Eric J. Hobsbawm – Dipnotski

Richard J. Evans – Eric Hobsbawm (2022)

Eric Hobsbawm’ın ortaya koyduğu eserler, nesiller boyunca hem tarih meraklılarının hem öğrencilerin hem de akademisyenlerin etkilendiği kitaplar arasına girdi.

O derece ki tarihçiliğin pratiği dahi onun yazdıklarıyla yeniden şekillendi. Mısır’ın İskenderiye şehrinde, Levanten bir İngiliz ailenin çocuğu olarak dünyaya gelen Hobsbawm, 1931 senesinde, henüz on dört yaşındayken yetim kaldı.

Berlin’de amcasıyla yaşadığı yıllarda Büyük Buhran’a tanık oldu ve Nazizm ve Komünizm arasında sallanan Almanya’da kendi yolunu çizdi.

O yıllarda meylettiği komünizme hayatı boyunca sadık kalan Hobsbawm, kendi dünya tahayyülünün de izlerini taşıyan ‘Devrim Çağı’, ‘Sermaye Çağı’ ve ‘İmparatorluk Çağı’ üçlemesiyle “Uzun 19. asır” denen dönemin Avrupa’sına dair tüm tarihsel yaklaşımları altüst etti.

Milyonlarca kopya satan bu kitaplar dünyanın dört bir yanında tarihyazımına yön verdi.

Hobsbawm üzerine günümüze değin yazılan en kapsamlı biyografiyi kaleme alan Richard Evans, elinizdeki bu kitapta hem 20. yüzyılın en büyük entelektüellerinden birinin canlı portresini sunuyor hem de onun hayatı kavrayışına yeni yorumlar getiriyor.

Bu zamana kadar hiç yayımlanmamış materyallere de ulaşan Evans, Hobsbawm’ın yazılarındaki tarihsel ve politik bağlamları gözler önüne seriyor.

‘Eric Hobsbawm: Tarihe Adanmış Bir Hayat’ başlığını taşıyan bu abidevi eser, 20. yüzyılın en mühim entelektüelinin sıra dışı hayatını ortaya koymakla kalmıyor, geçtiğimiz yüzyılın entelektüel dünyasını da resmediyor.

Künye: Richard J. Evans – Eric Hobsbawm: Tarihe Adanmış Bir Hayat, çeviren: Deniz Türker, Runik Kitap, biyografi, 584 sayfa, 2022

Eric J. Hobsbawm – Fransız Devrimi’ne Bakış (2021)

Dostta güven düşmanda korku yaratmak, tırışkadan pozlar vermek yerine Fransız Devrimi’ne gibi tarihe yön veren olaylarla sağlanır.

Hobsbawm’ın bu klasik tarihyazımı çalışması Fransız Devrimi’nin sonraki iki yüzyıl boyunca nasıl algılandığını araştırıyor.

Fransız Devrimi ‘Özgürlük, Eşitlik, Kardeşlik’ sloganıyla kitleleri harekete geçirmiş görkemli bir başkaldırı, modern dünyanın tarihinde derin dönüşümlere yol açmış kritik bir momenttir.

Ama cevaplanması gereken sorular da var:

Devrime damgasını vuran şey Aydınlanma’nın hümanist ilkeleri miydi yoksa giyotinle özdeşleşen terör mü?
Devrim avam tabakasını mı güçlendirdi, burjuvaziyi mi?
Dünya tarihinde bir dönüm noktası mıydı, yoksa sadece bir anomali mi?

Hobsbawm, burjuva liberallerden radikal sosyalistlere kadar herkesin, anlamının ve içeriminin ne olduğu konusunda hemfikir olmasa da, bu tarihsel olaya nasıl atıfta bulunduğunu, bu tavrın on dokuzuncu yüzyıl siyasi söyleminin nasıl ayrılmaz bir parçası haline geldiğini inceliyor.

Fransız Devrimi’nin komünist devrimciler için retorik bir mihenk taşı, sosyal muhafazakârlar içinse korkuyla hatırlanan bir ‘an’ olmasının nedenlerini serimliyor.

Fransız Devrimi’nin yalnızca tarih yapmakla kalmayıp, aynı zamanda tarihin kendisiyle ilgili temel fikirlerimizi nasıl şekillendirdiğini de ortaya koyan öncü bir eser.

Künye: Eric J. Hobsbawm – Fransız Devrimi’ne Bakış, çeviren: Osman Akınhay, Dipnot Yayınları, tarih, 196 sayfa, 2021

Eric Hobsbawm – Sıra Dışı İnsanlar (2016)

Yirminci yüzyılda toplumu ve tarihi biçimlendirmiş, emek tarihine yön vermiş insanların hikâyeleri.

