Kategori: Edebiyat Kuramı

Franco Moretti – Tarih ile Edebiyat Arasında Burjuva (2015)

“Burjuva” ilk kez 17. yüzyıl Fransızcasında burgeis kavramıyla ortaya çıktı ve “feodal yargıdan özgür ve muaf” olma yasal hakkını kullanan ortaçağ kasabalarının (bourgs) sakinlerini belirtmek için kullanıldı.

Ünlü İtalyan eleştirmen Franco Moretti’nin bu dikkat çekici çalışması ise, burjuvanın doğuşu, gelişimi ve gözden düşüşünü, tarih ile edebiyatın kesiştiği noktada irdeliyor.

Moretti, iktidarı ele geçirmeden önceki burjuvadan başlayarak Batı Avrupa’ya yayılmış burjuvayı, Viktorya dönemi İngiltere’sinde iktidarı sorgulanmaya başlanmış burjuvayı anlatıyor.

  • Künye: Franco Moretti – Tarih ile Edebiyat Arasında Burjuva, çeviren: Eren Buğlalılar, İletişim Yayınları

Zeynep Kermen – Uşaklıgil’in Romanlarında Batılı Yaşayış (2009)

Zeynep Kermen elimizdeki çalışmasında, Halit Ziya Uşaklıgil’in romanlarında karşılaşılan Batılı yaşayış tarzını dört bölüme ayırarak inceliyor.

Kitabın birinci bölümünde, yazarın Batı edebiyatıyla ilişkisi; ikinci bölümde, romanlarındaki karakterlerin Batı’yla alakaları ele alınıyor.

Kermen incelemesinin üçüncü bölümünde, Tanzimat’tan sonra edebiyatta ağırlık kazanmaya başlayan geçim, para, iş ve kazanç gibi konuları; son bölümde de, Uşaklıgil’in karakterlerini oluşturmada başvurduğu iç ve dış mekân, kılık, kıyafet ve dekor gibi unsurlara odaklanıyor.

  • Künye: Zeynep Kermen – Uşaklıgil’in Romanlarında Batılı Yaşayış, Dergâh Yayınları, inceleme, 224 sayfa

Rauf Mutluay – 100 Soruda Türk Edebiyatı (2018)

İslamiyet’ten önceki Türk edebiyatından yeni edebiyata, Türk edebiyatını 100 soru ve yanıtıyla bir baştan diğer başa kat eden bir çalışma.

Rauf Mutluay, “Sanatlar içinde edebiyatın yeri ve önemi nedir?” sorusundan başlayarak Türk edebiyatına dair merak edilen pek çok konuyu ele alıyor.

Kitapta yer alan sorulardan birkaçı şöyle:

  • Dilimizdeki edebiyat sözünün kaynağı nedir?
  • Göktürk yazıtlarında işlenen duygular, belirtilen düşünceler nelerdir?
  • Anadolu’da Türk edebiyatının doğup gelişmesi niçin gecikir?
  • Anadolu’da 14. yüzyıl edebiyatının gelişimi nasıl olmuştur?
  • Halk hikâyesi nasıl bir üründür?
  • Divan şiirinin başlıca konuları, temaları nelerdir?
  • Tanzimat edebiyatçıları kimlerdir?
  • Aralarındaki ortak özellik nedir?
  • Servet-i Fünun topluluğunda hikâye ve roman türünün gelişimi nasıl olur?
  • Cumhuriyet dönemi şiirine etki yapan sanatçılar kimlerdir?
  • Yeni Edebiyat’ta hikâye türünün gelişmesi nasıl olur?

Kitap, edebiyat öğrencileri için olduğu kadar, edebiyata ilgi duyan her okurun ziyadesiyle feyz alabileceği bir çalışma.

  • Künye: Rauf Mutluay – 100 Soruda Türk Edebiyatı, Ayrıntı Yayınları, edebiyat inceleme, 240 sayfa, 2018

Pelin Özer – Latife Tekin Kitabı (2014)

Latife Tekin’in kendine has edebiyat dünyasını farklı bir pencereden görmek isteyenlere.

Kendisiyle yapılmış söyleşilere dayanan kitapta Tekin, samimi bir şekilde yazı macerasını, kimi romanlarını yazarken yaşadığı ilginç olayları okurlarıyla paylaşıyor.

Bu söyleşi, kendi hikâyesini kurmak isteyen yazar adayları için de pek çok ipucu barındırıyor.

