2011’de yayınlanan bir kanunla özerkliği ortadan kaldırılan Türkiye Bilimler Akademisi’nin (TÜBA) sekiz yıl boyunca başkanlığını yürütmüş Engin Bermek’ten, Akademi’nin kuruluşundan kendi döneminde yürüttüğü çalışmalara uzanan bir hikâyesi.
Kitap, Türkiye’de iktidarların bilime ve bilimsel özerkliğe beslediği düşmanlığın ibretlik hikâyesi olarak okunmalı.
Gözlerinizi yumduğunuzda ortadan kaybolan şey, bilinçli görsel deneyiminizdir.
Bu, bilinci açıklamak için verilecek en iyi örneklerden biridir.
David Papineau ve Howard Selina’nın kaleme aldıkları eldeki referans kitap da, bilincin ne olduğundan bilimin bu alandaki en güncel bulgularına, koşullu refleks çalışmalarından beynin yazılımı olarak zihne, konuyu çizimler eşliğinde açıklayan iyi bir rehber.
Yıldızlardaki cevherlerin doğuşundan Dünya’nın gelecekteki durumuna, üzerinde yaşadığımız gezegen hakkındaki derin bilgileri sade bir üslupla anlatan, konuya ilgi duyanların severek okuyacağı bir çalışma.
Robert Hazen burada, durağan değil, aksine ilk atomdan tek hücreye ve canlı doğaya, sürekli evrim halinde olan bir dünyayı anlatıyor.
Hanzen ayrıca, Dünya’nın durağan bir kütle olmaktan ziyade, karmaşık iç ve dış mekaniklerle işlediğini ve oldukça hassas bir dengeler bütününe sahip olduğunu da gözler önüne seriyor.
Bilimsel terminolojiyi kafa karıştırmaktan ziyade, okuru aydınlatmak amacıyla kullanan yazar, Dünya’nın bir atom molekülüyken başladığı yolculuğunu ve oradan, içinde insanoğlunun da yaşamaya başlayacağı olağanüstü bir evrene nasıl dönüştüğünü ve nihayetinde de, önümüzdeki beş milyar yıllık zaman diliminde bizi bekleyen ihtimalleri adım adım açıklıyor.
Öznel zaman nedir?
Zaman duygumuz nasıl oluşur?
Bilişsel ve duygusal durumların bir göstergesi olarak zaman algısı konusuna odaklanan çalışmalar yürüten Marc Wittmann, ‘Hissedilen Zaman’da, zaman algısını, başka bir deyişle zamanı ne şekilde deneyimlediğimizi irdeliyor, ayrıca geçen zamana dair öznel duygularımızı ve süre duygumuzu inceliyor.
Wittmann,
Wittmann’ın kitabı, bu sorulara verilen yanıtlardan ibaret değil.
Sırtını son bilimsel çalışmalar ile zengin örneklere yaslayan ‘Hissedilen Zaman’, zaman bağlamında, gündelik hayatın ayrılmaz bir parçası olan birçok temel süreci de içeriyor.
Başka bir deyişle Wittmann, bize biraz daha yavaşlayıp hayatı daha sakin bir şekilde, mevcut ânın farkına vararak yaşamanın, böylece daha tatminkâr bir hayata ulaşmanın ipuçlarını da sunuyor.
Bilimkurgu, teknoloji ve uzay araştırmaları alanında uzman Mark A. Garlick imzalı ‘Resimli Evren Atlası’, evreni ayrıntılı bir biçimde belgeliyor.
Çok sayıda harita, şema ve illüstrasyonla, evrenin renkli fotoğraflarını barındıran atlas, ele aldığı konuyu çok yönlü bir bakışla anlatıyor.
Dünya’nın ve uydusu Ay’ın incelenmesiyle başlayan atlas, daha sonra her bölümde evrenin daha geniş bölgelerini sergiliyor ve nihayetinde, görülebilir evrenin tamamını anlatıyor.
Güneş Sistemi’ndeki uyduların çoğunu ve bütün gezegenleri ayrıntılı haritalarla gösteren atlas, zengin bir görsel içeriğe sahip.
