Tarih – Sayfa 3 – Dipnotski

İhsan et-Tercüman – Çekirge Yılı: Kudüs 1915-1916 (2012)

ÇEKİRGE YILI: KUDÜS 1915-1916, İhsan et-Tercüman, inceleme ve notlar: Selim Temârî, Klasik Yayınları, anı, 328 sayfa

‘Çekirge Yılı’, Cemal Paşa’nın kumandanlığını yürüttüğü Dördüncü Ordu’da görev yapan Kudüslü sıradan bir askerin, er İhsan et-Tercüman’ın 1. Dünya Savaşı’na dair anılarından oluşuyor. et-Tercüman, Mart 1915-Ağustos 1916 arasını kapsayan bu günlüklerinde, yaşadığı olayları ve izlenimlerini sıcağı sıcağına paylaşıyor. Günlüğü önemli kılan hususlardan biri de, savaş yıllarının getirdiği sıkıntı ve zorlukların Kudüs’ün gündelik hayatına nasıl yansıdığını, şehri ele geçiren çekirge istilasını, tifo ve benzeri salgın hastalıkların bölgeyi kırıp geçirişini ve Kudüs’teki Müslümanlar ile gayrimüslimler arasındaki ilişkiyi de gözlemlemesi.

Sam Stall – Uygarlığı Değiştiren 100 Kedi (2012)

UYGARLIĞI DEĞİŞTİREN 100 KEDİ, Sam Stall, çeviren: Ayşen Anadol, Can Yayınları, tarih, 181 sayfa

Hayvan sever yazar Sam Stall, yeni bir baskıyla yayınlanan elimizdeki kitabında, tarihte yaşamış, iz bırakan kedilerin izini sürüyor. Ünlü yazar Edgar Allan Poe’nun, bir korku öyküsüne modellik etmiş kedisi Cattarina, bilimci Nikola Tesla’nın elektrik üzerine dünyayı değiştirecek olan araştırmasına başlamasını sağlayacak kedisi Macek, bir tutam tüyüyle bir katilin yakalanmasını sağlayan ve böylece adli tıp alanında devrim yaratan Kartopu adlı Kanada kedisi ve Pakistan ile ABD arasında ciddi bir diplomatik krize neden olan kedi yavrusu Amedabad, Stall’ın çalışmasında karşımıza çıkan ilgi çekici kedi öykülerinden birkaçı.

Murat Çulcu – “Gelecek Yıl Kudüs’te” (2012)

“GELECEK YIL KUDÜS’TE”, Murat Çulcu, E Yayınları, tarih, 278 sayfa

Murat Çulcu, adını bir Musevi ilahisinden alan elimizdeki kitabında, Siyonizm’in 1895-1922 yıllarını kapsayan ilk dönemine odaklanıyor. Çulcu kitabına, Theodore Herzl, Yehuda Alkalay, Kalischer Hirsch, Moses Hess ve Leon Pinsker gibi Siyonizm’in öncülerini ve çalışmalarını anlatarak başlıyor. Çalışmanın devamında da Uluslararası Siyonist Tekilatı, Kaiser Wilhelm ve Theodore Herzl’in Filistin’e yaptığı ziyaretler, Filistin’e Yahudi göçleri, Balfour deklarasyonunun ilanı, Filistin’de savaş sürecinin başlaması, Filistin’de İngilizlerin koruması altındaki manda yönetimi ve Siyonist-Arap işbirliği gibi konular ele alınıyor.