  • Künye: Pelin Özer – Latife Tekin Kitabı, İletişim Yayınları

Mehmed Akif Ersoy – Osmanlı Edebiyatı Ders Notları (2014)

Mehmed Akif Ersoy’un 1908-1909 eğitim yılında İstanbul Darülfünunu Edebiyat Fakültesi’nde okuttuğu Osmanlı edebiyatı ders notları.

Aruz ve bahirleri, eşkal-i nazım, fesahat ve tenkit gibi konuların ele alındığı kitap, Ersoy’un hocalık yönüne olduğu kadar, sanat anlayışına ve edebiyata-şiire bakışına ilişkin ipuçları da sunuyor.

  • Künye: Mehmed Akif Ersoy – Osmanlı Edebiyatı Ders Notları, yayına hazırlayan: Ömer Hakan Özalp, Bağcılar Belediyesi Yayınları

Ferit Edgü – Şimdi Saat Kaç (2008)

‘Şimdi Saat Kaç’, Ferit Edgü’nün 1970’lerden itibaren,  yazın ve resim sanatı üzerine yazdıklarından yapılmış bir seçmeden oluşuyor.

Ahmatova, Aragon, Borges, Camus, Dostoyevski, Kafka, Michaux, Sartre, Turgut Uyar,  Bacon, Aliye Berger, Cezanne, Abidin Dino, Arif Dino, Dubuffet, Eren Eyüboğlu, Modigliani ve Picasso, Edgü’nün denemelerinde okurun karşısına çıkacak isimlerden birkaçı.

Edgü’nün “Niçin yazmak?” ve “Neyi yazmak?”tan öte “Nasıl yazmak?” sorusunun yanıtını aradığı denemeleri, bu isimler üzerinden sanat yapıtını, yaratıcılığı ve sanat yapıtının ölümsüzlüğünü irdelemeleriyle ilgi çekiyor.

Kitabın önsözü de, Onat Kutlar tarafından kaleme alınmış.

  • Künye: Ferit Edgü – Şimdi Saat Kaç, Sel Yayıncılık, deneme, 214 sayfa

Hayri K. Yetik – Romantik Ortadoğu (2014)

Karşılaştırmalı edebiyat yoluyla, Ortadoğu dillerine ait metinlerin tarihe, kadına, ekolojiye, sosyalizme, ulusa, dine, barışa, ekonomiye ve emperyalizme dair ne söyleyebileceğini irdeleyen bir analiz.

Hayri K. Yetik, Türkçe, Farsça, Kürtçe, Arapça, Ermenice, İbranice ve Süryanice edebiyatların, Ortadoğu’nun son iki yüzyıllık tarihi içindeki yerini tartışıyor.

  • Künye: Hayri K. Yetik – Romantik Ortadoğu, Ayrıntı Yayınları

Çilem Tercüman – Türk Romanında Moda ve Toplumsal Değişim (1923-1940) (2018)

Moda denince, herkesin aklına öncelikle kıyafet gelir.

Oysa moda, politik doktrinlerden ev dekorasyonuna, sanat akımlarından davranış biçimlerine kadar sosyal hayatın değişikliğe açık olan bütün cephelerinde var olabilen bir olgudur.

Dolayısıyla moda, geleneksel toplumlarda bugünkü anlamında görülmezken modern toplumlarda en yaygın ve etkileyici hâliyle ortaya çıkar; toplumsal değişimle birlikte hızını ve gücünü arttırarak mevcudiyetini devam ettirir.

İşte Çilem Tercüman’ın bu muhteşem çalışması da, modanın yarattığı toplumsal değişimi erken Cumhuriyet dönemi romanları üzerinden inceliyor.

Çalışmanın çerçevesini, 1923-1940 yılları arasında yayınlanmış romanlar oluşturuyor.

Bilindiği gibi, erken Cumhuriyet yılları, Türkçede, yaygın olarak Batılılaşma ile ifade edilmeye başlanan modayla ilgili gündemin hayatın içinde belirginleşerek yaygınlaştığı bir dönem olmasıyla ayrıca dikkat çekicidir.

Tercüman, kadınlar için kürkten ipek çoraba, şapkadan mücevhere ve makyaja; erkekler için de monokldan bastona, yaka çiçeğinden kol saatine yanık deri modasından zayıflık modasına bu dönemin kılık kıyafet ve moda anlayışında öne çıkan eğilimleri bir bir izliyor.

Kitapta ayrıca,

Şark veya eski Türk odası, Amerikan bar, dans salonuyla karşımıza çıkan ev modalarını; Pera Palas, Lebon, Maksim Bar, Serkldoryan (Cercle d’Orient), Büyükada, Yat Kulübü ve Splendid Otel’le eğlence mekânları modalarını ve nihayet müzik, dans, kumar, balo, çay, spor gibi dönemin eğlence modasını da kapsamlı bir şekilde inceliyor.

