Kategori: Tarih

Kolektif – Dünden Bugüne İpekyolu (2008)

‘Dünden Bugüne İpekyolu’, 18-19 Ekim 2007 tarihlerinde düzenlenen aynı isimli sempozyuma sunulan bildirilerden oluşuyor.

İpek Yolu dendiğinde, akla ilk olarak, ufuk çizgisiyle birleşmiş sonsuz alanlar, göz alabildiğince uzun yollar, bu yollarda yol alan develerin oluşturduğu kervanlar, kervansaraylar, Avrupa’ya taşınan nadir porselenler, baharatlar ve Çin ipeklileri gelir.

Kitapta bir araya getirilen bildiriler, İpek Yolu’nu tarihi, kültürel ve ekonomik yönleriyle değerlendiriyor.

Bildirilerde ayrıca, bu tarihi yola günümüzde nasıl işlerlik kazandırılabileceği konusu da irdeleniyor.

  • Künye: Kolektif – Dünden Bugüne İpekyolu, yayına hazırlayan: A. Emel Kefeli, Ahmet Taşağıl, Nesrin Sarıahmetoğlu Karagür ve Özlem Deniz Yılmaz, Ötüken Yayınları, sempozyum, 258 sayfa

Hakan Kâzım Taşkent – Kemeraltı’nın İzmir’i (2008)

Hakan Kâzım Taşkıran ‘Kemeraltı’nın İzmir’i’nde, bir dönem İzmir’in ticari kalbi olarak bilinen Kemaraltı’nı tarihi, kültürel ve turistik yönleriyle, derli toplu bir biçimde anlatıyor.

Antik dönem İzmir’inin önemli yerleşim bölgelerinden olan Kemeraltı çarşısı, geleneksel yapısını uzun yıllardır yaşatmasıyla dikkat çekiyor.

Taşkent’in uzun soluklu çalışmasının ürünü olan ve görsel malzemesiyle de ilgi çekeceğini düşündüğümüz çalışma, Kemeraltı çarşısını tarihsel, kültürel, dinsel özellikleri; öne çıkan insan portreleri ve folkloruyla anlatılıyor.

Taşkent’in, sadece çarşının değil, bir yönüyle tarihi İzmir’in de izini sürdüğü çalışması, aynı zamanda kapsamlı bir gezi rehberi niteliğinde.

  • Künye: Hakan Kâzım Taşkent – Kemeraltı’nın İzmir’i, Tepekule Kitaplığı, şehir, 386 sayfa

Dikran Mesrob Kaligian – Taşnaklar ve İttihatçılar (2017)

Geç Osmanlı döneminde Ermeniler konulu pek çok çalışmaya imza atmış Dikran Mesrob Kaligian, ilk başlarda aynı amaç etrafında bir araya gelmiş, fakat ardından büyük kopuş yaşamış Taşnaksutyun ile İttihat ve Terakki Cemiyeti (İTC) arasındaki ilişkiler hakkında önemli bilgiler veriyor.

Taşnaksutyun, Abdülhamit iktidarını devirmek için, kendisiyle aynı amacı paylaşan İTC ile sıkı ilişkiler geliştirmişti.

Taşnaksutyun’un o süreçteki en öncelikli amacı olan, Ermeni nüfusa yönelik ayrımcı politikalardan kurtulmak hedefiyle Meşruti rejimin inşa olması için seferber olmuş ve bu esnada İTC’den birçok subayla da sıkı ilişkiler kurmuştu.

Hatta bu işbirliği öylesine sağlamdı ki, Taşnaksutyun üyeleri Adana katliamı gibi Ermeni nüfusta infiale yol açan bir gelişmeden sonra bile İTC’yi savunmayı sürdürmüşlerdi.

Peki, ne oldu da, çok değil yalnızca birkaç yıl içinde aynı amaçla mücadele eden bu iki partinin yolları ayrıldı?

İşte Kaligian’ın çalışması, ülkenin 1915’te yaşananlara doğru hızla yol aldığı o dönemde, bu ittifakın neden bozulduğunu ayrıntılı bir şekilde ortaya koyuyor.

Bunu yaparken, bugüne dek pek bilinmeyen belge ve kaynaklara dayanması da, çalışmayı özgün kılan hususlardan.

  • Künye: Dikran Mesrob Kaligian – Taşnaklar ve İttihatçılar, çeviren: Deniz Mutlu Taşyürek, Aras Yayıncılık, tarih, 352 sayfa, 2017

Mark Sykes – Darül İslam (2017)

Sykes’in soyadı, size de hiç yabancı gelmemiştir.

Doğru, kendisi, yani tam adıyla Mark Sykes, 20. yüzyılın başlarında Ortadoğu’yu şekillendiren ve neden olduğu tuhaflıklar ve sorunlar günümüzde de devam eden Sykes-Picot Anlaşması’na adını veren İngiliz diplomat, komutan ve seyyahtır.

Sykes’ın bu kitabı da, 1902’de Beyrut’tan başladığı İslam dünyası gezisindeki izlenim ve değerlendirmelerini bir araya getiriyor.