Burada, makine kırıcılardan siyasallaşan ayakkabıcılara, işçi sınıfının oluşumundan 1 Mayıs tatilinin doğuşuna, köylülerin toprak işgallerinden Vietnam gerilla savaşına, cazın yükselişinden devrim ve sekse pek çok ilgi çekici konu ele alınıyor.

Künye: Eric Hobsbawm – Sıra Dışı İnsanlar, çeviren: Işıtan Gündüz, Yordam Kitap

Gregory Elliott – Tarihin Sonları (2010)

Gregory Elliott, özgün çalışması ‘Tarihin Sonları’nda, yeni muhafazakâr Francis Fukuyama ile sosyalistler Karl Marx, Eric Hobsbawm ve Perry Anderson’ın, tarihin sonu ile ilgili öngörülerine odaklanıyor.

Elliott, kitabının ilk bölümünde, ‘Komünist Manifesto’yu tarihsel materyalizmin kurucu metni olarak kabul ederek, Marx’ın insanlığın “tarihöncesinin” komünizm ile sonlanacağı kurgusuna odaklanıyor.

İkinci bölüm, Fukuyama’nın, Marx’ın “materyalist tarih anlayışını” baş aşağı ettiği ‘Tarihin Sonu’ ve ‘Son İnsan’ı ele alıyor.

Üçüncü bölüm, Hobsbawm’ın Fukuyama’yı kayda değer bulmayarak verdiği tepkiyi; son bölüm ise, Anderson’ın Fukuyama ve Hobsbawm’a dair önemli yorumlarını inceliyor.

Künye: Gregory Elliott – Tarihin Sonları, çeviren: Deniz Keskin, Versus Kitap, siyaset, 134 sayfa

Eric Hobsbawm – Sıra Dışı İnsanlar (2010)

‘Sıra Dışı İnsanlar’, Eric Hobsbawm’ın 1950-1980 arasında yazdığı emek ve toplumsal protestolar tarihi hakkında birbirinden güzel 26 makaleden oluşuyor.

Thomas Paine, makine kırıcılar, işçilerin 1 Mayıs’ın tatil olması için verdiği mücadele, köylüler ve siyaset ilişkisi, köylülerin toprak işgalleri, Vietnam ve gerilla savaşının dinamikleri, Mayıs 1968 olayları, şiddetin kuralları, devrim ve seks ilişkisi, Caz’ın Avrupa’ya gelişi ve bu müziğin en ünlü isimlerinden Billy Holiday, bu kitapta yer alan ve herbiri keyifli bir okuma vaat eden makalelerin irdelediği kimi konulor.

Sadece emek tarihinde yer etmiş aktörleri unutulmaktan kurtarmayı amaçlamadığını belirten Hobsbawm, 20. yüzyılda tarihi yönlendiren, kültürü değiştiren ve genelde “halk” olarak bilinen bu alelade isimlerin, sıradışı ve harikulade yönlerini gözler önüne seriyor.

Künye: Eric Hobsbawm – Sıra Dışı İnsanlar: Direniş, İsyan ve Caz, çeviren: Işıtan Gündüz, editör: Oya Köymen, Yordam Kitap, tarih, 351 sayfa

Harvey J. Kaye – İngiliz Marksist Tarihçiler (2009)

Wisconsin-Green Bay Üniversitesi Tarih ve Toplumsal Araştırma Merkezi’nin başkanı olan Harvey J. Kaye, nitelikli çalışması ‘İngiliz Marksist Tarihçiler’de, Christopher Hill, Eric J. Hobsbawm, Maurice Dobb, E. P. Thompson ve Rodney Hilton gibi, özgün kuramları ve yarattıkları gelenekle, 20. yüzyılda Marksist felsefeyi şekillendiren isimleri anlatıyor.

Bu aktörlerin, tarih alanında önemli kişisel katkılarda bulunmakla kalmadığını söyleyen Kaye, bunun yanı sıra, tarih ve sosyal kurama, hep birlikte kolektif bir katkıda bulunduklarını da vurguluyor.

İngiliz Marksist Tarihçiler’in, demokratik ve sosyalist bir tarih bilincinin oluşmasında gösterdikleri çabayı ortaya koyan Kaye, 20. yüzyıl Marksizm tarihine, İngiliz kültürel tarihinin bir dönemine, tarihçilerin ve tarihin nasıl çalıştığının araştırılmasına önemli bir katkıda bulunuyor.

Künye: Harvey J. Kaye – İngiliz Marksist Tarihçiler, çeviren: Arife Köse, İletişim Yayınları, siyaset, 336 sayfa

Eric Hobsbawm – Yaşasın Devrim (2018)

Latin Amerika, usta tarihçi Eric Hobsbawm’ın hem akademik hem de kişisel hayatında hep önemli yer tutageldi.

