Psikoloji – Sayfa 12

Julia Galef – İzci Gibi Düşünmek (2023)

Hayat gelişine yaşanmayacak kadar kıymetli bir serüven.

Bu serüven boyunca akıntıya kapılmamak ve hataya az düşmek ise herkesin dileği.

Peki ama nasıl?

Julia Galef’e göre işin sırrı izci gibi düşünmekte saklı.

İzci sahayı inceler, havayı koklar, gerçeği arar.

İzci tehlikeleri öngörür, atacağı adımı bilir.

Üstelik izci olmak için üstün zekaya ya da yılların birikimine gerek yoktur.

Genellikle bir dizi beceri ve alışkanlıktan fazlası gerekmez.

Belirsizliklerle dolu bir dünyada aklın gücüyle hareket etmek, karanlıkta ıslık çalmak yerine karanlığın ötesindekileri bilmek mümkün.

‘İzci Gibi Düşünmek’, bu yolda yanınıza alabileceğiniz kullanışlı bir alet çantası.

Künye: Julia Galef – İzci Gibi Düşünmek: Bazı Kişiler Gerçekleri Net Göremezken Diğerleri Nasıl Daha Net Görür?, çeviren: Damla Atamer, Okuyanus Yayınları, psikoloji, 288 sayfa, 20223

Kolektif – Tekinsiz Evren ve Yalnızlık (2023)

Tekinsizlik ve yalnızlığı psikanalitik kuram ve uygulamalardan yola çıkarak, pandeminin gölgesinde yeniden düşündüren ve tartıştıran bir kitap.

İstanbul Psikanaliz Eğitim Araştırma ve Geliştirme Derneği (Psike İstanbul) tarafından 6 Aralık 2020 tarihinde “Tekinsiz Evren” ve 11-12 Aralık 2021 tarihinde “Yalnızlık” başlıklarıyla gerçekleştirilen Psikanalitik Bakışlar sempozyumlarındaki sunumların derlemesini içeren bu kitap, tekinsizlik ve yalnızlığı psikanalitik kuram ve uygulamalardan yola çıkarak pandeminin gölgesinde yeniden düşünen ve tartışan yazılardan oluşuyor.

Kitaba katkıda bulunan isimler şöyle: Hülya Akar Özmen, Aslı Day, Ayla Yazıcı, Berrak Ciğeroğlu, Salman Akhtar, Işın Sayın Tamerk, Yeşim Korkut, Bella Habip, Ayfer Tunç, Danielle Knafo, Shmuel Erlich, Türkay Demir, Alp Kamazoğlu, Y. Özay Özdemir, Refhan Balkan.

Kitaptan bir alıntı:

“Yalnızlık veya kendini yalnız hissetme meselesi, esas itibarıyla iki temel boyutla, ayrı veya birlikte olmakla ilişkilidir. Bu meselenin merkezinde, hayatımızı ve ruhsal durumumuzu sürekli şekillendiren bu iki temel nitelik arasında nasıl bir etkileşim olduğu ve bunların birbirlerini nasıl etkiledikleri, tamamladıkları ve birbirleriyle nasıl çeliştikleri sorusu yatar. Hele ki psikanalitik perspektiften (sosyolojik, psikolojik, ampirik ve betimleyici perspektifin tersine) yaklaşıldığında daha da önemli olan soru şudur: Bu ayrıklık veya birliktelik boyutları nasıl deneyimlenir? Ve ruhsallığımızın hangi yönleri bu deneyimi şekillendirir?

“Ayrıklık-yapma biçiminde yalnızlık, nesne kaybının, yasın ve nesnenin yeniden bulunmasının tanıdık hatlarında deneyimlenir. Birliktelik-olma biçiminde ise nesnenin yanında bile kopukluk, ölülük ve boşluk olarak deneyimlenir.”

