Bilimsel özerkliğe atfedilen gerçeklikler günümüzde nasıl bir bağlamsal süzgeçten geçerek sorunsallaştırılmaktadır?
Alanında uzman pek çok ismin bu soruya yanıt aradığı eldeki derleme, üniversitelerdeki bilimsel üretimin nasıl gerçekleştiğini, devlet ve piyasaların bu üretimdeki rolünü tartışıyor.
Fransız devrimi, bilimsel alanda da büyük devrim ve dönüşümlerin kaydedildiği olağanüstü bir dönemdi.
Steve Jones da bu dikkat çekici çalışmasında, modern fiziğin, kimyanın ve biyolojinin temellerinin bu dönemde nasıl atıldığını ve bunlarda katkısı olmuş bilim insanlarının bilimsel ve politik duruşlarını çarpıcı bir biçimde ortaya koyuyor.
Bilim insanı siyasetle uğraşmaz tezini alaşağı eden kitap, devrim günlerinde Fransız bilim insanlarının salt Paris’i dünyanın dönemin bilim merkezine dönüştüren yeniliklere imza atmakla kalmayıp aynı zamanda içinde bulundukları toplumu dönüştürecek politik aktivitelerde de ne denli aktif olduklarını gözler önüne seriyor.
Kitap, modern bilimin öncüleri olan Lavoisier, Bailly, Marat ve daha pek çok ismin bu dönemdeki çalışmaları ve daha da önemlisi politik aktiviteleri üzerine referans niteliğinde bir çalışma.
Uçan balonların ilk keşfinden patlayıcıların kitlesel imha araçları olarak kullanılmalarına; patatesin Eski Dünya’daki açlığa çare oluşundan kimya bilimiyle atletizmin evliliğine kadar; dönemin bilimsel gelişmelerini ve Fransız Devrimi’ni sıra dışı bir açıdan incelemek isteyenler için keyifle okunabilecek bir çalışma.
Tanrı parçacığı olarak da bilinen Higgs bozonu, fizikte adeta bir devrim etkisi yarattı.
Profesör Lisa Randall da bu kitabında, Higgs keşfine giden süreci ve bu keşfin bilim dünyasında yarattığı heyecanı adım adım izliyor.
Keşfin ne anlama geldiğine ve bizi nereye götüreceğine yakından bakmak isteyenler için iyi bir fizik öyküsü.
Etkileyici ve sürükleyici bir geometri kitabı.
Leonard Mlodinow’un özenli kitabını, enlem ve boylamın kökeninden hiperbolik uzaya, paralel doğrulardan hiperuzay teorilerine geometrideki devrimleri keyifli bir tarzda dinlemek isteyenlere ve Öklid, Descartes, Gauss, Einstein ve Witten gibi isimlerin alana ne gibi katkılar yaptıklarını merak edenlere tavsiye ediyoruz.
Güncel araştırma verilerinden yola çıkarak bebeklerin ve çocukların düşünce dünyasının özgünlüğünü gözler önüne seren, birçok uzmanın yazılarıyla katkıda bulunduğu bir çalışma.
Çocuklarda anadili gelişiminden sosyal normların algılanışına, çocukluk döneminde hayal gücünden işitme engelli çocukların dil edinimine pek çok ilgi çekici konu, burada.
Kitap, hem zihin gelişimi araştırmalarındaki son gelişmeleri kapsamlı bir biçimde sunması, hem de Türkçede bu konuyla ilgili yerli bulguların tartışıldığı ve kültürler arası karşılaştırmaların yapıldığı ilk rehber kitap olma özelliğiyle de dikkat çekiyor.
Felsefe ile matematik arasında çok sıkı bir ilişki vardır.
Bu ilişki, Antik Yunan döneminden bugüne değin uzanır.
Müjdat Takıcak’ın bu özenli kitabı ise, matematik felsefesinin uzun tarihi hakkında çok iyi bir giriş.
Yazar burada, Thales, Pythagoras ve Platon gibi filozoflardan başlayarak 17. yüzyılda Newton ile Leibniz’e, oradan Hume, Berkeley, Lock’a ve günümüze uzanarak matematik felsefesinde yer alan tartışmaların tarihsel olarak nasıl temellendirildiğini açıklıyor.
Matematiğin ontolojisi ve epistemolojisinden matematik felsefesinin farklı uğraş alanlarına pek çok konunun ele alındığı kitap, alanla ilgilenenler için önemli bir çalışma.
