Murat Arslan – Süleyman Demirel (2019)

Süleyman Demirel’e “baba” diyorlardı, fakat kendisinin babalıkla uzaktan yakından ilgisi yoktu.

Örneğin azılı bir sağcı ve antikomünistti, ayrıca iflah olmaz bir pragmatikti.

Hiçbir büyük meseleyi çözmezdi, en fazla onların çevresinde dolanırdı.

O, milliyetçi, muhafazakâr, demokrat, liberal ve daha birçoğuydu.

Sayısız meslektaşını kıskandıracak uzunluktaki siyasi kariyerinin sırrı aslında onun değişime ayak uydurabilme kapasitesinde saklıydı.

Başka bir deyişle Demirel, zamanın ruhunu anlayıp ona göre davranmayı kendine şiar edinmiş, bu uğurda prensiplerini bir kenara bırakmaktan çekinmeyen siyasetçi tipinin kusursuz bir örneğiydi.

İki askerî darbe, sayısız koalisyon, yedi kez başbakanlık ve sonrasında cumhurbaşkanlığı ile Süleyman Demirel’in Türkiye siyasetinin en önemli aktörlerinden biri olduğu yadsınamaz bir gerçek.

İşte Murat Arslan’ın bu çalışması da, Süleyman Demirel’in zengin bir portresini sunuyor.

Arslan, Demirel’in 1924-1960 arasını kapsayan çocukluk ve yetişme döneminden başlayarak 1960’tan itibaren siyasi arenadaki yükselme sürecine, Türkiye’nin karmaşık zamanlar geçirdiği 1971-1980 arasındaki dönemde Demirel’in tutumuna, oradan Başbakanlık yıllarına ve nihayet Cumhurbaşkanlığı sürecine uzanıyor.

Demirel’in hayatı ve siyasi mücadelesi üzerinden Cumhuriyet’in ilk yıllarından 2000’li yıllar Türkiye’sine uzanan ve bunu yaparken karşımıza zengin ayrıntılar çıkaran kitap, hem iyi bir siyasi biyografi hem de özgün bir yakın tarih okuması.

  • Künye: Murat Arslan – Süleyman Demirel, İletişim Yayınları, biyografi, 271 sayfa, 2019

Neil McKenna – Oscar Wilde’ın Gizli Yaşamı (2009)

Neil McKenna ‘Oscar Wilde’ın Gizli Yaşamı’nda, Wilde’ın kapsamlı bir biyografisini, ağırlıklı olarak onun cinsel hayatı üzerinden anlatıyor.

McKenna’nın birincil ve ikincil kaynaklara, mektuplara, günlüklere ve bazı eşcinsel şairlerin o dönem yayımlanmış şiirlerine dayanarak kaleme aldığı eseri, Wilde’ın fırtınalı hayatını da gözler önüne seriyor.

Kitap, ünlü yazarın gerçek cinsel kimliğini bulmak için atıldığı zorluklarla dolu serüvenin izlerini sürüp diğer erkeklere karşı içinde kımıldanan belli belirsiz ve sıkıntılı hislerden başlıyor; sürgündeki son yıllarında zevk temelli pagan yaşamına kadar uzanıyor.

  • Künye: Neil McKenna – Oscar Wilde’ın Gizli Yaşamı, çeviren: Cemil Büyükutku, İmge Kitabevi, biyografi, 791 sayfa

Mario Roberto Santucho – Arjantin’in Guevaracıları (2009)

‘Arjantin’in Guevaracıları’, 1970’li yılların Arjantinli devrim önderi Mario Roberto Santucho’nun yaşamı ve yazılarından oluşan bir derleme.

Teorisyen, politik önder ve askeri komutan Santucho, Devrimci İşçi Partisi’nin (PRT) Genel Sekreteri ve Devrimci Halk Ordusu’nun (ERP) başkomutanıydı.

Arjantin polisinin “Aşırılığın başı” dediği Santucho, 1960’ların başından itibaren girdiği mücadelede, iki kez cezaevinden firar edecek ve 1976’daki askeri darbeye karşı kendi imzasıyla “Arjantinliler silah başına!” başlığıyla bilinen çağrıyı yayımlayacaktı.

Kitapta, ordu tarafından öldürülen Santucho’nun yaşamı, yazıları ve mücadelesi anlatılıyor.

  • Künye: Mario Roberto Santucho – Arjantin’in Guevaracıları, derleyen ve çeviren: İdilcan Işık ve Alp Altınörs, Akademi Yayınları, biyografi, 239 sayfa

Soner Tuna – Çizgilerle Rosa (2015)

Marksist düşünce tarihinin önde gelen isimlerinden Rosa Luxemburg’un çizgili hayatı.