Künye: Kolektif – Tekinsiz Evren ve Yalnızlık, derleyen: Hülya Akar Özmen, Minotor Kitap, psikanaliz, 224 sayfa, 2023

Gabriel Tarde – Ekonomik Psikoloji (2023)

Gabriel Tarde sosyoloji, psikoloji, ekonomi, kriminoloji ve hukuk alanlarında eserler vermiş ve yaşadığı dönemdeki hâkim anlayışlardan farklı bir yaklaşımla önemli katkılar yapmış bir düşünür.

‘Ekonomik Psikoloji’ toplumu ve toplumsal evrimi (tarihi) zihinler-arası etkileşimlerin bir büyük serüveni olarak okuyan Tarde’ın eserleri arasında önemli bir yer tutuyor.

Olgunluk dönemi eseri olması ve Tarde’ın temel fikirlerini içermesi itibarıyla, bu kitap bireysel ve toplumsal psikolojilerin, algıların, deneyimlerin, fikirlerin, arzuların, duyguların, benzerliklerin veya benzemezliklerin, karşıtlıkların, sapmaların, atılımların ya da atıllıkların, kabullerin yahut itirazların ekonomik, toplumsal ve tarihsel dönüşümlerde oynadığı rollere odaklanan ve böylelikle farklı bir okuma biçimi öneren zengin ve kışkırtıcı bir zihin dünyası sunuyor.

“Ekonomistler homo economicus’u tasarlamakla çifte bir soyutlama yaptılar. Bir insanı kalbinde insancıl hiçbir şey olmadan tasarlamak büyük bir yanılgıdır… Ekonomik psikolojiye düşen görev, zenginliklerin üretiminin, dağıtımının ve tüketiminin duygusal denilen yönlerini yeniden ilk ve gerçek yerine koymaktır.”

‘Ekonomik Psikoloji’de Tarde temel yaklaşımını taklit, tekrar, adaptasyon ve karşıtlık gibi kavramlar üzerine kuruyor ve bunları varoluşların temel işleyiş tarzları olarak değerlendiriyor.

“Tekrar, yani ışık, ısı ve ses dalgaları serisi, yıldızların çekim kuvveti, moleküllerin iç dönüş hareketleri; yaşamsal döngü, beslenme, solunum, dolaşım ve hepsini kapsayan bir nesille başlayacak olan tüm organik fonksiyonlar; dil, din, bilgi, eğitim, iş, tüm sosyal aktiviteler, tek kelimeyle: taklit.”

Künye: Gabriel Tarde – Ekonomik Psikoloji, çeviren: Özcan Doğan, Doğu Batı Yayınları, sosyoloji, 379 sayfa, 2023

Cana Vilken Çoraklı – Duyguların Anatomisi (2023)

Romalı devlet adamı ve düşünür Cicero, İÖ 45 yılının şubat ayında çok sevdiği biricik kızı Tullia’yı kaybeder.

Kızının bu ani ölümü, onu öylesine derin bir kedere boğar ki, her şeyden elini eteğini çekerek Tusculum’daki villasına kapanır.

Bu esnada kaleme aldığı ‘Tusculum Tartışmaları’ adlı eserinde, kendi yaşadığı tecrübeden yola çıkarak duygu konusunu soyut bir düzleme taşır ve yalnızca keder gibi tek bir duyguya yönelik değil, bütün duygulara yönelik bir açıklama getirmeye çalışır.

Dahası, duyguların nereden kaynaklandıklarını ve nelere yol açtıklarını antikçağ felsefesinin özellikle de Hellenistik dönem felsefe okullarının konuya ilişkin görüşleri ışığında tartışmaya açar.

Cicero’nun ‘Tusculum Tartışmaları’nda ele aldığı duygular konusunu mercek altına alan bu eser, antikçağ felsefesi ve psikolojisiyle ilgili bir terimbilim oluşturulmasına ve konuya ilişkin sonraki akademik çalışmaların diline katkı sunmaya vesile olan bir başlangıç.

