Kategori: Bilim

Louis-Auguste Blanqui – Yıldızlardan Ebediyete (2015)

37 yıl hapis yatmış devrimci düşünür Louis-Auguste Blanqui’nin 1872’de Taureau Kalesi zindanındayken yazdığı, 19. yüzyıldaki bilimsel faaliyetler içinde önemli yeri olan bir metin.

Blanqui evren, sonsuzluk, yıldızların fiziksel yapısı ve Laplace’ın evrenin oluşumu anlayışı üzerine derinlemesine düşünüyor.

Her ne kadar Blanqui, kimi sol teorisyenler tarafından “komplocu” ve ”neo-Jakoben” eski moda bir devrimci olarak yaftalanmışsa da, özellikle bu kitaptaki yazıları, kendisinin 19. yüzyılda bilimle yakından ilgilendiklerini bildiğimiz sosyalist ve anarşist düşünürlerin oluşturduğu geleneğin en şaşırtıcı halkalarından biri olduğunu gözler önüne seriyor.

Blanqui’nin 1872’de Taureau Kalesi hapishanesinde kaleme aldığı Yıldızlardan Eb

Jacques Rancière’in kitabın önsözünü kaleme aldığını da özellikle belirtelim.

  • Künye: Louis-Auguste Blanqui – Yıldızlardan Ebediyete: Astronomiyi Temel Alan Bir Varsayım, çeviren: Cemal Yardımcı, katkıda bulunan: Aykut Çelebi ve Berna Kılınç, Metis Yayınları, bilim, 192 sayfa, 2015

Adam Gazzaley ve Larry D. Rosen – Dağınık Zihin (2019)

Teknoloji olağanüstü dönüşümler geçiriyor, fakat aynı zamanda bireyde aşırı dikkat dağıtıcı sonuçlara yol açıyor.

Peki, bu durum, gündelik yaşamımıza nasıl yansıyor?

İşte bu kitap, tam da bu sorunun yanıtını arıyor.

Sinirbilimci Adam Gazalley ve psikolog Larry Rosen, ileri teknoloji dünyasında karşılaştığımız gündelik sorunları kendi bakış açılarıyla ele alarak bu alanda özgün bir çalışmaya imza atmış.

Yazarlar burada, zihin dağınıklığı yaşayan ve bu soruna eğilen insanlara dair hem gerçek hayattan örnekler veriyor hem de meselenin bilimsel temellerini ortaya koyuyor.

Kitap, özellikle maruz kaldığımız bilgi/enformasyon miktarının giderek artmasının ve her an erişilir olma durumunun beyinlerimize nasıl aşırı yük bindirdiğini gözler önüne sermesiyle bilhassa dikkat çekiyor.

Yazarlar bununla da kalmayıp, hem iç hem de dış dünyasında kaynaklanan dikkat dağılması ve işin yarıda kesilmesi gibi durumlarla nasıl mücadele edeceğimizi, ayrıca davranışlarımızı değiştirmeye ve beyin işlevlerimizi artırmaya yönelik pratiklerle dikkat dağıtıcı etkileri nasıl hafifleteceğimizi de açıklıyor.

Kitabın yazarlarından Gazzaley bilişsel sinirbilimci olarak beynin dikkat dağınıklıklarını ve bölünmeleri nasıl yönettiğini inceleyen çalışmaların öncülerinden.

Rosen ise “teknolojinin psikolojisi” üzerine yürüttüğü çalışmalarla otuz yılı aşkın bir zamandır bu alana öncülük yapan bir isim.

  • Künye: Adam Gazzaley ve Larry D. Rosen – Dağınık Zihin: Yüksek Teknoloji Dünyasında Kadim Beyinler, çeviren: Aysun Babacan, Metis Yayınları, bilim, 336 sayfa, 2019

Victor J. Stenger – Tanrı ve Çoklu Evren (2019)

Bu kitap, “akıllı tasarım”cıların tüm safsatalarını çürütüp yerle bir ettiği gibi, kozmolojinin harika bir özetini sunuyor.

Victor Stenger, bize evrenin kökeniyle ilgili son bilimsel kuramları, hem de her seviyeden okurun rahatlıkla anlayabileceği bir üslupla açıklıyor ve aynı zamanda Tanrı kavramının uygarlığımızdaki ve bilim dünyasındaki serüvenini sorguluyor.

Evren hakkındaki bilgi ve görüşlerimizin yüzyıllar içinde nasıl dönüştüğünü izleyen Stenger, Antik düşünceden modern bilimin ortaya çıkışı ve gelişimine kadarki geniş bir zaman dilimini kat ediyor.