‘Yaşasın Devrim’de ise, Hobsbawm’ın Latin Amerika’yla ilgili kırk yıla yayılmış birbirinden önemli yazıları derlenmiş.

Hobsbawm burada,

Latin Amerika’da sosyal gelişmeler,
Kolombiya’da devrimci durum,
Kolombiya’da şiddetin anatomisi,
Latin Amerika’nın gelişiminde feodal öğeler,
Toplumsal eşkıyalar olarak köylüler,
İdeoloji ve köylü hareketi,
Köylü toprak işgalleri,
Köylüler ve siyaset,
Meksika devrimi,
Küba devrimi ve sonrası,
Latin Amerika’da gerillalar,
ABD emperyalizmi ve Latin Amerika’da devrim,
Peru’da devrimci askerler,
Şilililerin sosyalizm yolu,
Ve Latin Amerika’da milliyetçilik ve ulus gibi konuları tartışıyor.

Kitapta bir araya getirilen bu makaleler, hem Latin Amerika’nın dününü hem de bugününü daha iyi kavramamız konusunda önemli saptamalar barındırıyor.

Künye: Eric Hobsbawm – Yaşasın Devrim!: Latin Amerika Üzerine Yazılar, derleyen: Leslie Bethell, çeviren: Saliha Nilüfer, İletişim Yayınları, tarih, 464 sayfa, 2018

Douglas Dowd – Kapitalizm ve Kapitalizmin İktisadı (2008)

Douglas Dowd, ‘Kapitalizm ve Kapitalizmin İktisadı’nda, kapitalizm ve iktisat ilişkisini, 18. yüzyıldan itibaren analiz ediyor.

Kitapta, kapitalist gelişmenin esas unsurları, iktisadi düşüncenin yapısı, bu düşüncenin kapitalist dönemde neden ve nasıl geliştiği gibi konular üzerinden, bu ilişkinin günümüz dünyasına yansıyan etkileri, eleştirel bir gözle değerlendiriliyor.

Kitap, günümüzün kapitalist sistemi ile iktisat anlayışını, Adam Smith, Thomas Malthus, Jeremy Bentham, John Stuart Mill, Karl Marx, Thorstein Veblen, Rosa Luxemburg, John Maynard Keynes, Paul Samuelson, Milton Friedman ve Eric Hobsbawm’ın fikirleri çerçevesinden değerlendirmesiyle, alan için değerli bir başvuru kaynağı.

Künye: Douglas Dowd – Kapitalizm ve Kapitalizmin İktisadı, çeviren: Cihan Gerçek, Yordam Kitap, tarih, 392 sayfa

Eric Hobsbawm – Yeni Yüzyılın Eşiğinde (2008)

Tarihçi Eric Hobsbawm, kendisiyle yapılan söyleşilerden oluşan ‘Yeni Yüzyılın Eşiğinde’de, iki dünya savaşı, soğuk savaş ve küreselleşme gibi süreçlerden geçen ve bu süreçlerin beraberinde getirdiği sorunlarla boğuşan günümüz dünyasını anlatıyor.

Hobsbawm, bu süreçlerin tümünü de sorgulayıcı, analitik ve bütünsel bir yaklaşımla analiz ediyor, bunların her birinin bir diğeriyle olan bağını, kendine has ayrıntıcı bakışıyla ortaya koyuyor.

Dünyayı nasıl bir yarının beklediğini ve var olan sorunların ne şekilde aşılabileceğini Hobsbawm’ın fikirleri bağlamında düşünmek için iyi bir fırsat.

Künye: Eric Hobsbawm – Yeni Yüzyılın Eşiğinde, söyleşi: Antonio Politi, çeviren: İbrahim Yıldız, Yordam Kitap, tarih, 192 sayfa, 2008

Eric J. Hobsbawm – İlkel Asiler (2012)

İLKEL ASİLER, Eric J. Hobsbawm, çeviren: Uygur Kocabaşoğlu, İletişim Yayınları, tarih, 267 sayfa

Eric J. Hobsbawm ‘İlkel Asiler’de, her biri toplumsal hareketin “ilkel” ya da “arkaik” biçimleri olarak tanımlanabilecek konulara odaklanıyor. Bunlar, Robin Hood türü eşkıyalık, gizli kırsal topluluklar, binyılcı türden çeşitli devrimci köylü hareketleri, sanayi öncesi kentsel hareketler, bazı dinsel işçi tarikatları ve erken emekçi ve devrimci örgütlerde ritüelin kullanımı şeklinde özetlenebilir. Hobsbawm, çoğu zaman “ilkel” ve “arkaik” olarak tanımlanmakla birlikte, bu hareketlerin arkasındaki uzun tarihsel evrimi ve devlete, sınıf farklılıklarına ve toprak sahiplerine dair sahip olduğu bilinci gözler önüne seriyor.