Künye: Cana Vilken Çoraklı – Duyguların Anatomisi: Cicero’da Ruh Halleri Üzerine Bir Çözümleme, Alfa Yayınları, inceleme, 112 sayfa, 2023

Stanton Samenow – Suçlular Nasıl Düşünür? (2023)

‘Suçlular Nasıl Düşünür?’ 1984 yılında ilk kez yayımlandığında suça ve suçluya bakışımızı temelden değiştirecek bir devrim başlattı.

Suçun kaynaklarını ve çarelerini çevreleyen beylik mitleri teker teker yerle bir etti.

Aradan geçen yaklaşık kırk yıl içinde suç sosyolojisinde, psikolojisinde, sosyal hizmetler alanında, hukukta yeni ve hâlâ devam eden hararetli tartışmaların fitilini ateşledi.

Birçok polisiye filme, romana ve popüler diziye ilham kaynağı oldu.

Suçlunun zihninin kuytu köşelerine kadar açtığı pencereyle daha önce görmediğimiz ve bazen görmek istemediğimiz gerçeklerin canlı ve grotesk bir tablosunu sundu.

Suçluyu suçlu yapan toplum mudur, yoksa mizacı mıdır?
Suçu suçlu yaratıyor olabilir mi?
Suçluyu “gözünden tanımak” mümkün mü?
Suçlu zihniyeti diye bir şey var mıdır, varsa nedir?
Hızla değişen toplumsal şartlarda suç ve suçlunun tanımı nasıl değişiyor, hangi bileşenleri sabit kalmaya devam ediyor?
Suçlu gibi düşünmek, suçlulardan ve suçtan korunmamızı sağlayabilir mi?
Suçu ortadan kaldırmak ve suçluyu “ıslah etmek” gerçekten mümkün mü?

Stanton Samenow’un ev içi şiddet, dijital suçlar ve terörizm gibi güncel konuları da dâhil ederek 2022 yılında gözden geçirip genişlettiği, artık klasik hâline gelmiş bu eseri, suçlunun “zihniyetini” ve motivasyonlarını geniş bir suç kataloğu ve suçlu profili üzerinden değerlendiriyor.

Soygunculardan katillere, zimmetine para geçirenlerden uyuşturucu kaçakçılarına, tecavüzcülerden teröristlere uzanan geniş bir yelpazede onlarca suçlunun insanı hayretler içinde bırakan hikâyesine yer veriyor ve şu soruyu tekrar soruyor: Suç ve suçlu konusunda gerçekleri kabul etmeye hazır mıyız?

Künye: Stanton Samenow – Suçlular Nasıl Düşünür?, çeviren: Kadir Gülen, Fol Kitap, psikoloji, 456 sayfa, 2023

Kate Summerscale – Fobiler ve Maniler Kitabı (2023)

Homofobi gibi bildiğimiz fobilerden insanı şaşırtan yumurta, saç, sessizlik korkularına, hatta her şeyden (pantofobi) korkmaya dek uzanan çok sayıda fobi mevcut.

Anlamlandıramadığımız mani ve fobilerimizin arkasında ne yatıyor?
Bizi pençesine almış bu takıntılardan kurtulmanın bir yolu yok mudur?
Peki, dünyada bunları bir tek biz mi yaşıyoruz?

Kate Summerscale, ‘Fobiler ve Maniler Kitabı: A’dan Z’ye 99 Takıntının İzinde Dünya Tarihi’ ile sürükleyici vaka çalışmaları aracılığıyla esasında ortak olan işte bu korku ve arzularımızın kökenlerini ortaya çıkarırken insan bilincinin labirentine bir kapı aralıyor.

Sayfalar arasında dolaşırken Alfred Hitchcock’un yumurtalara olan tiksintisini keşfedecek, Steve Jobs’un düğmelerden duyduğu korkuyu anlamaya çalışacak ve başka pek çok ünlünün gizli takıntısı karşısında hayrete düşeceksiniz.