Gezip gördüğü yerlerdeki önde gelen isimlerle yaptığı görüşmelerle de zenginleştirdiği seyahatnamesinde Sykes, yalnızca geziyle ilgili gözlemlerini bizimle paylaşmıyor, aynı zamanda 20. yüzyılın başındaki Osmanlı’nın içinde bulunduğu siyasi, toplumsal ve dini karmaşalardan kurtulabilmesi hakkında öneriler de sunuyor.

Bir döneme ve tarihi bir karakterin iç dünyasına ışık tutmalarıyla okunmayı hak eden bir kitap.

  • Künye: Mark Sykes – Darül İslam: Osmanlı’nın Şark Bölgelerine Seyahat, çeviren: Hikmet İlhan, Avesta Yayınları, seyahatname, 304 sayfa, 2017

Taner Timur – Mutlak Monarşi ve Fransız Devrimi (2017)

1789 Fransız Devrimi, feodal monarşiyi yenilgiye uğratarak dünya tarihinde büyük bir kırılmaya vesile oldu.

Taner Timur da, kısa süre içinde ikinci baskıya ulaşan bu önemli kitabında, Fransız Devrimi’ni yaratan dinamiklere odaklandığı gibi, devrim sürecinde ya da sonra İngiltere ve Almanya’da yaşanan dönüşümleri de ayrıntılı bir perspektifle irdeliyor.

Bu bağlamda mutlak monarşi, aydınlanma, materyalizm, cumhuriyet, sınıf kavgası, terör ve özgürlük, din ve vicdan özgürlüğü gibi kavramları yeniden tartışmaya açan Timur, Fransız Devrimi’ni Batı Avrupa’daki diğer gelişmelerle karşılaştırıyor ve insanlığın aydınlanma serüvenindeki bu önemli durağı hakkında merak edilenleri yanıtlıyor.

“Batı Avrupa’da sermaye birikimi, burjuvazinin doğuşu ve Aydınlanma süreçleri incelenmeden, dün ‘sömürge/yarı sömürge’, bugün ise ‘gelişmekte olan ülkeler’ denilen toplumları anlamak zordur.” diyen Timur’un çalışması, bu süreçte yaşanan tarihsel gelişmeleri bizzat karşılaştırma yöntemini kullanarak irdelemesiyle öne çıkıyor.

  • Künye: Taner Timur – Mutlak Monarşi ve Fransız Devrimi, Yordam Kitap, tarih, 336 sayfa, 2017

Barış Ünlü – Türklük Sözleşmesi (2018)

 

Barış Ünlü’nün elimizdeki kitabı, Türkiye’nin yazılı olmayan esas anayasası dediği Türklük Sözleşmesi’nin ortaya çıkışını, kimlere ne gibi imtiyazlar getirdiğini, gelişimini, doğurduğu sonuçları ve bugün yaşadığımız krizle nasıl bir ilişkisi olduğunu tartışıyor.

Ünlü’nün burada tarif ettiği şekliyle Türklüğün kökenleri, gayrimüslimlerin ve Türk-olmayanların oluşmakta olan Türk ulus-devletinden dışlandıkları 1910’lara ve 1920’lere kadar uzanır.

Yazar “Türklük Sözleşmesi”yle tanımladığı bu içerme ve dışlamanın da, devlet ve Türkleşmeyi kabul eden çeşitli Müslüman etnik gruplar arasındaki karşılıklı bir anlaşma olduğunu ve yazılı olmayan bu Sözleşmenin hayati maddelerinden birisinin de, Müslüman ve Türk olmayanlara/Türkleşmeyenlere yapılanlarla ilgili herhangi bir siyaset veya bilimsel çalışma üretmenin yasak olduğunu söylüyor.

Yani Ünlü, kişinin gayrimüslimlere (özellikle Ermenilere) ve Kürtlere yapılanlar hakkında konuşup yazmadığı sürece Türklüğün potansiyel ve reel imtiyazlarından yararlandığını, bu maddeye uyulmadığı takdirde çok ağır cezaların verileceğini de açıkça belli ettiğini, dolayısıyla bu metaforik sözleşmenin, modern Türkiye tarihinin ve bu tarihin içinde şekillenen kişilerin epistemolojik, psikolojik ve duygusal dünyalarının tarihsel ve maddi temellerini attığını belirtiyor.

Beyazlık çalışmalarından duygular sosyolojisine kadar kapsamlı bir çerçevede, Türkiye’nin kanayan yarası Kürt sorunu ve Ermeni soykırımından Barış İçin Akademisyenler’e kadar çeşitli meseleleri ele alan Ünlü, siyasal yelpazenin çok farklı noktalarında duran kişilerin bile “yeri gelince” nasıl aynı paydada buluşabildiğini gözler önüne seriyor.

Türklük halinin ideal bir stereotip olarak dayatılmasının ne büyük sorunlara yol açtığını ve bunun günümüze uzanan etkileriyle nasıl yakıcı bir meseleye dönüştüğünü daha iyi kavramak için bu kitaba bakmalı.