Susan Buck-Morss – Hegel, Haiti ve Evrensel Tarih (2012)

HEGEL, HAİTİ VE EVRENSEL TARİH, Susan Buck-Morss, Metis Yayınları, inceleme, 172 sayfa

Susan Buck-Morss, yayınlandığı günlerde önemli tartışmaları da ateşleyen elimizdeki makaleleri, tarih ile felsefe arasındaki sınırda duruyor. Yazar, kitabının ilk makalesi olan ‘Hegel ve Haiti’de, Haiti devrimini, Hegel’in “efendi-köle” diyalektiği bağlamında ele alıyor. Burada Avrupamerkezciliği eleştiren Buck-Morss’un tartışma yaratmasının en önemli nedenlerinden biri, Batı modernliğinin mirasını merkezinden edip modernliği evrensel bir yönelim olarak değerlendirmesiydi. Kitabın ‘Evrensel Tarih’ başlıklı ikinci makalesi ise, Buck-Morss’un, ilk makalesine getirilen eleştiri ve yorumlara verdiği yanıtlardan oluşuyor.

Georges Haupt – Tarihçi ve Toplumsal Hareket (2012)

TARİHÇİ VE TOPLUMSAL HAREKET, Georges Haupt, çeviren: Barış Sennan, Ayrıntı Yayınları, tarih, 280 sayfa

Georges Haupt ‘Tarihçi ve Toplumsal Hareket’te, 19. yüzyıl ve 20. yüzyıl başı sosyalist işçi hareketinin kapsamlı bir tarihini anlatıyor. Haupt, bu yazıların merkezine de, sosyalist tarihin birinci momenti olarak Enternasyonal’i yerleştiriyor. Haupt’un yazılarında bir sembol örnek olarak Komün; Marksist ve Marksizm terimlerinin uluslarası sosyalist söz dağarcığına girişinin kökenleri; Lenin, Bolşevikler ve 2. Enternasyonal; Alman sosyal demokrasisinin Güneydoğu Avrupa’da yükselişi; Enternasyonal ve Ağustos 1914’teki “Kutsal Birlik”, Lenin’de savaş ve devrim, işçi hareketinde uluslararası yönetici gruplar ele alınıyor.

Özlem Kumrular – İslam Korkusu (2012)

İSLAM KORKUSU, Özlem Kumrular, Doğan Kitap, tarih, 525 sayfa

Özlem Kumrular’ın ‘İslam Korkusu’nun merkezinde, başrolünde Türkler ile Arapların bulunduğu, Ortaçağ başından Yeniçağ’a Avrupa’daki İslam korkusu yer alıyor. Konuyu, büyük akımlara başvurmaktan ziyade, Hıristiyan hacıları, elçileri, diplomatları, yazarları, şairleri ve esirleri gibi sıradan insanların hikâyeleri üzerinden izleyen Kumrular, Avrupa’daki engizisyonun Müslümanlara karşı tutumunu; Müslüman toplumların dışarıdan nasıl görüldüklerini; Avrupa’nın İslam’la istemsiz bir şekilde tanışmasının ardından yaşadığı travmayı ve korkuyu; bu korkuyu besleyen ve günümüze değin getiren başlıca faktörleri irdeliyor.

Ellen Meiksins Wood – Özgürlük ve Mülkiyet (2012)

ÖZGÜRLÜK VE MÜLKİYET, Ellen Meiksins Wood, çeviren: Oya Köymen, Yordam Kitap, tarih, 351 sayfa

Ellen Meiksins Wood, daha önce yayınlanan ‘Yurttaşlardan Lordlara’ başlıklı çalışmasında, eskiçağdan ortaçağa Batı siyasi düşüncesinin toplumsal tarihini incelemişti. Wood, bu çalışmanın devamı olan elimizdeki kitabında ise, Rönesans’tan Aydınlanma’ya özgürlük ve mülkiyet konusunu araştırıyor. Bu bağlamda, Rönesans kent devleti, reformasyon dönemi, İspanyol İmparatorluğu, Hollanda Cumhuriyeti, Fransız mutlakıyetçiliği, İngiliz devrimi ve Aydınlanma’yı inceleyen yazar, aynı zamanda Machiavelli, Luther, Calvin, Spinoza, Hobbes, Locke ve Rousseau gibi büyük düşünürlerin fikirlerini ve eserlerini de değerlendiriyor. Kitapta ayrıca, çevirmeni Prof. Dr. Oya Köymen’in, Wood’un erken modern Avrupa deneyimini, Osmanlı-Türkiye toplumsal tarihi bağlamında değerlendirdiği nitelikli bir yazısı da yer alıyor.

