Kategori: Tarih

Selim Deringil – 19. Yüzyıl Osmanlı Devleti’nde İhtida ve İrtidad (2017)

Ir

Osmanlı İmparatorluğu’nda ihtida Müslümanlığı kabul etmek, irtidad da Müslümanlıktan dönmek, başka dini seçmek anlamına geliyordu.

Selim Deringil’in bu nitelikli incelemesi de, 19. yüzyıl Osmanlı Devleti’nde ihtida ve irtidadın özel durumunu ortaya koymasıyla önemli.

Bu dönemdeki ihtida ve irtida durumları özellikle dikkate değer.

Zira Deringil’in de çok iyi saptadığı gibi, 19. yüzyıl Osmanlı bağlamında irtida ve ihtida, etnik milliyetçiliğin yükselişiyle ve Avrupa’nın her köşesinde kol gezen ulusal uyanış hareketleriyle çakışıyordu, yani bir nevi ulussuzlaşma olarak algılanıyordu.

Deringil bu saptamadan yola çıkarak,

  • On dokuzuncu yüzyıldaki ihtida ve irtidadın önceki dönemlerden farkını,
  • İhtida usulü ve ihtida vakalarını,
  • Kadınların ihtidasını,
  • Bir diplomasi sorunu olarak ihtida ve irtidadı,
  • Protestan milletinin tanınmasının beraberinde getirdiği 1864 krizini,
  • Yerel dini politikalara yabancıların müdahale etmeye başlamasını,
  • Çalkantılı Rumeli’de ihtida ve irtidad olgularını,
  • Gizli Hıristiyanları ve İstavrileri,
  • Sığınma ihtidaları bağlamında Osmanlı tabiiyetinin özgün durumunu,
  • Abdülhamit dönemi kırımları nedeniyle Ermenilerin kitlesel ihtidasını,
  • Ve diplomatik mesele olarak kitlesel ihtidaları irdeliyor.

Deringil yalnızca bu ve bunun gibi pek çok konuyu aydınlatmakla kalmıyor, aynı zamanda bu konuları etnik milliyetçilik, vatandaşlık, hayalî cemaate dâhil olmak, hayalî cemaatten dışlanmak ve kimlik inşasının sosyal politikası kavramlarından yola çıkarak aydınlatıyor.

  • Künye: Selim Deringil – 19. Yüzyıl Osmanlı Devleti’nde İhtida ve İrtidad, çeviren: Ayşen Anadol ve Taciser Ulaş Belge, İletişim Yayınları, tarih, 384 sayfa

Lee Billings – Beş Milyar Yıllık Yalnızlık (2014)

Lee Billings, 1960’lardan itibaren başlayan, diğer yıldızların etrafında başka dünyalar bulmak için gerçekleştirilen coşkulu arayışın adeta günlük kaydını tutuyor.

Bu dönemde bilim insanlarının ötegezegen tespiti konusunda koyuldukları hırslı çalışmalar ile o zaman kaydedilmiş bilimsel keşifler için kapsamlı bir rehber.

  • Künye: Lee Billings – Beş Milyar Yıllık Yalnızlık, çeviren: Ozan Karakaş, Alfa Yayınları

Hüseyin Fehmi Genişol – Çanakkale’den Bağdat’a, Esaretten Kurtuluş Savaşı’na (2014)

Hayatının sekiz yıldan fazlasını savaş ve esarette geçirmiş bir erin anıları.

Telgraf bölüğünde er olarak çalışarak askerliğe başlayan Genişol, 1918’de Bağdat’ta İngilizlere esir düşer.

Esaretten sonra Kurtuluş Savaşı’na katılan er, bu dönemde tanık olduklarını paylaşıyor.

Kitap, altın değerinde bir tarihi belge olarak okunmalı.

  • Künye: Hüseyin Fehmi Genişol – Çanakkale’den Bağdat’a, Esaretten Kurtuluş Savaşı’na, hazırlayan: Mustafa Yeni, İş Kültür Yayınları

Martin John Spencer Rudwick – Yeryüzünün Tarihi (2017)

Yeryüzündeki insanlık dönemi, insanlık öncesi zamanın yanında neredeyse hiç denebilecek kadar kısadır.

Bilim insanları da, şimdiye kadar yalnızca insanın doğaya karşı mücadelesi ve keşifleri bağlamında bir tarih anlatmıştı.

Bu nedenle, yeryüzünün kendi tarihinin, kendi koşullarında ve kendine özgü haliyle detaylı bir şekilde yeniden canlandırılması, ihmal edilmiştir diyebiliriz.

İşte bu kitap, tam da bu eksikliğin bilincinden hareketle, insanlık tarihi kadar olaylı ve dramatik olan, doğanın kendi tarihini anlatıyor.

Martin Rudwick, sadece bitkilerle hayvanların değil, kayaların ve minerallerin, dağların, volkanların, depremlerin, kıtaların, okyanusların ve atmosferin bizden önceki tarihinin izini sürüyor.

