İslam felsefesinin ilk klasik dönemi olarak kabul edilen 8-13. yüzyıl arasındaki süreçte yazılan felsefe-bilim tarihi kaynakları ve tabakat türü eserlerini merkeze alan bir çalışma.
Kitap, İslam felsefesi ve İslam bilim tarihi araştırmacıları için, bu alanın temel tarih kaynakları konusundaki boşluğu gidermeyi amaçlıyor.
Falih Rıfkı Atay, Atatürk’ün en yakınında bulunan gazeteci olması ve yakın tarihe tuttuğu ışık bakımından çok önemli bir isim.
1920’lerin başından ölümüne kadar Atatürk’ün yakınında bulunan Atay, ‘Mustafa Kemal’in Mütareke Defteri’nde, o döneme dair birçok olaya ışık tutuyor.
Atatürk’ün İttihat ve Terakki Partisi’nin mensubu olup olmadığı; rejimin değişeceğini Meclis’e ilk olarak nasıl haber verdiği; ticarette neden başarısız olduğu; gazete macerasına kiminle girdiği ve Suudi Arabistan’daki bir toplantıya nasıl heyet gönderdiği, kitapta açıklığa kavuşturulan konulardan birkaçı. Çalışma, son zamanlarda Atatürk etrafında dönen tartışmaları aydınlatması yönüyle ilgi çekiyor.
Yemek insanlar, toplumlar ve devletler arasındaki ilişkilere ışık tutar.
Yakın zamanda yayına hazırladığı ‘Fenni-i Tabâhat’ (Aşçılık Bilimi) adlı kitabı yayınlanan ve 1980’lerden beri Türkiye’nin mutfak tarihine yönelik araştırmalarıyla bildiğimiz Priscilla Mary Işın da bu güzel çalışmasında, avcı kabilelerden modern toplumlara yemeğin kültürel tarihini ilginç ve aydınlatıcı ayrıntılarla irdeliyor.
Işın, farklı mutfaklar arasındaki bağlantılara dikkat çekerek, konuyu tarihöncesinden başlayarak 20. yüzyılın başına kadar ana hatlarıyla işliyor.
Kitap bu amaçla, mutfak tarihinde öne çıkan dönem, bölge ve medeniyetler olarak Paleolitik Çağ, Neolitik Çağ, Mezopotamya, Eski Mısır, Hitit, Urartu, Lidya, Frigya, Antik Yunan, Roma, Bizans, İran, Arap, Orta Asya, Hindistan, Çin, Selçuklu, Osmanlı ve Batı Avrupa mutfaklarını araştırıyor.
Anadolu ise, tarımın başladığı bölgede yer alması ve üç kıta arasında bir köprü oluşturmasından dolayı, tarih boyunca farklı kültürlerin etkileşimde bulundukları bir kavşak oldu.
Anadolu’yu da bu niteliğiyle ele alan Işın, yaşadığımız coğrafyanın tarihten bugüne yemek kültürü açısından ne denli zengin olduğunu gözler önüne seriyor.
Hem damak tadına hem de yemek kültürü tarihine düşkün olanların kaçırmaması gereken bir kitap.
Necla Geyikdağı ‘Osmanlı Devleti’nde Yabancı Sermaye’de, Osmanlı’nın kapitalizmin ilk küreselleşme sürecine nasıl dahil edildiğini anlatıyor.
Geyikdağı bunu, söz konusu sürece dair istatistiklerden yararlanarak, yerel ekonominin tarihsel yapısına odaklanarak ve devlet adamları ile aydınların iktisadi zihniyetini inceleyerek yapıyor.
Çalışma bu yönleriyle, Osmanlı İmparatorluğu’ndaki doğrudan yabancı sermaye yatırımlarını ayrıntılı bir biçimde irdeliyor.
Feroz Ahmad’ın sunuşuyla yayımlanan kitabın özellikle, Türkiye’nin neden hâlâ gelişmekte olan bir ülke konumundan çıkamadığına dair önemli ipuçları vermesiyle ilgi çekeceğini söyleyebiliriz.
Michel Foucault düşüncesini daha iyi kavramak açısından büyük önem arz eden Collège de France’taki dersleri, bu kitapta.
Foucault’nun, özellikle ‘Cinselliğin Tarihi’ adlı kült eserinin ikinci ve üçüncü ciltlerine temel teşkil etmesiyle önem arz eden bu kitabında,
Kitap, özellikle, Foucault’nun tarihsel materyalleri nasıl ustaca işlediğini ve bilhassa felsefeyle tarih arasındaki bağı nasıl ördüğünü gözler önüne sermesiyle ayrıca önemli.
Elimizdeki kitabın yazarı Arif Tekin, Hz. Muhammed’in kendi yakın çevresi tarafından bir siyasi cinayete kurban gittiğini savunuyor.
