Karl Marx’ın bilim anlayışı nasıl anlaşılmalı?
Peki bu yaklaşım nasıl daha da geliştirilebilir?
Karel Kosík eldeki klasikleşmiş yapıtında, bu soruya temel Marksist kavramlar, fenomenoloji, eleştirel kuram, ortodoks Marksizm ve sistem kuramı bağlamında derinlikli yanıtlar arıyor.
Marksizm ve felsefe ilişkisine dair eşsiz bir metin.
Dünyayı yeni ve sıkıntılı bir ekonomik krizin yeniden esir aldığı günümüzde Simon Clarke, ‘Marx’ın Kriz Teorisi’ başlıklı bu çalışmasıyla, düşünürün kriz teorisinin kökenine iniyor ve bu teorinin günümüzde nasıl bir işlev yüklenebileceğine odaklanıyor.
Clarke, kriz teorisinin Marksist gelenekte ne zaman merkezi bir rol oynamaya başladığını ve daha sonra yaşadığı çıkmazları anlatıyor; ilk kaynaklara, yani bizzat Marx’ın metinlerine inerek, O’nun kriz teorisini günümüzün sol hareketi için güncelliyor.
Marksist kriz teorilerinin çıkmazının öncelikle, Marx’ın teorisinin eleştirel boyutunu ihmal etmesi olduğunu savunan Clarke, süregelen tartışmaya katkıda bulunuyor.
Henri Lefebvre, ‘Sosyalist Dünya Görüşü: Marksizm’ başlıklı bu küçük eserini 1948’de yayımlamış, eserin ilk Türkçe çevirisi ise 1965 yılında yapılmıştı.
Fransız düşünür bu kitabında, kapsamlı bir Marksizm incelemesine girişerek Marksizmin felsefe, tarihsel maddecilik, ahlak, sosyoloji, iktisat ve siyaset konularına getirdiği yorumları temel yönleriyle okura sunuyor.
Marksizm konusunda pratik bir el kitabı niteliğindeki çalışmasında Lefebvre, “Marksizmi aşma tasarısının galiba pek bir anlamı da yok, geleceği de; çünkü Marksizm kendi kendini aşan bir dünya görüşüdür…” diyerek, Marksizmin aşıldığı iddialarını da yanıtsız bırakmıyor.
Karl Marx’ın para kuramı, üzerinden çokça zaman geçmesine rağmen halen tartışılmaya devam edilecek kadar önemli.
Bu kitapta bir araya getirilen on dört makale de, çoğunlukla Marx’ın en büyük başarılarından biri olarak övülen para kuramına dair güncel değerlendirmeler sunuyor.
Kitabın yazarları, bu kuramın güçlü ve zayıf yanlarını kapsamlı bir şekilde değerlendirdikleri gibi, kuramın klasik veya neoklasik iktisatçıların kuramlarına karşı neden bu denli başarılı olabildiğini de tartışıyor.
Kitapta yer alan kimi konular şöyle:
Künye: Kolektif – Marx’ın Para Kuramı: Modern Değerlendirmeler, editör: Fred Moseley, çeviren: Aydın Ördek, Heretik Yayıncılık, 370 sayfa, iktisat, 2018
Karl Marx, o zaman 200 bin gibi önemli bir tiraja sahip New York Tribune gazetesine, aşağı yukarı on yıl boyunca Avrupa ve Asya’daki politik durum hakkında yazılar yazmıştı.
‘Türkiye Üzerine’ de, Marx’ın söz konusu gazeteye 1853 yılından itibaren yazdığı şark meselesiyle ilgili yazılarını bir araya getiriyor.
Marx’ın buradaki yazıları, hem geçen yüzyılın büyük devletleri hakkında önemli bilgiler vermesi hem de Marx’ın Osmanlı’nın politik ve toplumsal hayatı hakkındaki fikirlerini sunmasıyla değerli.
Kitapta,
Marx’ın yazıları, dönemin büyük güçlerinin “hasta adam” tabir ettiği ve kendi çıkarları doğrultusunda parçalamaya çalıştığı Osmanlı’nın içinde bulunduğu kritik durumu ortaya koymalarıyla önemli.