Yazar bunu yaparken de okurunu, yeryüzüne, her biri yüz milyar yıldıza ve sayısız gezegene sahip yüz milyar galaksiye ve nihayet sınırsız ve sonsuz çoklu evrene doğru aydınlatıcı bir yolculuğa çıkarıyor.

Tanrı anlayışı nedir, çoklu evren ne anlama geliyor, sonsuz şişme nasıldır, kuantum kütle çekimi Tanrı kavramını nasıl dönüştürdü gibi sorulara doyurucu yanıtlar arayanların muhakkak edinmesi gereken bir çalışma.

  • Künye: Victor J. Stenger – Tanrı ve Çoklu Evren, çeviren: Banu Özgür, Ginko Bilim Yayınları, bilim, 400 sayfa, 2019

Fritjof Capra – da Vinci’nin Bilimi (2009)

Popüler bilim kitaplarının yazarı Fritjof Capra, kapsamlı çalışması ‘Da Vinci’nin Bilimi’nde, Leonardo da Vinci’nin bilimsel anlayışını ve çalışmalarını, bilimin ve insanlığın bugünkü ihtiyaçları açısından yorumluyor.

da Vinci’nin ünlü ‘Not Defterleri’ni, kapsamlı bir bakışla irdeleyen Capra, okuru, Rönesans’ın büyük dehasının zihninde bir gezintiye davet ediyor. Da Vinci’yi insani ve bilimci yönleriyle ele alan Capra, Da Vinci’nin biliminin, Galileo, Descartes ve Newton’ın mekanikçi paradigmasıyla anlaşılamayacağını savunuyor.

Kaliteli bir baskıyla da dikkat çeken kitabında Capra, Da Vinci’nin çok yönlü kişiliğini ve bilimini gözler önüne seriyor.

  • Künye: Fritjof Capra – da Vinci’nin Bilimi, çeviren: Kıvanç Tanrıyar, Optimist Kitap, bilim tarihi, 301 sayfa

William H. Calvin ve George A. Ojeman – Neil’in Beyniyle Konuşmalar (2009)

‘Neil’in Beyniyle Konuşmalar’, iki doktorla hasta arasında, beyni çok boyutlu bir şekilde ele alan konuşmalara dayanıyor.

Nörobiyolog Calvin ve beyin cerrahı Ojemann’ın birlikte kaleme aldıkları kitap, beyin ameliyatı geçirmek üzere olan epilepsi hastası Neil’le yapılan konuşmalardan oluşuyor.

İki doktor ve hasta arasındaki uzun soluklu konuşma, beynin karmaşık, mucizevi ve kendine has özellikleri konusunda okuru bilgilendiriyor; bilinçten benliğe, düşünmeden algılamaya, ruhsal bozukluklardan dilin öğrenilmesine kadar birçok konuyu anlatıyor.

  • Künye: William H. Calvin ve George A. Ojeman – Neil’in Beyniyle Konuşmalar: Düşünce ve Dilin Sinirsel Doğası, çeviren: Gürol Koca, Metis Yayınları, bilim, 363 sayfa

Alfred North Whitehead – Bilim ve Modern Dünya (2018)

Bilim alanında 17. yüzyılda hız kazanan gelişmeler, modern Batı kültürü ve düşünüşünü nasıl etkiledi?

Alfred North Whitehead’in 1925’te Harvard’ta verdiği derslere dayanan elimizdeki klasikleşmiş yapıtı, bu soruya tatmin edici yanıtlar verdiği gibi, bizi Batı düşünce dünyasının son yüzyıllarında aydınlatıcı bir yolculuğa çıkarıyor.

Her şeyden önce çok iyi bir bilim felsefesi olan çalışma, bilim, felsefe ve yaşam arasındaki ilişkiler konusunda dikkat çekici saptamalar barındırıyor.

Whitebread, söz konusu dönemde, bilimin, yaşam ve varlık kavrayışımızda nasıl devrimci nitelikte değişim yarattığını ve bunun aynı zamanda din ve sanat algımızı nasıl biçimlendirdiğini kapsamlı şekilde tartışıyor.

Modern dünyanın yakın geçmişteki bilimsel zihniyeti hakkında ufuk açıcı bir tartışma arayanlara çalışmayı öneriyoruz.

Kitaptan iki alıntı:

❝Felsefe, işçiler taşı yerinden oynatmadan önce katedraller inşa eder, elementler bu katedrallerin kemerlerini aşındırmadan önce onları yok eder. Tinin inşa ettiklerinin mimarı ve muhribidir; çünkü tinsel olan maddi olandan önce gelir.❞

❝Düşünce çağlar boyunca uykuda bekler ve sonra insanlık, adeta birdenbire, kendini kurumlar içerisinde cisimleştirdiğini fark eder.❞

  • Künye: Alfred North Whitehead – Bilim ve Modern Dünya, çeviren: Sercan Çalcı, Öteki Yayınevi, bilim, 276 sayfa, 2018

Wolfgang Rössler – Fizik İçin Serenad (2019)

Newton’un keşifleriyle asıl atılımını yapan fizik, en eski zamanlardan başlayarak bilim dünyasının çevremize getirdiği açıklamalar konusunda özgün bir yere sahip.

