John Gribbin – Bilimin Yedi Dayanağı (2022)

Varlığımızın temelini oluşturan yedi temel bilimsel gerçek üzerine aydınlatıcı bir yolculuk.

John Gribbin, bilimin temelini oluşturan ilkelere iniyor ve bilimin nasıl işlediğini gözler önüne seriyor.

Bilim tarihine ve bilimin süregelen gelişimine baktıkça, bir zamanlar inanılmaz gelen fikirlerin nasıl doğru olarak kabul edildiğini görmek ve örneğin dünyanın düz olduğunu düşünen o basit fikirlilere karşı bir üstünlük duymak kolaydır.

Bilimin nasıl işlediği bilimin kendisi kadar ilgi çekicidir.

Bu kitapta bilimsel bilginin dayanağı olmuş ya da olmakta olan yedi örnek ele alınmakta.

Örnekler, evrenin kendi varoluşumuzla ve başka yerlerdeki yaşam olasılığıyla ilgili özelliklerden seçilmiş.

Örneğin katı şeyler çoğunlukla boşluktur, peki nasıl bir arada dururlar?

Görünüşe göre özel bir “yaşam gücü” yok, peki canlıları cansız nesnelerden nasıl ayırt edeceğiz?

Ve çoğu katı madde yüzemezken buz neden su üzerinde yüzer?

Bu sorunun sorulması gerektiğini düşünebilirsiniz, ancak buz yüzmeseydi dünyada yaşam asla olmazdı.

Tüm bu soruların cevapları o zamanlar sansasyoneldi ve bazıları hâlâ öyle.

  • Künye: John Gribbin – Bilimin Yedi Dayanağı: Buzun İnanılmaz Hafifliği ve Bilimin Diğer Sürprizleri, çeviren: Onur Çelik, Alfa Yayınları, bilim, 128 sayfa, 2022

John Gribbin – Altı Olasılıksız Şey (2022)

Kuantum fiziğiyle ilgili usta işi bir çalışma arayanlar bu kitabı kaçırmasın.

John Gribbin bu kısa ama etkileyici kitabında, karmaşıklığıyla bilinen bu alanı, duru bir üslupla açıklıyor.

Kuantum fiziği tuhaftır, çünkü dünyanın atomlar ve atomaltı parçacıklar düzeyindeki işleyişini düzenleyen kuantum dünyasının kuralları, aşina olduğumuz ve “sağduyu” adını verdiğimiz kavramın kurallarıyla aynı değildir.

Kuantum kuralları bize bir kedinin aynı zamanda hem canlı hem de ölü olabileceğini ve bir parçacığın aynı anda iki yerde bulunabileceğini söylüyor.

Hatta o parçacık hem de bir dalgadır ve kuantum dünyasındaki her şey başlı başına dalgalar üzerinden açıklanabilir.

Schrödinger dalgaların kuantum dünyasını tarif eden denklemleri, Heisenberg parçacıkların kuantum dünyasını tarif eden denklemleri, Paul Dirac ise o kuantum dünyasını tarif etmeleri bakımından gerçekliğin bu iki versiyonunun birbirine tamı tamına denk olduğunu buldu.

Bütün bunlar 1920’lerin sonunda netlik kazanmıştı.

Ancak bugüne kadar olup bitenlere hiç kimsenin sağduyuya sığan bir açıklama getirememesi, sıradan faniler şöyle dursun, çoğu fizikçide büyük bir huzursuzluk yaratıyor.

Ama kimi fizikçilerse başka yollardan teselli aradılar.

Ünlü bilim yazarı ve fizikçi Gribbin bu kitabında belli başlı altı kuantum tesellisini masaya yatırarak, kuantum fiziğinde neyi anlayıp neyi anlamadığımızı ayrıntılarıyla gözler önüne seriyor.

  • Künye: John Gribbin – Altı Olasılıksız Şey: Kuantum Bilgisayarlardan Çoklu Evrenlere, çeviren: Arda Barişta, Alfa Yayınları, bilim, 104 sayfa, 2022

John Gribbin ve Mary Gribbin – Evrimin Kökeni (2022)

Genetik ve biyokimyasal evrim, farklı toplumlarda nasıl dönüşümler geçirdi?

John Gribbin ve Mary Gribbin, evrim kuramının tarihsel serüveni hakkında harika bir çalışmaya imza atmış.

