Kategori: İnceleme

Gilbert Achcar – Marksizm, Oryantalizm, Kozmopolitanizm (2019)

Gilbert Achcar, Marksizm, oryantalizm ve kozmopolitanizmi çok yönlü bir bakışla tartıştığı dört enfes metinle karşımızda.

Kitabın “Marksist Bir Perspektiften Günümüzde Din ve Politika” başlıklı ilk makalesi, Hıristiyan kurtuluş teolojisi ve İslami köktendinciliğin karşılaştırmalı bir değerlendirilmesine yapıyor.

Yazar buradan yola çıkarak Marksist bir perspektiften karşılaştırmalı dinler sosyolojisi bağlamında, Marx’ın dine bakışını ele alıyor.

İkinci makale, İslama dair alışılmamış bir “Oryantalizm” örneği sunan Saidci perspektiften hareket ediyor.

“Marx, Engels ve Oryantalizm: Marx’ın Epistemolojik Evrimi Üzerine” başlıklı üçüncü makale, Edward Said’in meşhur kitabında kendisinin başlattığı, Saidci anlamdaki Oryantalistlerin Marx’ı sınıflandırma konusunda yaşadıkları ihtilafları tartışıyor.

Bu makalenin asıl katkısı, Said’deki Marx eleştirilerine karşı eleştirilerle cevap vererek Marksizmin radikal özcülük eleştirisini gözler önüne sermesi.

Kitaptaki son makale “Marksizm ve Kozmopolitanizm” ise, kozmopolitanizm fikrinin genel bir değerlendirmesiyle başlayıp konuyla ilgili yaygın olarak kullanılan dört kavram arasındaki farkları belirtir.

Yazar ardından, bu mefhumun Marx ve Engels’in yazılarındaki kullanımı ve gelişimini inceliyor, ayrıca günümüz küreselleşme çağındaki sol içi güncel tartışmalara varana kadar kavramın Marksizm tarihindeki aşırı kullanımlarını da sorguluyor.

  • Künye: Gilbert Achcar – Marksizm, Oryantalizm, Kozmopolitanizm, çeviren: Engin Abat, Ayrıntı Yayınları, inceleme, 176 sayfa, 2019

James Haves – Hayatınızı Mahvetmeden Önce Neden Kafka Okumalısınız (2010)

Romancı ve Franz Kafka üzerine çalışmalar yapan bir akademisyen olan James Haves, ‘Hayatınızı Mahvetmeden Önce Neden Kafka Okumalısınız’da, Kafka’ya dair bildik yargıları irdeliyor ve onu bilinmeyen yönleri ve gizleriyle ortaya çıkarmaya girişiyor.

Kafka’ya dair bildiklerimizin çoğunun, yaratılan bir efsaneden ibaret olduğunu savunan Haves, ünlü yazarın gerçekte böyle olmadığını söylüyor.

Kitapta Kafka ile ilgili pek çok ilginç ayrıntı yer alıyor:

Kafka’nın, Dickens’i taklit ettiğini ve gözlem yeteneğini Sherlock Holmes’tan aldığını bizzat kendisinin söylediği; yazarın güçlü bir edebiyat eleştirmeni tarafından zorlandığı; Kafka’nın, Çekçe konuşulan bir ülkeyi idare eden, tam anlamıyla Müttefikler’e karşı kazanılacak zafere yatırım yapan, militarist ve otoriter Alman imparatorluğunun hizmetinde yüksek mevkideki bir Yahudi olduğu, Haves’in dikkat çeken iddialarından birkaçı.

  • Künye: James Haves – Hayatınızı Mahvetmeden Önce Neden Kafka Okumalısınız, çeviren: Suğra Öncü, Sel Yayıncılık, biyografi, 243 sayfa

Kolektif – Enişte Risalesi (2019)

Aileye dıştan misafir gelen ve asıl yarattığı gerilim buradan kaynaklanan enişte kimdir?

Kültürümüzde eniştenin yeri nedir?

Enişte neden tekinsizdir, neden güvenilmezdir?

İşte bu keyifli derleme, enişte “müessesesi” üzerine düşünen makaleleri bir araya getiriyor ve bu konuda kafamızı karıştıran pek çok soruya yanıt veriyor.

Kitabın ilk bölümü, enişte hakkında araştırma-inceleme mahiyetinde yazılardan oluşuyor.

İkinci bölümde ise, anı ile hikâyeyi harmanlayan, kimi enişteleri yâd eden yazılar yer alıyor.

Özer Çiller’den Erdoğan’a ünlü enişteler, Fiat Doblo erkeği olarak enişteden yabancı damatlara enişte şakalarına pek çok ilgi çekici konu, burada ele alınıyor.

Kitaptan edindiğimiz birkaç bilgi:

Bizde enişte tek kelime olsa da, Farsçada enişte yerine kullanılan üç ayrı kelime var: Kız kardeşin kocası için “damad”, halanın kocası için “şohar”, teyzeninki için “şoharkhale”.

