileşimi ve akıl ile bilincin bu etkileşimdeki rolünü tartışan ufuk açıcı bir kitap.

Roger Penrose, bu konuları dair bilinmeyenleri aydınlatırken, kuantum mekaniğinden kozmolojiye, matematikten fiziğe, görelilik kuramından felsefeye birçok disipline uzanıyor.

  • Künye: Roger Penrose – Kralın Yeni Aklı: Bilgisayar, Zekâ ve Fizik Yasaları, çeviren: Tekin Dereli, Koç Üniversitesi Yayınları, bilim, 502 sayfa, 2015

Étienne Klein – Kuantum Dünyasında Küçük Bir Gezinti (2018)

Daha önce burada, Étienne Klein’ın ‘Evrenin Kökeni Üzerine’ adlı kitabına da yer vermiştik.

Yazar şimdi de, kuantum fiziğini popüler bir yaklaşımla enine boyuna açıkladığı bu rehber kitabıyla karşımızda.

Klein kitabında,

  • Kuantum fiziğinin temel ilkelerinin neler olduğunu,
  • Gündelik hayatımızda kuantum fiziğinin izini nasıl sürebileceğimizi,
  • Belirlenemezlik ilkesini,
  • Einstein’ın temel itirazlarını,
  • Einstein-Bohr tartışması sonrasında fizikçilerin nasıl farklı kamplara bölündüğünü,
  • Çokça tartışılan kuantum teorisinin gerçeklikle ilişkisini,
  • Ve bu gerçeklik ilişkisiyle ilgili ortaya konan farklı yaklaşımları akıcı bir üslupla ortaya koyuyor.

Künye: Étienne Klein – Kuantum Dünyasında Küçük Bir Gezinti, çeviren: Ahmet Nüvit Bingöl, Bgst Yayınları, bilim, 133 sayfa, 2018

Carlo Rovelli – Gerçeklik Göründüğü Gibi Değildir (2018)

Burada kısa süre önce ‘Fizik Üzerine Yedi Kısa Ders’ başlıklı çalışmasına da yer verdiğimiz, günümüzün öncü fizik kuramcılarından Carlo Rovelli, şimdi de nesneler, nesnelerin doğası ve dinamiklerini açıklıyor.

Kitabını, kuantum kütle çekimine ve bu konuyla ilgili araştırmaların göz önüne sermekte olduğu garip dünyaya adayan Rovelli, halen sürmekte olan araştırmaların adeta bir canlı yayını eşliğinde, nesnelerin temel doğasına ilişkin ne öğrendiğimizi, ne bildiğimizi ve bugün ne anlamaya başladığımızı anlatıyor.

Yazar, bugün dünya hakkındaki düşüncelerimizi düzenlememizi sağlayan bazı temel fikirlerin Antik Çağ’daki kökenleriyle başlıyor ve 20. yüzyılın iki büyük keşfini, Einstein’ın genel görelilik kuramı ile kuantum mekaniğini, fiziksel içeriklerinin özüne odaklanarak açıklıyor.

Ayrıca, standart kozmolojik modelin Planck uydusundan edinilmiş verilerle doğrulanması (2013) ve pek çoklarının beklediği ama CERN’de bir türlü ortaya çıkmayan üstünsimetrili parçacıklar (2013) gibi doğanın bize sunduğu son işaretleri göz önünde tutarak,  günümüzde kuantum kütle çekimi araştırmalarından doğmakta olan dünya imgesini anlatan çalışma, bu fikirlerin, uzayın tanecikli yapısından zamanın çok küçük ölçeklere inildiğinde yok olmasına, Büyük Patlama fiziğinden kara delik ısısının kaynağına ve bilginin fiziğin temelinde oynadığı rol hakkında gözümüze çarpanlara dek pek çok farklı sonucu tartışıyor.

Tanecikler, kuantum devrimi, kuantum uzayı ve ilişkisel zaman, uzay ve zaman, kuark, ışık parçacıkları, kara deliklerin ısısı, uzay dalgaları ve sonsuzluk gibi temel fiziğin ana gündem ve sorunları hakkında aydınlanmak isteyenler kaçırmasın.

  • Künye: Carlo Rovelli – Gerçeklik Göründüğü Gibi Değildir, çeviren: Tolga Esmer, Can Yayınları, bilim, 272 sayfa, 2018