Kategori: Anı

Louise Michel – Komün (2015)

Öğretmen, anarşist-militan ve feminist Louise Michel’in, içinde aktif olarak yer aldığı Paris Komünü’ne dair tanıklığı, burada.

Paris Komünü, Fransa’da iki buçuk ay gibi kısa bir süre iktidarda kalmasına rağmen hem sosyalizm tarihinde hem de genel olarak dünya tarihinde büyük iz bıraktı.

Michel, Paris Komünü’nü, “Bir dünyanın molozları üzerinde son saatinde doğan başka bir dünya” olarak tanımlıyor.

Komün’ün ilk günlerinde Versailles’ın saldırıları, Komün ordusu bünyesinde görev almış kadınlar, devrimci dalganın taşraya yayılışı ve sarayın devrimcilere yönelik kıyımı konularında bir başucu kitabı.

Kitaptan iki alıntı:

“Gece nöbetlerimizde özgürlük için mücadeleden bahsetmeyi seviyorduk, şimdi de yeni bir germinal beklentisi içinde #Komün günlerinden ve 71 kıyımından yükselen şafağa kadar, bir yüzyıldan fazla gibi gelen yirmi beş yıldan bahsedeceğiz.”

“Mademki özgürlük için atan her yüreğin yalnızca biraz kurşuna hakkı var, ben de kendi payımı istiyorum.”

Louise Michel hakkında bir çalışma arayanlar Mary Talbot’ın ‘Kızıl Azize’ kitabına da bakabilir.

  • Künye: Louise Michel – Komün, çeviren: Şule Çiltaş, Ayrıntı Yayınları

Ürgüplü Mustafa Hayri Efendi – Malta Mektupları (2015)

İttihat ve Terakki partisinin önde gelen isimlerinden, Ahmet İzzet Paşa kabinesinde Adliye nazırı görevini yürütmüş Şeyhülislam Mustafa Hayri Efendi’nin, yaklaşık bir buçuk sene sürmüş Malta sürgünü zamanındaki mektupları.

Bu mektuplar, Osmanlı’nın bir dönemine ışık tutmasıyla önemli.

Malta’dan ayrıldığı 18 Kasım 1920 tarihine kadar tutuklu kaldığı yaklaşık bir buçuk sene boyunca eşi Unise Hanım’a, oğulları Suat, Münip ve Hakkı’ya gönderdiği mektuplarda Mustafa Hayri Bey, esaret hayatının güçlüklerinden bahsediyor ve ailesine nasihatlerde bulunuyor.

1914’te şeyhülislam olan Mustafa Hayri Efendi, Osmanlı İmparatorluğu’nun Birinci Dünya Harbi’ne girmesine dinen cevaz veren ünlü Cihad-ı Ekber Fetvası’nı hazırlayan isimdi.

İşgal döneminde sürüldüğü Malta’dan Kuva-yı Milliye ve Hint Müslümanlarının girişimleri sonucu kurtulan Mustafa Hayri Efendi, vatana döndükten sonra Mustafa Kemal Paşa’nın siyasete davetini kabul etmedi.

  • Künye: Ürgüplü Mustafa Hayri Efendi – Malta Mektupları, hazırlayan: Ali Suat Ürgüplü, İş Kültür Yayınları, anı, 232 sayfa, 2015

Hasan Hayri Aslan – Ölümden de Öte (2015)

Hasan Hayri Aslan, 1981’in sonundan Ekim 1990’a kadar, tabutluk olarak nitelenen Diyarbakır 5 No’lu cezaevindeydi.

Aslan bu belgesel niteliğindeki kitabında, burada tanık olduğu acımasız vahşet dalgasını ve tutuklularla hükümlülerin bu insanlık dışı şiddete karşı ortaya koyduğu direnişi anlatıyor.

Cezaevindeki direnişin öncü kadrosunda yer almış Aslan’ın kitabı, 5 No’lunun bütünlüklü bir öyküsünü sunmasıyla kaçırılmayacak bir tanıklık.

  • Künye: Hasan Hayri Aslan – Ölümden de Öte, Patika Kitap

Apraham Kasapyan – Kaç Kişisiniz Boğos Efendi? (2015)

1902 Tekirdağ doğumlu Apraham Kasapyan, 1972’de İstanbul’da hayatını kaybetti.

Bu kitap, 1915’te ailesi ve akrabalarıyla birlikte ölüme gönderilen Kasapyan’ın o yıllara dair tanıklığını barındırıyor.