Tekin bu amaçla, İslami kaynaklara kanıt olarak başvuruyor ve hem Hz. Muhammed’e tertiplenen suikast girişimlerini ayrıntılı bir şekilde araştırıyor hem de Hz. Muhammed hastayken eşleri Ayşe ve Hafsa tarafından kendisine verilmiş olan ilaçlara titizlik ve şüpheyle yaklaşıyor.
Jön Türkler ile İttihat ve Terakki Partisi hakkında, şu ana kadar sayısız çalışma yapıldı desek yeridir.
Fakat Jön Türklerin veya İttihat ve Terakki Partisi mensuplarının Araplar ve Arap coğrafyası ile aralarındaki ilişki gizemini büyük ölçüde korumaya devam ediyor.
Halen California Üniversitesi (San Diego) Tarih Bölümü’nde ders vermekte olan Hasan Kayalı’nın elimizdeki nitelikli çalışması ise, tam da bu boşluğu doldurmasıyla önemli.
Kayalı kitabında, Osmanlı hükümetlerinin Arap vilayetlerinde uyguladığı politikaları ve bu politikaların dönemsel anlamda izlediği dönüşümleri gözler önüne seriyor.
Osmanlıcılıktan İslamcılığa uzanan bir skalada, imparatorluğun Arap bölgesinde kendini nasıl konumlandırdığı ve buna karşılık Arap kesimin bu politikalara ne tür tepkiler verdiğini ortaya koyan Kayalı, aynı zamanda iktidar ve muhalefet arasındaki ilişkilerin bölgeye ve genel olarak bölgede varlık gösteren Büyük Güçler’deki nasıl karşılık bulduğunu da irdeliyor.
Zainab Bahrani’nin bu değerli çalışması, Antik Mezopotamya’daki kadınlık konusunu hem tarih hem de sanat tarihi perspektiflerinden incelemesiyle dikkat çekiyor.
Eril iktidarın kadınlığa yaklaşımını sorunsallaştıran bir çerçeveyle örülen çalışma, Mezopotamya kültüründe cinselliğin ve toplumsal cinsiyet rollerinin nasıl örgütlendiğini ayrıntılı bir bakışla irdeliyor ve bunu yaparken toplumsal cinsiyet, göstergebilim, yapıbozum, psikanaliz ve tarihsel eleştiri gibi farklı alanlardan yararlanıyor.
Kitabın bir diğer önemli katkısı ise, Batılı kurucu söylem tarafından Mezopotamyalı kadınlara dair inşa edilmiş kalıplara eleştirel bir gözle yaklaşması.
Savaşın ve “cinsiyetler savaşı”nın ne Tanrısal ne de biyolojik olarak emredildiğini gözler önüne seren bir kitap.
Sanat, arkeoloji, sosyal bilimler ve daha pek çok araştırma alanından kanıtlar derleyen Eisler, kendi tarihyazımına hem kadınları hem de erkekleri dâhil ederek kültürel köklerimizin yepyeni bir hikâyesini sunuyor.
Henri Pirenne’in ‘Mahomet et Charlemagne’ (Hazreti Muhammed ve Şarlman) adlı eseri, beşinci ve dokuzuncu yüzyıllar arasındaki klasik dönem Avrupa tarihini incelemişti.
Bu kitabın öne çıkan tezi, Cermen akınlarının Antik dünyanın Akdeniz’deki birliğini kırmadığı, Antik gelenekten kopuşun tek sebebinin İslam’ın beklenmedik bir hızla yayılışı olduğu şeklindeydi.
Literatüre “Pirenne Tezi” olarak geçen bu tez, şu ana kadar çokça tartışılmış olsa da, söz konusu kitabın yayımlandığı elli yıldan bu yana çürütülmüş değil.
Pirenne’in bir diğer özelliği ise, dönemin başat tarihyazımı anlayışından farklı olarak, on dokuzuncu yüzyılın öyküsel tarih geleneğinden ayrılıp ekonomi tarihine odaklanan ilk girişimlere imza atmasıdır.
Ki Pirenne’e tarih yazıcılığının ölümsüzleri arasında yer alma hakkını kazandıran da asıl olarak bu çalışmalarıdır.
İşte elimizdeki kitabın, ikisi de arkeolog olan yazarları, David Bryn Whitehouse ve Richard Hodges, “Pirenne Tezi”ni” Kuzey Avrupa, Akdeniz ve Batı Asya’da elde edilen arkeolojik bilgiler ışığında gözden geçiriyor.
Yazarlar bunu yaparken, hem Karolenj İmparatorluğu’nun kökenlerine dair bilinmeyenleri aydınlatmaya koyuluyor hem de arkeolojik verilerin neredeyse şaşırtıcı potansiyeline işaret ediyor.