Doğal seçilim yoluyla evrim süreci, canlıların üremesini, kendilerinin kopyalarını üretmesini, fakat kopyaların pek de mükemmel olmamasını ve böylelikle de sonraki nesilde çeşitliliğin var olmasını gerektirir.

Eğer bu çeşitlilik, her ne sebeple olursa olsun o yavrulardan bazılarını diğerlerinden daha başarılı kılarsa bunları daha başarılı kılan ayırt edici özellikler de sonraki nesiller arasında yayılacaktır ve onlar “seçilecektir.”

Bu kuram sadece Charles Darwin’in zihninde bir anda belirmedi, aksine, binlerce yıldır dünya çapındaki filozoflar tarafından incelendi ve tartışıldı.

İşte bu kitap, evrim fikrinin evriminin izini sürmekte, zaman içinde farklı toplumlar tarafından nasıl değiştiğini ve değiştirildiğini gösteriyor.

Yazarlar Darwin’in Tehlikeli Fikrini uygun bağlamına yerleştirecek genetik ve biyokimyasal evrimi inceliyor ve kuramın daha önce olanlar üzerine nasıl inşa edildiğini ve yirminci yüzyılda nasıl geliştirildiğini ortaya koyuyorlar.

Bunların hiçbiri, Darwin’in evrimin bireyler ve türler düzeyinde nasıl işlediğini algılamadaki başarısını azaltmıyor, tersine Darwin’in katkısının antik çağa uzanan ve bugün hâlâ oluşturulmakta olan bir zincirin en önemli halkalarından biri olduğunu gösteriyor.

  • Künye: John Gribbin ve Mary Gribbin – Evrimin Kökeni: Aristoteles’ten DNA’ya “Darwin’in Tehlikeli Fikri”nin Peşinde, çeviren: Ozan Karakaş, Alfa Yayınları, bilim, 280 sayfa, 2022

John Gribbin – Kuantum: Ansiklopedik Sözlük (2021)

Kuarkları anlamakta güçlük çekenler ve fizikteki önemli olayların kısa bir özetini arayanlar için muhteşem bir referans çalışması.

John Gribbin, 655 sayfalık bu eserinde, yüz yıllık parçacık fiziği kuramlarını A’dan Z’ye anlatıyor.

Çalışma, mikro-dünyanın bilimsel incelenişinin hızlı gözden geçirilişini tarihsel bir görünüm içine yerleştirmeyi amaçlıyor.

Ansiklopedik bir sözlük şeklinde düzenlenen kitapta, tüm teknik terimler alfabetik sırasıyla eksiksiz açıklanıyor.

İlk tanışılan atomaltı parçacık olan elektronun 1897’deki keşfinden günümüzdeki Parçacık Fiziğinin Standart Modeline kadar kuantum mekaniğini meydana getiren tüm bileşenlerin yer aldığı kitap günümüzdeki fizik problemlerini de özetliyor.

“Kuantum, Latincede “kemiyet, miktar” anlamına gelen quantum kelimesinin,

Max Planck tarafından ışık için önerdiği enerji “topakları”ndan genelleyerek (ana metnin ilgili maddelerinde de açıklandığı şekilde) açısal momentum, enerji ve eylem gibi fiziksel niceliklerin bir sistemde yalnızca belli yalınık değerler alışını niteleyen ve Batı dillerinde aynen kullanılan terimin “Türkçeleştirilmişi”dir.

Latince çoğulu ise, (İngilizcesi de) quanta’dır.

  • Künye: John Gribbin – Kuantum: Ansiklopedik Sözlük, çeviren: Ömür Akyüz, Alfa Yayınları, bilim, 655 sayfa, 2021

John Gribbin – Olası Görünmeyen Sekiz Olasılık (2021)

Ay’ın dengeleyici etkisi olmadan bizim gibi yaşam formları asla evrimleşemezdi.

John Gribbin, son bilimsel keşiflerden yola çıkarak Ay’ın gizemlerini aydınlattığı ufuk açıcı bir kitapla karşımızda.

Okuru, bilimin çılgınca olasılık dışı gerçeklerine yönelik akıllara durgunluk veren bir geziye çıkaran Gribbin, Sherlock Holmes’un ünlü özdeyişini tekrarlayarak bize şöyle diyor:

“Bir kez imkânsızı eledikten sonra, geriye kalan her şey, ne kadar imkânsız olursa olsun, mevcut bilimsel bilginin ışığında kesinlikle mümkündür.”