Soner Tuna, özgün çizimleriyle Luxemburg’un gençliğini, aşklarını, dönemin devrimci liderleriyle ilişkilerini, 1. Dünya Savaşı’ndaki barışçı tutumunu, liderliğini yaptığı Spartaküs Grubu’nun ortaya çıkışını ve Luxemburg’un Karl Liebknecht’le birlikte katledilişini adım adım izliyor.

  • Künye: Soner Tuna – Çizgilerle Rosa, Yordam Kitap

Chris Bambery – Aktivistler için Rehber: Gramsci (2019)

Erken dönem İtalyan komünizminin en parlak simalarından olan Antonio Gramsci’nin bir Marksist olarak evriminde doğduğu ülkenin ve siyasî olgunluğa eriştiği şehrin çok büyük etkisi vardır.

Başka bir deyişle Gramsci, 1911 yılında üniversite eğitimi almak için gittiği Torino’dan bağımsız düşünülemez.

Bu dönemde Torino’da, tüm zamanların en mücadeleci işçi sınıflarından biri yaşıyordu ve bu durum, Gramsci’nin geleceğine tümüyle yön verecekti.

İşte Chris Bambery, Gramsci’nin hayatının dönüm noktalarını takip ederek onun kişisel, siyasi ve düşünsel serüvenini kapsamlı bir bakışla ortaya koyuyor.

Kısa olmakla birlikte özlü bir Gramsci biyografisi olarak okunabilecek metin, Gramsci’nin doğduğu Sardinya adasını, Torino günlerini, devrimci mücadeleye katılışını, entelektüel gelişiminin ana duraklarını, İtalyan Komünist Partisi’yle ilişkilerini, hapishane günlerini, hapishanede kaleme aldığı kült eseri ‘Hapishane Defterleri’nin yazılış sürecini ve bunun gibi, Gramsci’ye dair birçok aydınlatıcı bilgiyi okurlarına sunuyor.

Gramsci’nin mücadelesine ve mirasına daha yakından bakmak için çok iyi fırsat.

  • Künye: Chris Bambery – Aktivistler için Rehber: Gramsci, çeviren: Roni Margulies, Z Yayınları, siyaset, 64 sayfa, 2019

Ian Kershaw – Hitler 2 (2009)

İngiliz tarihçi Ian Kershaw’ın Adolf Hitler hakkında başvuru niteliğindeki iki ciltlik biyografisinin 1889-1936 dönemini ele alan ilk cildi 2007 yılında yayımlanmıştı.

Kershaw ilk ciltte, Nemesis’in idareyi ele almaya başladığı 1936 yılına kadarki zaman dilimini, yani Hitler’in yenilmez olduğunu düşündüğü Hubris (Kibir) dönemini anlatıyordu.

Biyografinin şimdi yayımlanan ikinci cildi ise, Hitler’in hayatının 1936-1945 arasındaki çöküş sürecini anlatıyor.

Yazarın bu cilt için seçtiği Nemesis ismi, Yunan mitolojisinde cezalandıran tanrıça demek ve tanrıların aşırı kibir ya da “hubris”e yol açan insan budalalığını cezalandırması anlamına geliyor.

  • Künye: Ian Kershaw – Hitler 2, 1936-1945: Nemesis, çeviren: Yavuz Alogan, İthaki Yayınları, biyografi, 1164 sayfa

Brent Schlender ve Rick Tetzeli – Steve Jobs Olmak (2015)

Yıllarca Steve Jobs ile çalışmış Tim Cook, Jony Ive, Robert Iger, Ed Catmull, Eddy Cue ve John Lasseter gibi isimlerin anılarıyla da zenginleşen, Jobs’un büyüme hikâyesini sunan kapsamlı bir kitap.

Uzun yıllara yayılan; çok sayıda araştırma ve görüşmeye dayanan, Apple’ın onayladığı tek biyografi.

Kitaptan, Jobs’un organik bahçecilik yaptığını, astronot olmak için NASA’ya başvurduğunu da öğreniyoruz.

Kitap, Apple, Pixar ve Disney’den üst düzey yöneticilerle yapılan görüşmelerle ve 25 yıl içinde bizzat Steve Jobs ile yapılmış yüzlerce saatlik “kayıt dışı” sohbetle, ailesi ve eşinin birebir katkılarıyla ortaya çıkmış.

