Etiket: Bülent Gözkân

Peter J. Bowler — Evrim (2026)

Peter J. Bowler, evrim fikrinin yalnızca modern biyolojinin bir ürünü olmadığını, aksine insanlığın doğayı ve kendi varoluşunu anlama çabasının uzun tarihsel serüveni içinde şekillendiğini anlatıyor. Kitap, evrim düşüncesini ortaya çıkaran zihinsel dönüşümleri, bilimsel gelişmelerle birlikte felsefi ve toplumsal bağlamlarıyla ele alıyor.

Bowler, evrim fikrinin Charles Darwin ile birdenbire doğmadığını, Darwin öncesinde de doğanın değişimi ve türlerin kökeni üzerine yoğun tartışmalar yürütüldüğünü gösteriyor. Antik düşünceden Aydınlanma’ya uzanan süreçte doğa anlayışı sürekli dönüşüyor ve bu dönüşüm, evrim fikrinin temellerini hazırlıyor. Böylece evrim, yalnızca bilimsel bir keşif değil, aynı zamanda ontolojik bir kırılma olarak beliriyor.

‘Evrim: Bir Düşüncenin Tarihi’ (‘Evolution: The History of an Idea’), evrimsel biyolojinin bir disiplin olarak oluşumunu tarihsel bağlamından koparmadan açıklıyor. Bilimsel teorilerin ortaya çıkışı, dönemin ekonomik koşulları, kültürel yapıları ve ideolojik mücadeleleriyle iç içe ilerliyor. Bowler, bu çok katmanlı süreci analiz ederek evrim düşüncesinin nasıl “kristalleştiğini” ve modern bilimin merkezine yerleştiğini gösteriyor.

Eser, evrim fikrinin tarihini sade ama derinlikli bir anlatımla sunarken, bilim tarihine dinamik bir perspektif kazandırıyor. Bu yönüyle kitap, yalnızca evrim teorisini değil, düşüncenin tarihsel gelişimini anlamak isteyenler için de temel bir başvuru kaynağı olma niteliği taşıyor.

Peter J. Bowler — Evrim: Bir Düşüncenin Tarihi
Çeviren: Aysel Görkan, Bülent Gözkân, Çağatay Tarhan, Çağatay Tavşanoğlu, Çağlar Karaca, Ergi Deniz Özsoy, Murat Yılmaz, Selenay Tümer, Utku Perktaş • Say Yayınları
Bilim • 520 sayfa • 2026

Nicholas Dent – Rousseau Sözlüğü (2024)

Filozofların terminolojilerini bilmek, sistemlerini ve tartıştıkları sorunlara yaklaşımlarını doğru anlamak için anahtar görevi görür.

‘Rousseau Sözlüğü’, 18. yüzyıl felsefesini ve aydınlanma düşüncesini derinden etkilemiş olan Fransız filozof Jean-Jacques Rousseau için bu görevi layıkıyla yerine getiriyor.

Tanınmış Rousseau yorumcularından Nicholas Dent’in kaleme aldığı eser siyaset, iktisat ve eğitim gibi birçok alanda eserler vermiş filozofun temel kavramlarını analiz ediyor.

Dent hazırladığı sözlükle sadece Rousseau düşüncesinin doğru anlaşılmasına katkıda bulunmuyor, aynı zamanda her bir maddeyi başka maddelere bağlayarak filozofun zihnindeki kavram ağını da ortaya çıkarıyor.

Sıra dışı hayatının özetlendiği bir girişle açılan çalışmada Rousseau’nun eserleri ve Rousseau hakkındaki çalışmaları içeren kapsamlı bir bibliyografya da bulunuyor.

  • Künye: Nicholas Dent – Rousseau Sözlüğü, çeviren: Ahmet Ayhan Çitil, Aliye Kovanlıkaya, Hasan Bülent Gözkân, Tarık Necati Ilgıcıoğlu, Vakıfbank Kültür Yayınları, felsefe, 288 sayfa, 2024

Ernest Nagel ve James Newman – Gödel Kanıtlaması (2020)

Kurt Gödel, 20. yüzyıl matematiksel mantık tarihinin en önemli simalarındandır.

Gödel’i özgün kılan husus, matematiğin temelleri hakkında kanıtladığı teoremlerdir.

Kesinlik, tutarlılık, tamlık gibi niteliklerin matematiğe yüklenmesinin en önemli nedeni, matematiğin aksiyomlardan türetilen “doğru” önermelerinin, yani teoremlerin kesin olarak kanıtlanabilir olmasıydı.

Böylece “doğruluk” ve kanıtlanabilirlik örtüştürülüyordu.

Matematiğin teoremlerinin doğru iseler doğrulukları kesinlikle kanıtlanabilen, doğru değilseler yine doğru olmadıkları kesin olarak kanıtlanabilen önermeler oldukları, dolayısıyla matematikte kesinlik ve tutarlılığın tam olarak egemen olduğu kabul edilmişti.

Gödel, bu kabullerin ve beklentilerin sanıldığı gibi sağlam olmadığını yine matematikten yola çıkarak kesin olarak kanıtlamıştır.

Whitehead ve Russell’ın matematiğin mantıksal temelleri konusundaki anıtsal çalışması olan ‘Principia Mathematica’yı ele alarak, temellerin hep eksik kalacağını gösterdi.

Gödel, doğal sayılar aritmetiğini kapsayan bir biçimsel dizgede, karar verilemeyen önermeler olduğunu kanıtladı.

Yani bu önermeler ne kanıtlanabilirler ne de bunların biçimsel değillemeleri kanıtlanabilir.

Ama öte yandan, bu karar verilemeyen önermelerin doğru oldukları üst-matematiksel akıl yürütmelerle gösterilebilir.

Gödel ayrıca, doğal sayılar aritmetiğini kapsayan bir biçimsel dizgenin tutarlılığının, bu dizgenin içinde kanıtlanamayacağını da kanıtladı.

Gödel’in çalışmalarının sonuçları matematiğin kendi içsel sınırlılıkları olduğunu ortaya koymasıyla çok önemlidir.

İşte Ernest Nagel ve James R. Newman’ın bu çalışması da, Gödel’in yukarıda özetlediğimiz kanıtlaması üzerine yazılmış çok iyi bir kitap.

  • Künye: Ernest Nagel ve James R. Newman – Gödel Kanıtlaması, çeviren: Bülent Gözkan, Alfa Yayınları, bilim, 136 sayfa, 2020