Kate Summerscale titiz araştırmaları, sürükleyici anlatımı ve mizah dokunuşlarıyla 99 fobi ve mani için bir rehber niteliği taşıyan bu eserde sizi insan psikolojisinin derinliklerine doğru bir keşif yolculuğuna çıkmaya davet ediyor ve soruyor:

Peki sizin gizli takıntınız var mı?

Künye: Kate Summerscale – Fobiler ve Maniler Kitabı: A’dan Z’ye 99 Takıntının İzinde Dünya Tarihi, çeviren: Burcu Asena Şahin, Düşbaz Kitaplar, inceleme, 256 sayfa, 2023

Philippe Julien – Anneni ve Babanı Terk Edeceksin (2023)

Ailenin temeli nedir?

Tüm toplum modellerinde ortak olan ensest yasağı mı?

Eşlerin özgür seçimi ve ortak rızası mı?

Hukuki bir tanıma sözleşmesi mi?

Yoksa biyolojik olsun olmasın ebeveynlik deneyimi mi?

Aile kurumunun psikolojik ve antropolojik temellerini ele alan bu kitabında Fransız psikanalist Philippe Julien, bireyin aile kurmak için ebeveynlerinden kopma zorunluluğunun tarihsel ve psikolojik dayanaklarını ve bu zorunluluğun kuşaklar arasında nasıl aktarıldığını gayet sade ve akıcı bir dille tahlil ederek okurlarıyla paylaşıyor.

Peki modern toplumlarda aile nasıl bir dönüşüm geçiriyor?

Özel yaşamın kamusal alanı istilası, babanın sarsılan otoritesi, cinsellik ile evlilik arasındaki ilişki, gittikçe daha görünür hâle gelen eşcinsellik gibi tartışmalı konuları değerlendiren Julien, Lacancı anlayışın yardımıyla ailenin kuruluşunda rol oynayan psikolojik yapıları felsefi bakımdan derinlikli bir analize tabi tutarak bu meseleye farklı bir ışık altında bakmamızı sağlayacak.

Bir kuşağın bir sonraki kuşağın kendisinden ayrılmasına izin vermesi için ona aktarması gereken şeyin ne olduğunu, başka bir deyişle bir kadının ve bir erkeğin yeni bir aile kurmasını sağlayan şeyin ne olduğunu merak edenler, bu kitabı muhakkak okumalı.

Künye: Philippe Julien – Anneni ve Babanı Terk Edeceksin, çeviren: Sevinç Beyza Toktay, Fol Kitap, felsefe, 112 sayfa, 2023

Kolektif – Kuramdan Pratiğe Duygu Düzenleme (2023)

Duygu düzenleme sıradan bir günde bile neredeyse her bireyin yaşamakta olduğu duyguların farklı boyutlarını değiştirmek için kullandığı bilişsel ya da davranışsal stratejilerin geneline verilen isimdir.

Duygu düzenleme, bireylerin gündelik hayatlarında oldukça büyük yer tutan bir beceriler topluluğu olarak görülse de bu alanda yaygın olarak kabul gören kuramsal yaklaşımların ortaya çıkışı 2000’li yılların başına denk geliyor.

Yaşamın erken dönemlerinde kişilerarası bir süreç olarak başlayan duygu düzenleme, bireyin olgunlaşmasıyla birlikte sosyal, bilişsel ve davranışsal boyutlarıyla bireylerin gündelik hayatını etkilemeye devam eder.

Bu beceriler hem sıradan stres kaynaklarıyla başa çıkmada hem de yakın geçmişte yaşadığımız COVID-19 salgını gibi beklenmedik büyük stres kaynaklarıyla baş etmeye çalışırken el altında bulundurduğumuz ve sıklıkla kullandığımız stratejilerdir.

Bu nedenle duygu düzenleme bu kitapta kuramsal, sosyal, bilişsel, gelişimsel ve klinik alan olmak üzere beş farklı kısımda ele alınıyor.