Ali Kuşçu, Takiyüddin Râsid, Matrakçı Nasuh, Abbas Vesim Efendi, İsmail Gelenbevî, Aydınlı Hacı Paşa, Şerefeddin Sabuncuoğlu…
Bu kitap, bilim, eğitim, tıp, müzik, mimari ve teknoloji gibi alanlarda çalışmış yirmi kadar Osmanlı bilim insanını ele alıyor.
Türkiye’nin Rönesans yaşamadığı tezine karşı çıkan yazar, Osmanlı’nın 15. ve 16. yüzyıllardaki bilim ve sanat alanlarındaki çalışmaları Rönesans olarak tanımlıyor.
Bir çocuğu bilim insanı olmaya yönlendiren etkenler nedir?
‘Meraklı Zihinler’, Richard Dawkins’ten Steven Pinker’a, Howard Gardner’dan Daniel Dennet’a ve Ray Kurzweil’a, önde gelen yirmi yedi bilim insanı ve düşünürün, çocukken bilimden nasıl etkilendiklerine dair anılarını barındırıyor.
Örneğin Richard Dawkins, okuduğu Doktor Dolittle kitabının çok etkisinde kalmış.
David Buss, hayatın bazı gerçeklerini New Jersey’de bir kamyon durağında çalışırken öğrenmiş.
Kozmos âşığı Janna Levin, evrenin ucuna yolculuk etme hayalleri kurmuş.
Nicholas Humphrey, bilim insanları hanedanlığının üyesi olarak doğmuş olmanın getirdiği üstünlüklerden bol bol yararlanmış.
Robert Sapolsky, sık sık Bronx Hayvanat Bahçesi’ne gitmiş ve bir dağ gorili olmak istemiş.
Judith Harris’i, yaşıtları arasında yaşadığı yalıtılmışlık ve yalnızlığının bilime yönlendirmiş.
Bu ve bunun gibi pek çok anı barındıran, ayrıca tutkulu ve içten oluşuyla dikkat çeken kitap, bilime ilgi duyan okurları güdüleyecek, onlara ilham verecek türden.
Simya, simya kuramları ve uygulamaları üzerine derinlemesine bir inceleme arayanlar, bu kitabı kaçırmasın.
Lawrence M. Principe, simyanın ne olduğunu ayrıntılı bir şekilde ortaya koyarken, aynı zamanda simya konusundaki görüşümüzü romantikleştiren, yanlış yönlendiren ya da bulandıran pek çok anlayışı ve yaklaşımı da düzeltiyor.
Kitabın bir diğer katkısı da, simyanın teknolojinin, bilimin ve bizim dünyayı anlayışımızın evriminde nasıl önemli bir rol oynadığını gözler önüne sermesi.
Geçmişi yüzyıllara dayanan bir geleneğin kalbindeki tarihsel fikirler, uygulamalar ve kişilikler hakkında sağlam bir kaynak.
Paul Martin ve Patrick Bateson, daha önce yayımlanan ‘Oyun, Oyunbozanlık, Yaratıcılık ve İnovasyon’ adlı kitaplarında, pozitif duygu durumuyla oynanan oyunu, “oyunbaz oyun” olarak tanımlamış ve böylece oyun ve yaratıcılık literatürüne yeni bir kavram kazandırmışlardı.
Yazarlar söz konusu çalışmada, oyunbaz oyunun ne olduğunu çok yönlü bir şekilde ortaya koydukları gibi, oyunbaz oyunun düşünce, evrim ve gelişimde oynadığı rolü de irdelemişti.
Martin ve Bateson şimdi de, çalışmalarını bir adım daha ileriye taşıyor ve oyun ile oyunbazlığın yaratıcılık ve buluştaki rolünü ele alıyor.
Yazarlara göre, oyunbaz davranış ve oyunbaz düşünce, fiziksel ve toplumsal çevrenin önümüze çıkardığı engelleri aşmada bize muazzam katkıda bulunabilir.
Özellikle yaratıcı süreçlerin kökenlerine ilişkin önemli bilgiler barındırmasıyla dikkat çeken kitap, konuyu yaratıcı gelişim seçeneklerinin itici gücü olarak oyun, bir davranışsal yenilik kaynağı olarak oyun ve bireysellik ve toplumun daha kapsamlı sorunlarına yönelik düşünceler ve yaklaşımların kaynağı olarak oyun bağlamında irdeliyor.
Hayvanın bilme yetisinden çocuk gelişimine, hayal kurmaktan hezeyana yol açan ilaçlar ve uyuşturuculara kadar dikkat çekici pek çok konunun irdelendiği kitabın anlaşılır bir üslupla yazıldığını da belirtelim.
Dipnotski 