1915’ten sonra on yıllarca süren bir suskunluk duvarının ardında yaşayan Türkiye Ermeni toplumundan bir bireyin kaleminden kan donduran, gerçek bir survivor anlatısı.

Ermenilerin bu topraklarda yaşadıklarının boyutlarını gözler önüne seren, yürek yakan hikâyeler…

  • Künye: Apraham Kasapyan – Kaç Kişisiniz Boğos Efendi?, çeviren: Öjeni Höllüksever, Aras Yayıncılık, anı, 128 sayfa, 2015

Erdinç Obuz – Yüreğim Sol’madan (2019)

1970’lerde, Türkiye’nin doğu bölgelerinde güçlü bir devrimci mücadele vardı.

Ne yazık ki, bu sürecin yeteri kadar irdelendiği söylenemez.

Erdinç Obuz da bu önemli çalışmasında, bizzat kendisinin de içinde bulunduğu 1975-1985 arası Malatya, Erzincan, Elazığ ve Dersim bölgesindeki devrimci mücadeleyi ele alıyor.

Devrimci hareketin o zaman merkezinde bulunan isimlerin tanıklığı üzerine kurulu çalışma, bölgede o dönem olup bitenleri enine boyuna masaya yatırıyor ve böylece Türkiye’nin yakın tarihi hakkında çok önemli ayrıntılar veriyor.

Obuz’un çalışması, hareketin genel seyrini ortaya koymakla kalmıyor, aynı zamanda, Türkiye devrimci hareketine yönelik değerlendirmeler, eleştiriler ve öneriler de sunuyor.

Kitapta görüşülen isimlerden bazıları şöyle:

Mehmet Tekin, Mehmet Biter, Nazım Doğan, Sedat Kesim, Mahmut Memduh Uyan, Yaşathak Arslan, İbrahim Ulutaş, Ziya Uncu, Ali Alfatlı, Ali İhsan Pektaş, Ali Demiralp, Muharrem Düzova, Yasin Ketenoğlu, Mehmet Ali Yılmaz, Melih Pekdemir, Haşim Aydıncak, Cemil Bal, Hüseyin Çuhadar.

  • Künye: Erdinç Obuz – Yüreğim Sol’madan: Malatya, Dersim, Elazığ, Erzincan’da Devrimci Mücadele, Nota Bene Yayınları, siyaset, 408 sayfa, 2019

Alice Taşcıyan – Bağrıma Taş Bastım (2009)

Alice Taşcıyan ‘Bağrıma Taş Bastım’da, Anadolu’da doğup Fransa’da hayata gözlerini yuman annesi Varvar Hanım’ın hayat hikâyesini anlatıyor.

Varvar Hanım’ın hayatı, 1915’te gerçekleşen acı olayları da barındırdığı için ayrıca önem arz ediyor diyebiliriz.

Anadolu’da, günümüz Türkiye’sinde bulunan Sebaste (Sivas) yakınlarındaki küçük bir köy olan Ulaş’ta 1909 yılında doğan Varvar Hanım, Tehcir esnasında köylerinden sürüldüklerini, babasının ve ağabeylerinin katledildiğini, annesini bu esnada kaybettiğini ve Sivas’taki kimsesizler yurdunda dört yıl kaldığını söylüyor.

Kitabın devamında, Varvar Hanım’ın yurt dışına sığındıktan sonraki hayatına dair anlatımları yer alıyor.

  • Künye: Alice Taşcıyan – Bağrıma Taş Bastım, çeviren: Meryem Mine, Pencere Yayınları, anı, 164 sayfa

Tosun Terzioğlu – Bir Dünya İnsanı: Tosun Terzioğlu (2015)

 

Sabancı Üniversitesi kurucu rektörü, eski TÜBİTAK başkanlarından, matematik profesörü Tosun Terzioğlu’nun dünyasına bir yolculuk.

Terzioğlu’nun toprak, oyun, kitap, yol, müzik, yalnızlık ve İstanbul gibi farklı kavram ve konular hakkında düşüncelerini yaşamından örnekler eşliğinde dile getirmesiyle kitap, diğer söyleşi çalışmalarından ayrılıyor.

Terzioğlu burada, yaşamın labirentlerinde dolaşırken okurunu da, matematikten, sosyal bilimlere, sanata, edebiyata ve müziğe uzanan zengin yolculuğa çıkarıyor.