Kitabın hazırlanmasındaki ana amaç duygu düzenlemeye dair güncel kuramsal yaklaşımları ve görgül araştırmaları içeren Türkçe bir kaynağın okuyucuya ulaştırılması.

Künye: Ayşe Altan Atalay, Burcu Kaya Kızılöz, Dilek Sarıtaş Atalar – Kuramdan Pratiğe Duygu Düzenleme, Koç Üniversitesi Yayınları, psikoloji, 408 sayfa, 2023

Christopher J. Ferguson – Katastrof! (2023)

Doğal veya insan yapımı, yerel veya kültürel felaketler hem kişisel hem de toplumsal düzeyde düşünce ve davranışlarımızı etkiler.

Bir işi kaybetmek ya da bir ilişkinin sona ermesi gibi oldukça sıradan krizler bile bunaltıcı duyguları tetikler.

Toplumsal düzeyde, uyum sağlamaya yönelik ahlaki baskıyla birleşen grup kaygıları hepimizi yıkıma sürükleyebilir.

Peki insan psikolojisini anlayarak gelecekte bunu nasıl önleyebiliriz?

Christopher Ferguson ‘Katastrof!’ta salgın hastalık, doğal afet gibi histerik olaylardan psikolojimizin nasıl etkilendiğini açıklarken, bu felaketlere tepki veriş şeklimizi de inceliyor.

Künye: Christopher J. Ferguson – Katastrof!: İyi İnsanların Kötü Durumları Neden Daha da Kötüleştirdiğini Psikoloji Nasıl Açıklar?, çeviren: Kerime Dalyan, The Kitap Yayınları, psikoloji, 304 sayfa, 2023

Alex Forsythe – Bireysel Farklılıkların Kilit Düşünürleri (2023)

Bu kitap, kişilik, zekâ ve bunların ölçümü alanında çalışan yetkin psikologların geçmişlerine ve kişisel yaşamlarına bir perde aralıyor.

Kitap, psikologların geçmişleri ve özel yaşamlarının onların teorilerini ve sık sık patlak veren tartışmaları nasıl ve neden etkilemiş olabileceğini anlamamıza yardımcı oluyor.

‘Bireysel Farklılıkların Kilit Düşünürleri’, zekâ ve kişilik ölçümlerini şekillendiren ve geliştiren en etkili 25 kişinin hayatını, çalışmalarını ve düşüncelerini tanıtıyor.

Akademik olayların özgeçmişinden yola çıkan bu kitapta, psikologların sadece fikirlerini değil, onları şekillendiren sosyal deneyimleri, aşkları ve kayıplarını da bir araya getirerek anlamlandırıyor.

Forsythe, kronolojik bir yaklaşım benimseyerek, Charles Galton’ın neşesi ve katıksız dehasından, Hans Eysenck ve John Philippe Rushton’ın oyunculuğundan, Isabel Myers, Katherine Briggs ve Karen Horney gibi gözden uzak kalmış olan düşünürlere dek, onların düşüncelerinin arkasındaki tarihî zemini ve bağlamı sunuyor.

Fenomenolojik bir mercekle, kitapta, bu düşünürlerin geçmişleri, iç bağlantıları, tartışmaları ve sohbetleri ön plana çıkıyor.

Bu bilgilendirici rehber, bireysel farklılıklar, kişilik ve zekâ alanında çalışan, okuyan veya sadece bu konulardan etkilenenler için temel bir okuma olduğu gibi bireysel farklılıkların ve psikolojinin tarihini öğrenmek isteyen herkes için de paha biçilmez bir kaynak olarak görülebilir.

Künye: Alex Forsythe – Bireysel Farklılıkların Kilit Düşünürleri: Kişilik ve Zekâ Üzerine Fikirler, çeviren: Büşra Aktaş, Selim Başoğlu, Bilge Kültür Sanat Yayınları, psikoloji, 224 sayfa, 2023