Bir Gercüş sözü: “Enişte gölgesi, geven gölgesi” (Geven: cılız çalı. Yaramaz bir bitki).

Aile ve akrabalık ilişkilerinin ekonomi-politiğini didikleyen antropologlar, “kız alan” konumundakilerin akrabalık hiyerarşisindeki borçlu konumuna dikkat çeker.

Kitapta yazıları bulunan isimler ise şöyle: Emre Akdere, Cihan Aktaş, Tolga Arvas, İmdat Avşar, Tanıl Bora, Funda Şenol Cantek, Mustafa Çiftci, Kadir Dede, Rita Ender, Jared Conrad-Bradshaw, Bağış Erten, Çağatay Hakan Gürkan, Giray Kemer, Metin Solmaz, Ahmet Tulgar ve Taçlı Yazıcıoğlu.

  • Künye: Kolektif – Enişte Risalesi, derleyen: Tanıl Bora ve Mustafa Çiftci, İletişim Yayınları, inceleme, 184 sayfa, 2019

Michael Shermer – Ahlâkın Yayı (2019)

 

Akıl ve bilim, insanlığın ahlaki gelişiminde nasıl bir öneme sahip?

Michael Shermer ‘Ahlâkın Yayı’nda, antik zamanlardan bugüne uzanarak ahlaki sorumluluklarımızın ailemizden mensubu bulunduğumuzu gruplara ve oradan da bütün insanlar ve canlıları kapsayan bir genişliğe nasıl ulaştığını izliyor.

Shermer’e göre akıl ve bilim, savaşlar ve terör başta olmak üzere, dini baskılar, kölelik, kadın hakları, eşcinsel hakları ve bunun gibi pek çok sorunu aşmamızı sağlayan ahlaki bir anahtar vermiştir.

Ahlaki duygularımızın tarih boyunca geçirdiği dönüşüme yakından bakmak için çok iyi bir fırsat.

  • Künye: Michael Shermer – Ahlâkın Yayı: Bilim ve Aklın İnsanlığı Hakikate, Adalete ve Özgürlüğe Sevk Edişinin Hikâyesi, çeviri: Erhan Güzel, Phoenix Yayınları, ahlak, 536 sayfa, 2019

Şeyda Başlı – Osmanlı Romanının İmkânları Üzerine (2010)

Şeyda Başlı elimizdeki incelemesiyle, Osmanlı romanlarının tanımlanmasına yönelik tarih anlatısı ile romanlar hakkındaki eleştirel söylemi yeniden yapılandırmayı amaçlıyor.

Osmanlı romanlarının “taklitçi” metinler oldukları ve Osmanlı yazarlarının da Batılı anlamda roman türünde yazamadıkları, tersine, politik görüşlerini yaymak için türü araçsallaştırdıkları, Başlı’ya göre Osmanlı romanlarına dair öne çıkan iki sav.

Yazar, Osmanlı romanlarını tanımladığı varsayılan bu iki temel savın, romanların anlatı yapısı açısından geçerli olmadıklarını göstermeye çalışıyor.

  • Künye: Şeyda Başlı – Osmanlı Romanının İmkânları Üzerine: İlk Romanlarda Çok Katmanlı Anlatı Yapısı, İletişim Yayınları, eleştiri, 431 sayfa

Kolektif – Hayalden Gerçeğe (2010)

Tarlabaşı Toplum Merkezi, İstanbul Bilgi Üniversitesi tarafından geliştirilerek Eylül 2006’da çalışmalarına başlamıştı.

Bu birim, İstanbul’un en yoksul halkının, horlanan, aşağılanan kesimlerinin yaşadığı Tarlabaşı’nda, göç ve yoksulluk kaynaklı sorunlarla mücadelede en dezavantajlı konumdaki kadın, çocuk ve gençlere destek sağlama projesi olarak planlandı.

İşte elimizdeki kitap, kurumun deneyimlerini okurlara sunuyor.

Kitapta, merkezin çalışanları, gönüllüleri ile merkeze katılan çocuklar, kadınlar ve gençlerin bu zaman zarfındaki deneyimleri yer alıyor.

  • Künye: Kolektif – Hayalden Gerçeğe, derleyen: Pınar Uyan Semerci, İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları, araştırma, 352 sayfa

Firdevs Canbaz Yumuşak – Fatma Aliye (2010)

Firdevs Canbaz Yumuşak bu çalışmasında, Tanzimat ile birlikte Osmanlı toplumunda tartışma konularından biri olan kadının ve kadın sorununun, Fatma Aliye tarafından nasıl ele alındığını inceleyerek yazarın kadın sorununa yaklaşımını ortaya koyuyor.