Evren’in bir başlangıcı olduğunu ve ne zaman olduğunu ve ayrıca Evren’in genişlemesinin hızlandığını biliyoruz.

Uzayda, Dünya’dan milyarlarca ışık yılı uzaklıktaki kara deliklerin çarpışmasıyla oluşan, bir protonun on binde biri genişliğindeki dalgalanmaları tespit edebiliriz.

Ve en önemlisi, bugün Dünya’daki tüm karmaşık yaşam tek bir hücreden geliyor; ancak Ay’ın dengeleyici etkisi olmadan bizim gibi yaşam formları asla evrimleşemezdi.

İşte bu çalışma, hem duru üslubu hem de alandaki bilimsel teorileri ilgi çekici hikâyelerle harmanlamasıyla dikkat çekiyor.

  • Künye: John Gribbin – Olası Görünmeyen Sekiz Olasılık: Ayın Gizemleri ve Diğer Olası Olmayan Bilimsel Doğrular, çeviren: Alper Hayreter, Alfa Yayınları, bilim, 116 sayfa, 2021

John Gribbin – Her Şeyin Nedeni (2015)

Peş peşe gelen kozmik olaylar, dünyayı nasıl yaşamaya uygun hale getirdi?

Bir süper yıldızın 600 milyon yıl önce Venüs’le çarpışması ve buna benzer olayların dünyanın gelişimindeki etkilerini araştıran John Gribbin, 13.7 milyar yıl önce Büyük Patlama’dan oluşan, içinde yaşadığımız uzay baloncuğunun destansı hikâyesini anlatıyor.

  • Künye: John Gribbin – Her Şeyin Nedeni, çeviren: Şule Çivi, Alfa Yayınları

John Gribbin – Bilim Tarihi (2014)

Kopernik’in, dünyanın evrenin merkezinde olmadığını öne süren 16. yüzyıldaki çalışmalarıyla başlayan ve 17. yüzyılın başında bir teleskop kullanarak dünyanın güneşin etrafında dolanan bir gezegen olduğunu kanıtlayan Galileo’nun ardından hız kazanan bilimin büyüleyici öyküsü.

Bilim tarihinden kişisel dram ve başarıların bir dökümü.

  • Künye: John Gribbin – Bilim Tarihi, çeviren: Barış Gönülşen, Alfa Yayınları

John Gribbin – Schrödinger’in Yavru Kedileri (2008)

John Gribbin, oldukça ilgi çeken ve geniş bir okur kitlesine ulaşan ‘Shrödinger’in Kedisinin Peşinde’den on yıl sonra, ‘Shrödinger’in Yavru Kedileri’ ile kuantum konusuna kaldığı yerden devam ediyor.

Gribbin ilk kitabında, kuantum kuramının tarihsel gelişimine odaklanmıştı.

Şimdi ise, yine kendine has esprili üslubuyla, alanın güncel meselelerini gözüne kestiriyor.

Yazar kuantum bilgilerimizi güncelliyor, sonra bize bazı bilmeceler soruyor ve bunları yapamayacağımızı görünce de onları teker teker açıklıyor.

  • Künye: John Gribbin – Schrödinger’in Yavru Kedileri, çeviren: Nedim Çatlı, Metis Yayınları, bilim, 290 sayfa

Michael White ve John Gribbin – Darwin (2008)

  • DARWIN, Michael White ve John Gribbin, çeviren: Yelda Türedi, İnkılap Kitabevi, biyografi, 320 sayfa

Michael White ve John Gribbin’in ‘Darwin’i, ‘Bilim Dünyasından Bir Hayat’ alt başlığını taşıyor. Kitap, Charles Darwin’in çocukluğundan, evrim teorisini kurmaya başladığı döneme ve yaşlılığına kadar olan yaşamının izini sürüyor. Darwin’in edebiyata hayran olduğu; Viktoryen gelenekten geldiği; kitaplarının basımları öncesinde yaptığı son dakika değişikliklerle yayıncıları adeta bezdirdiği; bir biyolog, bir paleontolog olarak sayısız araştırmalarda bulunduğu, kitaptan öğrendiğimiz ilginç konulardan bazıları. White ve Gribbin’in çalışmasında dikkat çeken bir detay da, Darwin’in evrime getirdiği radikal yorumun da izini sürmeleri. Yazarlar, Darwin’in doğal seleksiyon ve evrim hakkındaki düşüncelerinin etkisini ve Darwinizmin modern bilimsel düşünceyi nasıl şekillendirdiğini serimliyor.