Kant felsefesinin kesin bilimlerle ilişkisini, Kant’ın düşüncesinin dönüm noktalarını saptayarak irdeleyen özgün bir çalışma.
Hem Kant’ın düşünce güzergâhını kapsamlı bir şekilde incelemesi hem de düşünürün bilimlerin temellerini kavrayışındaki derinliği ve keskinliği ustaca ortaya koyuşuyla alana özgün bir katkı.
Ergun Türkcan, TÜBİTAK’ta geçirdiği uzun yılların deneyimiyle kaleme aldığı ‘Dünya’da ve Türkiye’de Bilim, Teknoloji ve Politika’da, belli bir kronolojik sırayla bilim, teknoloji, sosyoloji ve kültür etkileşimlerinin sebep sonuç ilişkisine odaklanıyor.
“Niçin bazı toplumlarda bilim ve teknoloji hızla gelişmiştir de bazılarında gelişememiştir?” sorusundan hareketle Türkcan, dünya ve Türkiye’den örnekler vererek bu sorunun yanıtını arıyor.
Dünyada bilim ve teknolojinin ilerlemesi; teknolojik gelişmenin dönüm noktaları; Osmanlı’dan Cumhuriyet’e ve günümüze değin Türkiye’nin bilim ve teknoloji tarihi, kitabın çerçevesini oluşturuyor.
Bu başarılı çalışmanın 2009 Sedat Simavi Sosyal Bilimler Ödülü’nü kazandığını da belirtelim.
Evrimsel gelişme, 7 milyon yılı buldu.
Evrimsel düşüncenin ise, iki yüzyıllık tarihi var.
Ian Tattersall’in bu kapsamlı rehberi de, evrimsel gelişmeyle evrim düşüncesinin uzun tarihindeki dönüm noktalarını kayıt altına alıyor.
Homo erectus, ateşi kullanabiliyordu.
Homo habilis, alet yapabiliyordu.
Neandertaller, ise bugünkü insanın atası olan Homo sapiensten çok, çok daha güçlüydü.
Peki, ne oldu da, Homo sapiens bu dişli rakiplerini alt ederek gezegenin efendisi oldu?
Bilhassa fosil kayıtlarına dayanmasıyla büyük önem arz eden Tattersall’in çalışması, tam da insanı diğer türlerden farklı kılan yönlerin neler olduğunu açık bir biçimde ortaya koymasıyla, alan için rehber nitelikte bir kaynak.
İnsan evriminin kökenlerini merak edenlerin severek ve aydınlanarak okuyacağı bir kitap.
Edwin Abbott’ın 1884’te yayınlanmış ‘Düzülke’ adlı başyapıtı, bilimkurgu yazınının öncüsü olarak kabul ediliyor.
Maceranın kahramanları akıllı geometrik şekiller, kareler, üçgenler ve çemberler.
Okurunu çok boyutluluk, uzay ve düzlem üzerine düşündüren öykü, anlatıcısı Kare’nin şu an yaşamakta olduğu iki boyutlu ülkesi ile ziyaret ettiği Çizgiülke ve Noktaülke’ye dair izlenimlerine dayanıyor.
Özellikle Fransa ve İspanya’da bulunan mağara resimleri kimi zaman olağanüstülükleriyle izleyenleri kendinden geçirir.
Bu kitap da, dünyanın ilk sanat eserleriyle, bunları yapmış ilk sanatçıların izini sürüyor.
Gregory Curtis’in çalışması, yalnızca mağara resimleriyle ilgili değil, aynı zamanda bu resimleri keşfeden kişilerle ve resimlerin kökenlerine dair ortaya atılmış teorilerle de ilgili.
Kitap, 40 bin yıl önce yaşamış Cro-Magnonlar’ın mağara resmindeki sıra dışı yaratıcılıklarından Fransa ve İspanya’daki mağara resimlerinin özgünlüklerine ve resimlerin yapılış amaçlarından içeriklerine, konuyu zengin bir perspektiften izlemekte.
Dipnotski 