  • Künye: Çilem Tercüman – Türk Romanında Moda ve Toplumsal Değişim (1923-1940), İletişim Yayınları, edebiyat inceleme, 302 sayfa, 2018

Fredric Jameson – Gerçekçiliğin Çelişkileri (2018)

Önde gelen Marksist eleştirmenlerden Fredric Jameson elimizdeki çalışmasında, on dokuzuncu yüzyıl gerçekçi romanının üzerine derinlemesine bir sorgulama gerçekleştiriyor.

Bu sorgulamayı Balzac, Flaubert, Zola, Tolstoy, Pérez Galdós ve George Eliot gibi isimlerin eserleri üzerinden ilerleyerek yapan Jameson, gerçekçiliği ikili karşıtlıklar üzerinden irdeliyor.

Yazar, gerçekçiliği, gerçekçilik ve epik, gerçekçilik ve idealizm, gerçekçilik ve doğalcılık, gerçekçilik ve sosyalist gerçekçilik, gerçekçilik ve modernizm gibi ikili zıtlıklar bağlamında tartışıyor ve bunu yaparken söz konusu eserlerde gerçekçiliğin siyasal ve metafizik boyutları nasıl inşa edildiğini gözler önüne seriyor.

Gerçekçilikle modernizm arasındaki karşıtlığın içinde başından beri bir tarihsel tahkiye olduğunu belirten Jameson, bu eserleri ortaya çıkaran koşulları daha iyi kavramak için, kaçınılmaz olarak edebiyat tarihinin dışına çıkıp o dönemin kültürel tarihine ve üretim tarzlarına, başka bir deyişle söz konusu dönemin özgül kapitalist koşullarına odaklanmamız gerektiğini gösteriyor.

Jameson’a göre, gerçekçilik bir ideolojidir ve bunun da burjuvazi ve burjuva günlük hayatının ortaya çıkışıyla sıkı bir ilişkisi vardır.

Jameson kitabının ikinci bölümündeyse, gerçekçiliğin, ileri teknoloji savaşının sürdüğü bugünkü durumunu ele alıyor.

Kendisine göre bu yeni küresel gerçeklikte, tarih ve zaman algısını dönüştürmeyi dert edinmiş yazarlar, tarihsel veya bilimkurgu türleri aracılığıyla romana ve gerçekçiliğe yeni bir boyut kazandırıyorlar.

  • Künye: Fredric Jameson – Gerçekçiliğin Çelişkileri, çeviren: Orhan Koçak, Metis Yayınları, edebiyat inceleme, 360 sayfa, 2018

Gül Mete Yuva – Modern Türk Edebiyatının Fransız Kaynakları (2017)

Birçok eleştirmenin fikir birliğinde olduğu gibi, modern Türk edebiyatının şekillenmesinde Fransız edebiyatının önemli bir etkisi bulunuyor.

Ahmet Hamdi Tanpınar da, ‘XIX. Asır Türk Edebiyat Tarihi’nde, bu ilişkiye sık sık değinir.

Gül Mete Yarar da elimizdeki nitelikli incelemesinde, bu etkinin nasıl kurulduğunu, önemli edebi metinlerin, kurumların ve kişilerin rollerini açıklığa kavuşturuyor.

Yazar çalışmasında, yalnızca bu ilişkiyi incelemekle kalmıyor, aynı zamanda edebiyatımızdaki Fransız etkisi bağlamında Batı’ya yönelmiş yeni bir Türk kimliğinin şekillenmesinde,  bu yazarlar ve eserlerinin ne gibi etkiler yarattığını da irdeliyor.

Servet-i Fünun ve Edebiyat-ı Cedide hareketleri bağlamında Fransız edebiyatına yönelen ilginin, başlangıçta taşıdığı endişe ve hedefleri analiz ederek açılan çalışma, ardından Fransız edebiyatıyla kurdukları ilişkiler penceresinden Halit Ziya Uşaklıgil ve Tevfik Fikret’in çalışmalarını ele alıyor.

Osmanlı/Türk modernleşmesinde Fransız etkilerini, dönem yazarlarının eserleri üzerinden izlemesiyle alan için önemli bir kaynak.

  • Künye: Gül Mete Yuva – Modern Türk Edebiyatının Fransız Kaynakları, İletişim Yayınları, edebiyat inceleme, 416 sayfa, 2017