Kitapta,

  • Doğal eski yapılar,
  • Fosiller,
  • Yanardağlar,
  • Katmanlar,
  • Taşlar,
  • Tufan,
  • Buzul çağı,
  • Mamutlar,
  • Kıtalar ve okyanuslar, gibi pek çok konu yeniden canlandırılıp aydınlatılıyor.

Kitap, yeryüzünü alışıldığın ötesinde bir gözle keşfetmek isteyenlere önerilir.

  • Künye: Martin John Spencer Rudwick – Yeryüzünün Tarihi, çeviren: Dilek Berilgen Cenkçiler, Maya Kitap, tarih, 316 sayfa

Nazmi Kal – Atatürk’ün Diktiği Ağaçlar (2014)

Bu kitap, Cumhuriyet’in Atatürklü yıllarında kalkınma anlamında kayda değer gelişmeler olmadığı eleştirisine, 1923-1939 dönemi kalkınma çalışmalarından örnekler sunarak yanıt veriyor.

Nazmi Kal, 10 yılda 200 kilometre yol yaptım diye övünenlerin olduğunu, buna karşılık 1930’larda sadece kol gücü ve kazma kürekle yılda 200 kilometrelik yol yapıldığını belirtiyor ve bunun gibi pek çok örnekle kitabını zenginleştiriyor.

  • Künye: Nazmi Kal – Atatürk’ün Diktiği Ağaçlar, kendi yayını

Christine Laidlaw – Levant’taki İngilizler (2014)

Osmanlı’da varlık göstermiş, bir grup İngiliz tüccarın girişimiyle kurulmuş Levant Kumpanyası’nın faaliyetlerinin, John Murray’in İstanbul’da büyükelçilik yaptığı dönemine odaklanan kapsamlı bir çalışma.

Christine Laidlaw, Levant Kumpanyası’nın kuruluş süreci ve faaliyet alanlarını anlattığı gibi, buradaki yöneticiler, rahipler ve hekimler hakkında da kimi bilgiler sunuyor.

  • Künye: Christine Laidlaw – Levant’taki İngilizler, çeviren: Hakan Abacı, Alfa Yayınları

Duncan Heath ve Judy Boreham – Romantizm (2014)

Romantizm denince akla ilkin Byron ve Shelley gelse de, Fransız Devrimi’nden 1848’de Komünist Manifesto’nun yayınlanması arasındaki döneme, romantik çağ deniliyor.

İki yazarlı bu kitap da, Ortaçağdaki fantastik ve abartılı romanslardan başlayarak, romantik akımın felsefe, sanat, edebiyat, müzik ve siyasetteki izlerini aydınlatan bir rehber.

  • Künye: Duncan Heath ve Judy Boreham – Romantizm, çeviren: Kutlukhan Kutlu, NTV Yayınları

Thomas Piketty – Yirmi Birinci Yüzyılda Kapital (2014)

Servet ve gelirin tarihsel dinamikleri neler?

Gelir ve sermaye paylaşımının 18. yüzyıldan bu yana geçirdiği evrime odaklanan Thomas Piketty, modern büyüme ve bilginin yayılımının Karl Marx’ın öngördüğü kıyametin önüne geçtiğini, ancak sermaye ve eşitsizliklerin karmaşık yapılarını değiştirmediğini savunuyor.

  • Künye: Thomas Piketty – Yirmi Birinci Yüzyılda Kapital, çeviren: Hande Koçak, İş Kültür Yayınları

Sharman Apt Russell – Açlık (2014)

Nispeten tatsız bir konuyu işlemekle birlikte, ilginç ayrıntılar sunması ve üslubuyla öne çıkan bir çalışma.

Sharman Russell, açlığın vücuttaki psikolojik ve fiziksel etkilerinden orucun manevi, politik yönlerine, toplumların açlığa mucizevi bir şekilde adapte olmasından kıtlık ve açlığın güncel tehditlerine ilgi çekici birçok konuyu ele alıyor.

  • Künye: Sharman Apt Russell – Açlık, çeviren: Engin Süren, Maya Kitap

Yavuz Özmakas – Metropolit Efendi (2008)

Yavuz Özmakas ‘Metropolit Efendi’de, Rum Metropoliti Hrisostomos’un İzmir günlerini anlatıyor.

Hrisostomos, dönemin Yunan milliyetçiliğinin simge isimlerindendi.

Yunan milliyetçiliğinin yükselişine destek vermiş, Osmanlı’dan kopuşu desteklemiş, Ortodoks düşünce ve milliyetçilik ideolojisini harmanlayarak topluma yaymaya çalışan bir din adamı olan Hrisostomos, Türklerin İzmir’i geri almalarından sonra yargılanmış, idamla cezalandırılmış; fakat cezası infaz edilmeden milliyetçi bir kalabalık tarafından linç edilmişti.

İşte Özmakas’ın bu çalışması, Hrisostomos’u anlatırken İzmir tarihine, bir dönemin ideolojik çatışmalarına ve kurumlar arası ilişkilere de odaklanıyor.

  • Künye: Yavuz Özmakas – Metropolit Efendi, Şenocak Yayınları, tarih, 145 sayfa