Mark Neocleous’un ‘Canavar ve Ölü’sü, canavar olgusunun, ne türden bir toplum olduğumuza dair politik soruların ortaya çıkmasına nasıl zemin hazırladığını irdeleyen ilginç bir çalışma.
Kitabın bir diğer özgün katkısı da, Marx’ın gotik üsluptan aldığı belirgin bir karakteri, vampiri, nasıl sermayenin doğası üzerindeki örtüyü kaldırmak amacıyla kullandığını irdelemesi.
Auguste Comte, Herbert Spencer, Karl Marx, Friedrich Engels, Emile Durkheim ve Max Weber…
Kerim Edinsel, 19. yüzyıl Avrupa’sında insanın kendisiyle ve toplumla ilişkilerini irdelemiş bu altı büyük düşünürün, başka bir deyişle “klasik dönem” sosyoloğunun çalışmalarını kapsamlı bir şekilde ele alıyor.
Sosyoloji bölümü öğrencileri için biçilmiş kaftan.
Karl Marx’ın oldukça kısa süren bir gazetecilik hayatı var.
Marx bu dönemde, Rheinische Zeitung’da yürütülen odun hırsızlığı konusundaki tartışmalara dâhil olmuş ve bunun üzerinden mülkiyet hakkı, basın özgürlüğü, suç ve ceza gibi konuları irdelemişti.
Bu yazıların üzerinden bir buçuk asır geçti, fakat genç Marx’ın daha o zaman yaptığı saptamalar, bugün de güncelliğini koruyor.
Daniel Bensaïd ise, daha önce Marx’ın bu yazıları üzerine ders vermişti.
Yazar, verdiği derslerden yola çıkarak kaleme aldığı bu kısa ama etkileyici çalışmasında, Marx’ın tartıştığı kavramları güncel bağlamlarına yerleştiriyor.
Bensaïd, Marx’ın odun hırsızlığı üzerinden yürüttüğü ufuk açıcı tartışmayı, bugün tüm dünya çapındaki özelleştirmeye karşı mücadele eden mülksüzlerin mücadelesiyle buluşturuyor ve Marx’ın ne denli önemli analizler ortaya koyacak düşünsel kabiliyete sahip olduğunu bize bir kez daha hatırlatıyor.
Tom Rockmore, Marx’ı Marksizmden kurtarmak gerektiğini düşünüyor.
Marksizmin Marx’ı çarpıttığını ve temel felsefi görüşlerini anlaşılmaz kıldığını savunan yazar, özel türden bir filozof olduğunu söylediği Marx’ın felsefe dünyasını, ayrıca Marx’ın politik ekonomiye yaklaşımını ve bilhassa Kapital’in ana fikirlerini açıklıyor.
Karl Marx, kapitalizmin kalıcı olmadığını, kendisinden önceki köleci ve feodal toplumlar gibi tarihsel bir sürecin olduğunu ve misyonunu üstlenince tarih sahnesinden çekileceğini öngörmüştü.
Paul Blackdale de, bu şekilde özetlenebilecek Marksist tarih anlayışına, yeni siyasal ve toplumsal gelişmelerle değerlendirerek katkıda bulunuyor.
Blackdale, tarihin incelemesini amaçlayan Marksist yaklaşımı anlatmakla kalmıyor, aynı zamanda Marx ve Engels’in ölümünden sonra başta Lenin, Troçki ve Lukács olmak üzere, Marksist kuramcıların bu yaklaşıma getirdikleri özgün bakış açılarını da kapsamlı bir biçimde ortaya koyuyor.
Yazar bununla da yetinmeyerek tarihin hareketinde yapı ve öznenin etkinliği sorununa dair Sartre ve Althusser arasında geçen tartışmadan günümüzün dönemleştirilmesi konusunda Marksistlerin yürüttüğü güncel yaklaşımlara kadar uzanıyor.
Kitapta ele alınan kimi konular şöyle:
Tarih meraklılarının yanı sıra, siyaset bilimine ilgi duyanların ve genel olarak da tüm kapitalizm karşıtlarının muhakkak okuması gereken bir eser.
Dipnotski 