Terzioğlu’nun gözünden, Türkiye’nin akademik ve sosyal serüvenine dair çok değerli gözlem ve saptamalar barındıran bir kitap.

  • Künye: Tosun Terzioğlu – Bir Dünya İnsanı: Tosun Terzioğlu, söyleşi: Deniz Kurtoğlu Eken, İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları, söyleşi, 294 sayfa, 2015

Mahvish Rukhsana Khan – Guantánamo Günlüğüm (2009)

‘Guantánamo Günlüğüm’ kitabının yazarı Mahvish Rukhsana Khan, Afgan asıllı göçmen bir aileye mensup.

2005 yılında Miami Üniversitesi’nde öğrenciyken Guantánamo Körfezi’ndeki Afgan tutsaklara tercümanlık yapmak için gönüllü olur.

Khan kitabında, burada gördüklerinin yanı sıra, tutsakların ailelerinin hikâyesini de anlatıyor.

Kitabına bir pediatri uzmanı olan Dr. Ali Şah Musavi’nin hikâyesi ile başlayan Khan, kampa gerçekleştirdiği ziyaretlerden sonra, çoğunun buraya getirilmiş masum insanlar olduklarını öğrenir.

Khan anılarında, tutsakların anlatımıyla, Amerikan askerlerinin bu kampta yaptıkları insanlık dışı muameleyi ve işkenceyi de gözler önüne seriyor.

  • Künye: Mahvish Rukhsana Khan – Guantánamo Günlüğüm, çeviren: Başak Akın, Literatür Yayıncılık, anı, 220 sayfa

Müfid Ekdal – Tanıdığım İnsanlar, Yaşadığım Olaylar (2009)

‘Tanıdığım İnsanlar, Yaşadığım Olaylar’, Müfid Ekdal’la yapılan uzun soluklu söyleşilerden, nam-ı diğer “nehir söyleşi”den oluşuyor.

1918 yılında İstanbul’da doğan Ekdal, 1942 yılında İstanbul Tıp Fakültesi’nden mezun olur ve askere gidinceye kadar Haydarpaşa Numune Hastanesi’nde çalışır.

Terhis olduktan sonra, 1945 yılında aynı hastanenin dahiliye servisinde ihtisasa başlayan Ekdal, 1950 yılında dahiliye uzmanı olur.

Doktorluk kariyerine, İngiltere’de yaptığı kardiyoloji ihtisasını da ekleyen Ekdal, 1979’da aynı hastanenin başhekimliğine atanır.

Hastanede 42 yıl çalışan Ekdal, 1983 yılında emekli oldu.

Halen serbest hekimlik yapan Ekdal’ın bir özelliği de Kadıköy hayranlığı. Halen Feneryolu’nda, doğduğu evde oturan Ekdal, kimi Kadıköy’ü konu edinen sekiz kitabın da yazarı.

Kitap, bir hekim ve bir Kadıköy aşığı Ekdal’ın hayatının izini sürüyor.

  • Künye: Müfid Ekdal – Tanıdığım İnsanlar, Yaşadığım Olaylar, söyleşi: Barış Doster, Destek Yayınları, söyleşi, 187 sayfa

Ebubekir Hazım Tepeyran – Belgelerle Kurtuluş Savaşı (2009)

‘Sarayın İdama Mahkûm Ettiği Dahiliye Nazırı Anlatıyor’ alt başlığını taşıyan ‘Belgelerle Kurtuluş Savaşı’, Meclis’te, saltanatın kaldırılıp cumhuriyet rejiminin kabul edilmesi için önerge verenler arasında yer alan devlet adamı Ebubekir Hazım Tepeyran’ın anılarından oluşuyor.

Elli yılı aşkın süreyle, Türkiye yakın tarihinin önemli aktörlerinden olan Tepeyran’ın, Osmanlı’nın son dönemi ve Milli Mücadele yıllarını kapsayan anılarının yer aldığı kitapta, ilk kez yayımlanan belge ve fotoğraflar da yer alıyor.

Kitap, gazeteci-yazar Oktay Akbal’ın, büyükbabası Tepeyran’la aynı evde yaşadıkları yılları ve bu konuda merak edilenleri anlattığı bir önsözle başlıyor.

  • Künye: Ebubekir Hazım Tepeyran – Belgelerle Kurtuluş Savaşı, Gürer Yayınları, anı, 360 sayfa