Michel Foucault – Eleştiri Nedir? (2020)

‘Eleştiri Nedir?’, Michel Foucault’nun 1978 ve 1983’de verdiği iki ayrı konferansı bir araya getiriyor.

İki konferansında da Foucault, Kant’ın ‘Aydınlanma Nedir?’ adlı metnine referans yaparak Aydınlanma’yı felsefi ve tarihsel bir sorgulamaya tabi tutuyor.

Düşünür burada, hem Kantçı yaklaşımı çok yönlü bir bakışla irdeliyor ve alternatif bir Kantçı yaklaşımı tartışıyor hem de kendi felsefi pratiğinin soykütüğüne yeni bir yön vermeye girişiyor.

Bu iki konferansın diğer bir özelliği de, Foucault düşüncesinin 1978 ile 1983 arasındaki evrimi hakkında bize fikir vermesi.

Foucault’nun ‘Aydınlanma Nedir?’i nasıl farklı biçimlerde okuduğuna tanık olduğumuz konferanslar, aynı zamanda Foucault’nun kendi tarihsel ve felsefi perspektifini olduğu gibi şimdiki ve geçmişteki çalışmalarını da, Kant’ın bu metniyle başlattığını gösteriyor.

‘Eleştiri Nedir?’, Aydınlanma, bilgi, iktidar ve özne arasındaki ilişkiler üzerine düşünmek isteyenlerin severek okuyacağı bir çalışma.

  • Künye: Michel Foucault – Eleştiri Nedir?: Kendilik Kültürü, çeviren: Murat Erşen, Ayrıntı Yayınları, felsefe, 2020

Sadık Usta – Dünyayı Değiştiren Düşünürler 2 (2019)

Rönesans’tan Aydınlanma’ya uzanan süreçte fikirleriyle kendilerinden sonraki kuşakları derinden etkilemiş düşünürlerin hayatı ve sistemleri…

Francis Bacon, Galileo Galilei, Thomas Hobbes, Rene Descartes, Spinoza, John Locke, Leibniz ve Montesquieu, çalışmanın bu ikinci cildinde karşımıza çıkan bazı isimler.

  • Künye: Sadık Usta – Dünyayı Değiştiren Düşünürler, İkinci Cilt: Rönesans’tan Aydınlanma’ya Yeni Bir Çağın Doğuşu, Kafka Kitap, felsefe, 344 sayfa, 2019

Tzvetan Todorov – Aydınlanmanın Gölgesinde: Goya (2020)

Edebiyat teorisyeni ve yapısalcı felsefenin önde gelem isimlerinden filozof Tzvetan Todorov’un bu çalışması, sanat, sanat tarihi, felsefe ve sanat felsefesi gibi farklı disiplinlerden ustaca yararlanmasıyla dikkat çekiyor.

Todorov burada, büyük ressam Francisco Goya’nın tablolarını, aydınlanma düşüncesinde durdukları yer bağlamında tartışıyor.

Aydınlanma döneminin geniş bir fotoğrafını çekmesiyle de büyük önem arz eden kitabında Todorov, Goya’nın ilk dönem eserlerinden olgunluk dönemi çalışmalarına uzanarak sanatçının macerasını kapsamlı bir bakışla izliyor.

Goya’nın eserlerinde Aydınlanma dönemi düşüncesinin kendisine nasıl yer bulduğu, Goya’nın dehasını ortaya çıkaran atmosferin kendine has karakteri ve bu bağlamda Aydınlanma düşüncesinin uygarlığın gelişiminde ve bugün bile neden vazgeçilmez olduğu, Todorov’un irdelediği konulardan birkaçı.

  • Künye: Tzvetan Todorov – Aydınlanmanın Gölgesinde: Goya, çeviren: Sezin Şahin, Othello Kitap, felsefe, 308 sayfa, 2020

Frederick C. Beiser – Aydınlanma, Devrim ve Romantizm (2018)

Frederick Beiser, Alman İdealizmi, Alman Romantizmi, İngiliz Aydınlanması ve genel olarak 19. yüzyıl felsefesi konusundaki çalışmalarıyla, dünya çapında ün sahibi bir felsefeci.

Beiser’in bu kapsamlı çalışması da, 1790 ile 1800 arasındaki on yıllık zaman diliminde modern Alman politik düşüncesinin nasıl biçimlendiğini incelemesiyle çok değerli.

Beiser, bu on yıl zarfında, Fransız Devrimi karşısında oluşan reaksiyon, Almanya’da liberalizm, muhafazakârlık ve romantizm gibi üç karşıt politik geleneğin ortaya çıkmasına neden olduğunu ve bu geleneklerden her birinin, modern Alman politik düşüncesinin on dokuzuncu ve yirminci yüzyıllardaki gelişiminde merkezî rol oynadığını belirtiyor.