Bunun için Fatma Aliye’nin romanları, incelemeleri ve makalelerini inceleyen Yumuşak, Fatma Aliye’nin Osmanlı’da feminizmin öncülüğünü yaptığına dair hükmün sorunlu olduğunu savunuyor.

Fatma Aliye’nin hemen bütün çözüm önerileri ve referanslarının İslami kaynaklı olduğunu söyleyen Yumuşak, O’nun Avrupai anlamda bir feminist olmadığını, muhafazakâr Müslüman bir duruşa sahip olduğunu iddia ediyor.

  • Künye: Firdevs Canbaz Yumuşak – Fatma Aliye: Fatma Aliye’nin Eserlerinde Kadın Sorunu, Timaş Yayınları, inceleme, 192 sayfa

Aydın Ilgaz – Sınıf’ın Efsanesi (2010)

Aydın Ilgaz ‘Sınıf’ın Efsanesi’nde, Rıfat Ilgaz’ın ünlü serisi ‘Hababam Sınıfı’nın yazılış serüvenini anlatıyor.

Yazar bu efsanenin, babası Rıfat Ilgaz’ın ‘Sınıf’ adlı şiir kitabıyla başladığını söylüyor.

1944 yılında yayımlanan ‘Sınıf’tan sonra Rıfat Ilgaz, Dolmuş dergisinde ‘Hababam Sınıfı’ adlı yazı dizisini yazmaya başlar.

Bu yazı dizisi, okurların büyük ilgisiyle karşılandığı için kitaplaştırılır.

Bunu, beş kitaplık bir ‘Hababam Sınıfı’ serüveni izleyecektir.

İşte Aydın Ilgaz elimizdeki kitabıyla, tiyatrolara ve filmlere konu olmuş ve efsane haline gelmiş ‘Hababam Sınıfı’nı yaratan koşulları, bu eserle ilgili bilinmeyenleri anlatıyor; yapıtın toplumsal yönünü sorguluyor.

  • Künye: Aydın Ilgaz – Sınıf’ın Efsanesi, Çınar Yayınları, anlatı, 176 sayfa

Ralph Fox – Roman ve Halk (2019)

Lenin ve Cengiz Han biyografileri ile de bilinen İngiliz gazeteci, romancı ve tarihçi Ralph Winston Fox, 1936’da İspanya İç Savaşı’nda faşizme karşı savaşırken öldürüldü.

Yazarın 36 yıllık kısacık hayatına sığdırdığı ‘Roman ve Halk’da, geniş bir Marksist analiz eşliğinde İngiliz romanını irdeliyor.

Fox bu kısa fakat etkileyici edebiyat eleştirisinde, Marksizm ve edebiyat, hakikat ve gerçeklik, roman ve gerçeklik, epik olarak roman, Victoria Çağı’nda romanda yaşanan dönüşüm, romanda kahramanın ölümü ve sosyalist gerçekçilik gibi konuları irdeliyor.

İngiliz edebiyatını Sigmund Freud’un derinden etkilediğini söyleyen Fox, Freudcu yöntemin mümkün kıldığı birey analizinin İngiliz romanının başarısında önemli bir payı olduğunu belirtiyor.

Fakat yazara göre bu durum, aynı zamanda İngiliz romanını bir entelektüel iflasın eşiğine de getirmiştir.

  • Künye: Ralph Fox – Roman ve Halk, çeviren: Ferit Burak Aydar, Ayrıntı Yayınları, edebiyat eleştirisi, 128 sayfa, 2019

Steven M. Oberhelman – Bizans’ta Rüya Tabirnameleri (2019)

 

MS 9-10 arasında ünlü patrikler ve imparatorlar tarafından yazılmış Bizans rüya tabirnameleri hakkında çok önemli bir çalışma.

Kitapta, Danyal Peygamber, Konstantinopolis patrikleri Nikephoros ve Germanos, Astrampsykhos ve İmparator II. Manuel Palaiologos’a atfedilen beş rüya tabirnamesi ile bir de Anonim tabirname inceleniyor.

Ele aldığı tabirnameleri tarihsel, sosyal ve kültürel açıdan değerlendirirken Steven Oberhelman, ayrıca bunları Akhmet, Artemidoros ve diğer Bizans tabirnameleriyle de karşılaştırıyor.

Özellikle rüyalara ilgi duyanların severek okuyacağı bu kitap, ayrıca tarihçiler, kültür tarihçileri ve kültürel antropoloji alanında çalışanlar için de altın değerinde bir kaynak.

Bizans rüya tabirnameleri,  dinden edebiyata ve gündelik hayata Bizans kültüründen pek çok ilginç ayrıntı sunmalarıyla büyük önem arz ediyor.

  • Künye: Steven M. Oberhelman – Bizans’ta Rüya Tabirnameleri: Giriş, Çeviri ve Yorumlarıyla Birlikte Altı Oneirokritika, çeviren: Arzu Akgün, Yapı Kredi Yayınları, 240 sayfa, 2019