Wolfgang Rössler’in elimizdeki kitabı ise, antik dönemden bugüne fizik alanında yaşanan gelişmeler ve buna katkıda bulunmuş isimler hakkında arşivlik bir eser.

Rössler, fizikçe çığır açmış buluşları, büyük fikirleri ve bu alanın dönüm noktalarını kayıt altına alıyor.

Yazar bunu yaparken de, bu buluş ve fikirlere kaynaklık etmiş önemli isimlerin çalışmalarını da ele alıyor.

Newton’dan Galelio’ya, Einstein’dan Feynman’a, Bohr’dan Faraday’e, Maxwell’den Schrödinger’e pek çok ismin katkıları; uzay ve zamandan ışık ve ısıya, atomun keşfinden kuantum mekaniği formüllerine, astronomiden kozmolojiye, fiziğin en önemli konuları burada ayrıntılı şekilde açıklanıyor.

Anlaşılabilir bir üslupla kaleme alınmış çalışmayı, fizik alanına iyi bir giriş yapmak isteyenler bu kitabı muhakkak edinmeli.

  • Künye: Wolfgang Rössler – Fizik İçin Serenad: Büyük Fikirler ve Yaratıcıları, çeviren: Mehmet Doğan, Boğaziçi Üniversitesi Yayınları, bilim, 347 sayfa, 2019

Kolektif – Geç Osmanlı’dan Günümüze Modern Doğa Bilimciliği (2019)

Geç Osmanlı döneminden erken Cumhuriyet’e uzanan süreçte, bizdeki doğa bilimciliği nasıl dönüşümler yaşadı?

Elimizdeki kitap, bu konuyu tarihsel ve sosyolojik bir perspektifle irdeleyen ve bu alanda çalışanlar için önemli veri ve değerlendirmeler sunan makaleleri bir araya getiriyor.

Kitapta tartışılan kimi konular:

  • Cumhuriyet dönemi biliminde pozitivizmin etkileri,
  • Yeniçağ Osmanlı’sında astronomi pratikleri,
  • On dokuzuncu yüzyıl başlarında Osmanlı İmparatorluğu’nda modernleşme, bilim ve mühendislik,
  • Türkiye’de fizikçilerin “sosyal”, “bilim” ve “sosyal bilim” algıları,
  • 1894 İstanbul depremi ve geç dönem Osmanlı İmparatorluğu’nda bilim…

Kitaba katkıda bulunan yazarlar ise şöyle: Ömer Faik Anlı, Özgür Budak, B. Harun Küçük, Berrak Burçak, Amit Bein, Ellen Abrams, Alper Yalçınkaya, Vefa Saygın Öğütle, Sanem Güvenç-Salgırlı, Ozan Doğan ve Ozan Erözden.

  • Künye: Kolektif – Geç Osmanlı’dan Günümüze Modern Doğa Bilimciliği, editör: Vefa Saygın Öğütle ve Sanem Güvenç-Salgırlı, Doğu Batı Yayınları, bilim, 415 sayfa, 2019

Rennan Pekünlü – Din-Bilim Çatışması (2015)

Tarihi eskilere dayanan bir kan davasının, din ile bilimin ezeli savaşının nitelikli bir özeti.

Doğu ve Batı toplumlarında bilimsel ilerleme, Osmanlı’daki din vurgusunun bilimsel gelişime etkileri, muhtelif bilimsel konulara dinin getirdiği yorumlar, kimi geçmişte etkili olmuş kimi günümüzde de devam eden dinsel dogmalar konularında tartışmaya dâhil olmak isteyenlere.

  • Künye: Rennan Pekünlü – Din-Bilim Çatışması, Kaynak Yayınları

Richard S. Westfall – Modern Bilimin Oluşumu (2015)

On yedinci yüzyılın bilimsel devrimini, bunu sağlayan ortam ve aktörleri irdeleyen nitelikli bir kitap.

Platoncu ve Pisagorcu gelenekten Descartesçılara, mekanikçilerden Kopernikçilere pek çok kuramı açıklayan Richard Westfall, bilimsel çalışmaların hız kazandığı bu dönemin bir panoramasını çiziyor.

  • Künye: Richard S. Westfall – Modern Bilimin Oluşumu, çeviren: İsmail Hakkı Duru, Alfa Yayınları