Yrd. Doç. Dr. Barış Ünlü, barış metinine imza attıktan sonra KHK ile Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Siyaset Bilimi bölümünden ihraç edilen akademisyenlerden.

  • Künye: Barış ünlü – Türklük Sözleşmesi, Dipnot Yayınları, siyaset, 386 sayfa, 2018

Timothy E. Gregory – Bizans Tarihi (2008)

Timothy E. Gregory, Ohio State Üniversitesi’nde Bizans Tarihi ve Klasik Arkeoloji profesörü olarak görev yapıyor.

Gregory, görsel zenginliğiyle de öne çıkan ‘Bizans Tarihi’ isimli bu kitabında, Bizans İmparatorluğu’nun tarihi serüvenini, en parlak dönemlerini ve gerileyişini anlatıyor.

Dolayısıyla kitabın, imparatorluğun MS 306’dan, Konstantinopolis’in 1453’teki düşüşüne kadarki seyrini, nitelikli gözlemler eşliğinde izlediğini söyleyebiliriz.

Bizans dünyasında heretikler, travesti rahibeler, manastır hayatı, imparatorlar ile sıradan Bizanslıların yaşantısı ve saraylı kadınlar, Gregory’nin kapsamlı analizinde, okurun karşısına çıkan konulardan birkaçı.

  • Künye: Timothy E. Gregory – Bizans Tarihi, çeviren: Esra Ermert, Yapı Kredi Yayınları, tarih, 358 sayfa

Sedat Laçiner – Ermeni Sorunu, Diaspora ve Türk Dış Politikası (2008)

Sedat Laçiner ‘Ermeni Sorunu, Diasporada ve Türk Dış Politikası’nda, yıllardır Türkiye’nin yüzleşmekten imtina ettiği Ermeni sorununa odaklanıyor.

Ermeni sorununun Osmanlı’daki doğuşuyla kitabına başlayan Laçiner, ardından soykırım olup olmadığını irdeliyor.

Burada, önyargılı olmamayı amaçlayan yazar, her iki tarafın da soykırıma dair tezlerini masaya yatırıyor.

Daha sonra kitap, 20. yüzyıl boyunca Ermeni milliyetçiliğinin, 1915 olayları üzerinde nasıl bir milliyetçilik ve Ermeni kimliğini ürettiğini anlatıyor.

Laçiner, Ermenilerin acılarını yaşatarak ayakta kalabildiğini, Türklerinse acılarını unutarak ayakta kalabildiğini savunuyor.

  • Künye: Sedat Laçiner – Ermeni Sorunu, Diaspora ve Türk Dış Politikası, Uluslararası Stratejik Araştırmalar Kurumu (USAK) Yayınları, siyaset, 654 sayfa

Orhan Yılmaz – Türkiye’nin İlk Komünistlerinden Zileli Halil Yalçınkaya (2008)

Orhan Yılmaz günün birinde, yaşadığı köyde bir zamanlar Zileli Halil isminde bir komünist bulunduğunu öğrenir.

Yılmaz’ın, uzun bir araştırmanın sonucunda kaleme aldığı bu ilginç ismin hikâyesi, hem bir biyografi hem de bir sosyal tarih çalışması özelliklerini barındırıyor.

Mihri Belli ve Rasih Nuri İleri’nin önsözlerini kaleme aldıkları kitapta, bu iki ismin yanı sıra, Nail Çakırhan, Sevim Belli, Vedat Türkali ve Hasan İzzettin Dinamo gibi isimlerin Zileli Halil’e dair anıları yer alıyor.

TKP’nin ilk çekirdek kadrolarına katılan Zileli Halil’in hapisler, işkenceler ve sürgünlerle örülü hayatı, tanıklıklarla okura sunuluyor.

  • Künye: Orhan Yılmaz – Türkiye’nin İlk Komünistlerinden Zileli Halil Yalçınkaya, Bilge Kültür Sanat Yayınları, biyografi, 192 sayfa

Elizabeth A. Thompson – Hunlar (2008)

Aynı zamanda bir edebiyat tarihçisi de olan Elizabeth A. Thompson ‘Hunlar’da, Tuna ve Ren nehirleri üzerinde ortaya çıkarak Avrupa tarihine yön veren Hun İmparatorluğu’nu anlatıyor.

Thompson kitabında ilk olarak, başlıca bilgi kaynaklarına dayanarak Hunlar’ı anlatıyor; imparatorluğun Romalılarla diplomatik ilişkilerini; zaferlerinin ve yenilgilerinin sebeplerini; davranışlarına etki eden nedenleri ve Hunlar’ın toplumsal yapılanmalarını betimliyor.

Thompson’ın birçok kaynaktan beslenen kitabı, okuyucuyu, Attila’dan önceki ve sonraki Hunlar hakkında bilgilendiriyor.

  • Künye: Elizabeth A. Thompson – Hunlar, çeviren: M. Sibel Dinçel, Phoenix Yayınları, tarih, 375 sayfa