Abdullah Paşa’nın Balkan Savaşı Hatıratı ve Mahmut Muhtar Paşa’nın Cevabı (2012)

ABDULLAH PAŞA’NIN BALKAN SAVAŞI HATIRATI VE MAHMUT MUHTAR PAŞA’NIN CEVABI, çeviri: Hülya Toker, Sema Demirtaş ve Mustafa Toker, Alfa Yayınları, anı, 396 sayfa

Elimizdeki çalışma, Balkan Savaşları’nda önemli görevler almış iki ismin, Tevfik Paşa Hükümeti’nin Harbiye Nazırı Korgeneral Abdullah Kölemen ile onun hatıratına yanıt veren 2. Doğu Ordu Komutanı Mahmut Muhtar Paşa’nın anılarından oluşuyor. Hatıratına, Balkan Savaşları öncesinde Osmanlı ordusunun durumu hakkında bilgi vererek başlayan Abdullah Paşa, devamında da, Balkan Savaşları için seferberlik ilan edilişini, askeriyenin yaptığı yığınakları ve yapılan savaşları anlatıyor; bu arada, savaşta 2. Doğu Ordu Komutanı olarak görev yapmış Mahmut Muhtar Paşa’ya da kimi eleştiriler yöneltiyor. Mahmut Muhtar Paşa ise, Balkan Savaşları konusunda kendi anılarını anlatırken, aynı zamanda Abdullah Paşa’nın yaptığı eleştirilere de yanıt veriyor.

Murray Bookchin – Fransız Devrimi’Nden İkinci Enternasyonal’e (2012)

FRANSIZ DEVRİMİ’NDEN İKİNCİ ENTERNASYONAL’E, Murray Bookchin, çeviren: Devrim Keskin, Dipnot Yayınları, tarih, 378 sayfa

Murray Bookchin’in, devrimci halk hareketleri tarihini ele aldığı çalışmasının ilk cildi, köylü isyanlarından Fransız Devrimi’ne uzanan süreci kapsıyordu. Elimizdeki ikinci cilt ise, Fransız işçi sınıfının 1830 Devrimi, 1848 Devrimi ve 1871 Paris Komünü çizgisindeki 19. yüzyıl ayaklanmalarını konu alıyor. Yazar ayrıca, bu dönemi daha iyi anlamak için, Uluslararası Emekçiler Birliği (IWMA) ile Birinci ve İkinci Enternasyonal’in tarihi ve kökenlerini de ele alıyor. Modern tarihin en fırtınalı halk ayaklanmalarını anlatan çalışma, büyük devrimci hareketlerin ve ideolojilerin aynasından bir 19. yüzyıl Fransa tarihi de sunuyor.

Ian Morris – Dünyaya Neden Batı Hükmediyor? (2012)

DÜNYAYA NEDEN BATI HÜKMEDİYOR?, Ian Morris, çeviren: Gül Çağalı Güven, Alfa Yayınları, tarih, 827 sayfa

Ian Morris elimizdeki çalışmasında, Doğu ve Batı’nın son 15 bin yıldır benzer gelişme aşamalarından aynı sırayla geçtiği halde Batı’nın neden dünyaya hükmettiğini, coğrafik anlayışın bölgesel farklılıklara dair analizleri üzerinden açıklamayı amaçlıyor. “Hükmetme” kavramını ve kimin önde veya hakim olduğunu nasıl söyleyebileceğimizi irdeleyen Morris, ardından, Buzul Çağı ertesinde Doğu ve Batı çekirdeklerinin oluşmasından ilk devletlerin doğuşuna, Batı’nın Doğu ile arasındaki gelişme uçurumunu kapatan tarihsel olaylardan Sanayi Devrimi’nin Batı’nın öncülüğünü nasıl bir kural haline getirdiğine kadar birçok konuyu tartışıyor.