Yazar, bu geleneklerin köken ve bağlamlarını belirleyerek temel politik ideallerine dair bir analiz ortaya koyuyor.

1790’ların belli başlı politik düşünür ve hareketlerinin bir incelemesi niteliğinde olan çalışmada her bölüm, bu on yılın merkezî figürlerini, bunların politik teorilerinin kökenlerini, Fransız Devrimi karşısındaki tepkilerini ve savundukları düşüncelerde politikanın önemini tartışıyor.

Kitabın en dikkat çekici katkısı ise, Alman düşüncesinin on sekizinci yüzyıl ve hatta Fransız Devrimi boyunca apolitik olduğu yönündeki, hâlâ hâkim olan görüşe temelden karşı çıkması.

Beiser, 1790’lardaki Alman felsefesinde hâkim olan politik amacı ayrıntılı bir şekilde ortaya koyuyor.

  • Künye: Frederick C. Beiser – Aydınlanma, Devrim ve Romantizm: Modern Alman Politik Düşüncesinin Doğuşu (1790-1800), çeviren: Aslı Önal, Ayrıntı Yayınları, felsefe, 576 sayfa, 2018

Ahmet Çiğdem – Aydınlanma Düşüncesi (2018)

Ahmet Çiğdem’den, Aydınlanma düşüncesinin gelişimini farklı ülkeleri birbirleriyle karşılaştırarak irdeleyen güzel bir çalışma.

Bugünden bakıldığında Aydınlanma, birçoğumuza özünde tek bir kafadan çıkmış, 0yekpare bir bütünmüş gibi görünüyor.

Oysa Aydınlanma düşüncesi, farklı ülkelerde farklı deneyimler yaşayarak ortaya çıktı ve bbu farklılıkları temel alarak gelişti.

İşte Ahmet Çiğdem de, ayrı dillere sahip, ayrı felsefi geleneklerden gelenlerin Aydınlanma düşüncesine nasıl katkıda bulunduğunu ortaya koyuyor.

Bu bağlamda Fransız, Alman, İngiliz, İskoç Aydınlanma tecrübelerini irdeleyen Çiğdem, böylece Aydınlanma felsefesinin ayrıntılı bir gelişimini ortaya koyuyor.

  • Künye: Ahmet Çiğdem – Aydınlanma Düşüncesi, Dedalus Kitap, felsefe, 141 sayfa, 2018

Ellen Meiksins Wood – Özgürlük ve Mülkiyet (2012)

  • ÖZGÜRLÜK VE MÜLKİYET, Ellen Meiksins Wood, çeviren: Oya Köymen, Yordam Kitap, tarih, 351 sayfa

 

Ellen Meiksins Wood, daha önce yayınlanan ‘Yurttaşlardan Lordlara’ başlıklı çalışmasında, eskiçağdan ortaçağa Batı siyasi düşüncesinin toplumsal tarihini incelemişti. Wood, bu çalışmanın devamı olan elimizdeki kitabında ise, Rönesans’tan Aydınlanma’ya özgürlük ve mülkiyet konusunu araştırıyor. Bu bağlamda, Rönesans kent devleti, reformasyon dönemi, İspanyol İmparatorluğu, Hollanda Cumhuriyeti, Fransız mutlakıyetçiliği, İngiliz devrimi ve Aydınlanma’yı inceleyen yazar, aynı zamanda Machiavelli, Luther, Calvin, Spinoza, Hobbes, Locke ve Rousseau gibi büyük düşünürlerin fikirlerini ve eserlerini de değerlendiriyor. Kitapta ayrıca, çevirmeni Prof. Dr. Oya Köymen’in, Wood’un erken modern Avrupa deneyimini, Osmanlı-Türkiye toplumsal tarihi bağlamında değerlendirdiği nitelikli bir yazısı da yer alıyor.

Jean-Jacques Rousseau – Toplum Sözleşmesi (2006)

  • TOPLUM SÖZLEŞMESİ, Jean-Jacques Rousseau, çeviren: Vedat Günyol, İş Kültür Yayınları, felsefe, 136 sayfa

Jean-Jacques Rousseau’nun ‘Toplum Sözleşmesi’ 1762 yılında yazıldı. Fakat bu zamandan günümüze dünya, fikri anlamda çok farklı dönüşümler geçirmesine rağmen, toplumların bir arada yaşayışlarına dair en temel düşünce yapıtlarından biri olma özelliğini sürdürüyor. Bilindiği gibi, Aydınlanma düşüncesinin önemli isimlerinden biri olan Rousseau felsefesinin belirleyici yönlerinden biri de romantik yönlerin baskın olması. Haklı ve doğru bir toplumun temellerini atmaya çalışan kitap, Sainte-Beuve’e göre romantik düşünürün de en çok değer verdiği yapıtıydı. Kitap, Vedat Günyol’un çevirisi ve önsözüyle sunuluyor.