  • Künye: Brent Schlender ve Rick Tetzeli – Steve Jobs Olmak, çeviren: Cem Özdemir, Timaş Yayınları

Samir Amin – Samir Amin Anlatıyor (2019)

Profesör Samir Amin üzerine yazılmış bu kitap, geniş bir okur kitlesine hitap ediyor ve küreselleşme olgusu ile onun “az gelişmiş” denilen ülkelerde neden olduğu duruma dair daha çok şey öğrenmek isteyenler için biçilmiş kaftan.

Kitap, üç kısımdan oluşuyor.

Birinci kısım, Amin’in ailevi kökeni, entelektüel yönelimi ve politik mücadelesini, aynı şekilde Mısır, Mali ve başka bazı ülkelerde ekonomi politikaları oluşturma deneyimini kapsayan bibliyografik notları içeriyor.

Kitabın ikinci kısmı, Samir Amin’in entelektüel yolculuğunu, kapitalizm tahlilinin temellerini, diğer ünlü Üçüncü Dünya iktisatçılarıyla, özellikle de Latin Amerikalı iktisatçılarla yaptığı tartışmaları anlattığı söyleşileri kapsıyor.

Bu bölüm, azgelişmiş ülkelerin (Güney) kalkınması ve kurtuluşuna dair yoğun teorik tartışmalar barındırmasıyla özellikle dikkat çekiyor.

Kitabın üçüncü kısmı ise, Samir Amin’in bazıları burada ilk defa yayımlanan eserlerinden seçilmiş, ekonomik ve politik konulara ilişkin metinlerinden oluşuyor.

Kitabın sonuna eklenen bibliyografya ise, okura Amin’in ele alınan konular ve diğerleri hakkında da olağanüstü entelektüel yaratıcılığının bir panoramasını sunuyor.

  • Künye: Samir Amin – Samir Amin Anlatıyor: Ezilen Halkların, Sömürülen Sınıfların Organik Aydını, hazırlayan: Demba Moussa Dembélé, çeviren: Fikret Başkaya, Yordam Kitap, siyaset, 239 sayfa, 2019

Nikolay Gavriloviç G. Çernişevski – Adressiz Mektuplar (2009)

Nikolay Gavriloviç Çernişevski, sadece Türkiye’de değil, tüm dünyada daha çok ‘Nasıl Yapmalı?’ adlı yapıtıyla bilinir.

Çernişevskiy aynı zamanda, bir köylü devrimi ideoloğu ve Marksist estetiğin temellerini atanlardan biriydi.

İki bölümden oluşan ‘Adressiz Mektuplar’, okuru, Çernişevski’nin dünyasına davet ediyor.

Kitabın Lebedyev-Polyanskiy imzalı ilk bölümünde, Çernişevski’yi çocukluğu, yetiştiği aile ortamı, çalkantılı öğrencilik yılları, Sibirya’ya kürek mahkûmu olarak gönderilişi ve değişik alanlara yönelik teorik ve pratik çalışmaları ekseninde anlatıyor.

Bu bölümde, Çernişevski’nin devrimci özellikleri ve sosyalist kültüre katkıları da inceleniyor.

Kitaba adını veren ikinci bölümü ise, Çernişevski’nin Çarlık Rusya’sını siyasi ve ekonomik açıdan eleştirel bir gözle değerlendiren mektuplarından oluşuyor.

  • Künye: Nikolay Gavriloviç G. Çernişevski – Adressiz Mektuplar, çeviren: Arif Berberoğlu, Evrensel Yayınları, inceleme, 183 sayfa

Jonathan Aitken – Nazarbayev: Kazakistan’ı Yaratan Adam (2009)

Göçer bir aileden gelen Nur Sultan Nazarbayev, gençliğinde bir demir çelik fabrikasında yüksek fırın işçisi olarak çalıştı.

Genç bir Komünist Parti üyesi olarak siyasete giren Nazarbayev, Nikita Kruşçev, Mihail Suslov, Leonid Brejnev ve Yuri Andropov dönemlerini yaşadı.

Daha sonra önlenemez bir hızla yükselen Nazarbayev, 1991 yılında kurulan Kazakistan’ın o günden bu yana devlet başkanlığını yürütüyor.

Jonathan Aitken elimizdeki çalışması ‘Nazarbayev’de, ülkesinde diktatörlük kurmakla da itham edilen Nur Sultan Nazarbayev’in, çelik işçiliğinden dünyanın stratejik açıdan en önemli ülkelerinden Kazakistan’ın devlet başkanlığına, önlenemez yükselişini anlatıyor.

  • Künye: Jonathan Aitken – Nazarbayev: Kazakistan’ı Yaratan Adam, çeviren: Ali Cevat Akkoyunlu, Turkuvaz Kitap, biyografi, 287 sayfa