Deneme – Sayfa 17

Marcel Proust – Okuma Üzerine (2007)

OKUMA ÜZERİNE, Marcel Proust, çeviren: Işık Ergüden, Notos Kitap, anlatı, 71 sayfa

İyi bir yazar oluşunun yanı sıra iyi de bir okur olan Marcel Proust ‘Okuma Üzerine’ isimli bu anlatısında, birey ile kitap arasındaki ilişkiye ve özgün psikolojik edim olarak okumaya odaklanıyor. “Bize yaşanmamış gibi gelen çocukluk yıllarımızda, çok sevdiğimiz bir kitapla geçirdiğimiz günler kadar dolu dolu yaşanmış başka zaman belki yoktur,” diyen Proust, kendi deneyimlerini merkeze alarak, okuma ediminin kendisindeki kaynaklarına, kökenlerine iniyor. Proust küçük yaşlarından itibaren okumaya başlamış ve diğer çocukların aksine daha yalnız geçen çocukluğunu kitaplarla telafi etmişti. İşte bu kitap, ünlü yazarı henüz çok erken yaşlarında etkisi altına almış okumaya dair düşüncelerini barındırmasıyla dikkat çekiyor.

Ahmet Özer – Kemençenin Telinden (2007)

KEMENÇENİN TELİNDEN, Ahmet Özer, Kıyı Yayınları, deneme, 224 sayfa

Ahmet Özer’in ‘Kemençenin Telinden’i, 1994-2000 yılları arasında yayınlanmış denemelerinden oluşuyor. Bu denemelerin en önemli konuları da, kitabın isminden de anlaşılacağı üzere, Karadeniz coğrafyası ve kültürüdür. Özer, edebiyat dünyasında, metinlerine yaşadığı kentleri konu etmesiyle bilinen bir isim. Çoğunluğu Karadeniz bölgesinde bulunan bu kentler, yazarın uzun yıllar yayınladığı ‘Kıyı’ dergisinin de asıl dokusunu oluşturmuştu. Gerek bu dergi ve gerek Özer’in daha sonraki yazınsal çalışmaları, Karadeniz’in kültür-sanat dünyasına önemli katkılar sunma konusunda epey bir rol üstlenmişti. Özer’in kitaptaki denemeleri de, bu çabaların bir devamı olarak düşünülebilir.

Yıldız Silier – Kökler, Çarklar ve Bulutlar: Bir Karşılaşmalar Masalı (2016)

KÖKLER, ÇARKLAR VE BULUTLAR: BİR KARŞILAŞMALAR MASALI, Yıldız Silier, Yordam Kitap

Tarihteki köylü, kadın, işçi ve köle isyanları başarıya ulaşsaydı, bugün nasıl bir dünyada yaşardık? Yıldız Silier, bir ucu distopyaya, diğer ucu ütopyaya açılan kitabında, tarihteki bu adaletsizlik öykülerini anlatıyor, bu isyanlar başarıya ulaşsaydı neler olabileceğini kurguluyor. Tarihe, alternatif yorumlarla bakmak isteyenlere.

Tezer Özlü – Yeryüzüne Dayanabilmek İçin (2014)

YERYÜZÜNE DAYANABİLMEK İÇİN, Tezer Özlü, hazırlayan: Sezer Duru, Yapı Kredi Yayınları, deneme, 165 sayfa

Tezer Özlü külliyatına önemli bir katkı sunan ‘Yeryüzüne Dayanabilmek İçin’, Özlü’nün edebiyat, sinema ve tiyatroyu konu alan, Türkiye’deki bazı dergilerde uzun zaman önce yayınlanmış yazılarını bir araya getiriyor. Özlü, yazılarının bir kısmında Franz Kafka, Stefan Zweig, Hilde Domin, Christian Enzensberger ve Werner Herzog gibi yazarlar üzerine düşünüyor. Yazar Peter Weiss’la yapılan bir söyleşinin de bulunduğu kitapta, Özlü’nün Berlin Film Festivali, Cannes ve Locarno Film Festivalleri ve Frankfurt Kitap Fuarı ile ‘Hakkari’de Bir Mevsim’in Berlin Film Festivali’ndeki başarısıyla ilgili değerlendirmeleri de yer alıyor.

Alberto Manguel – Okumalar Okuması (2013)

OKUMALAR OKUMASI, Alberto Manguel, çeviren: Sevin Okyay, Yapı Kredi Yayınları, deneme, 363 sayfa

Yazar, çevirmen ve yayıncı Alberto Manguel ‘Okumalar Okuması’nda, okurlarını, kitapların ve yazarların dünyasına büyülü bir yolculuğa davet ediyor. Manguel burada, Jorge Luis Borges, Northrop Frye, Homeros, Carlo Collodi, Che Guevara ve Dante gibi isimlerle, edebiyat dünyasında iz bırakmış ‘İlyada’, ‘Don Quijote’, ‘Pinokyo’ ve ‘Hazine Adası’ gibi kitapları ele alırken, aynı zamanda yazarın kimliği, okurun beklentileri, edebiyatın kimi güncel sorunları ve ideal okur konularını da tartışıyor. Kitabın ilgi çeken bir yönü de, Manguel’in okumaları boyunca, hayran olduğu ‘Alice Harikalar Diyarı’nın kılavuzluğunda ilerlemesi.

Bertrand Russell – Sorgulayan Denemeler (2013)

SORGULAYAN DENEMELER, Bertrand Russell, çeviren: Nermin Arık, Say Yayınları, deneme, 255 sayfa

Yeni bir baskıyla yeniden yayımlanan ‘Sorgulayan Denemeler’, kendini daima bir kuşkucu olarak tanımlamış, modern düşüncenin etkili isimlerinden Bertrand Russell’ın farklı konuları irdeleyen denemelerinden oluşuyor. İnançlarımızın kesinlikten yoksun oluşunu kabullenmeye hazır olmamız gerektiğini ileri süren Russell bu denemelerinde, düşler ve gerçekleri, bilim ve boş inanışı, yirminci yüzyılda felsefenin imkanlarını, makineler ve duyguları, Doğu’nun ve Batı’nın mutluluk ideallerini, politikada kuşkuculuk gereksinimini, özgür düşünce ve resmi propagandayı, toplum içinde özgürlüğü, eğitimde özgürlük ve otoriteyi irdeliyor.

Yankı Yazgan – Bir Tatlı Telaş (2013)

BİR TATLI TELAŞ, Yankı Yazgan, Boyut Yayınları, deneme, 172 sayfa

‘Bir Tatlı Telaş’ Yankı Yazgan’ın esprili bir üslupla irdelediği farklı konuları bir araya getiriyor. Yazgan, kitabının adından da anlaşılabileceği gibi, gündelik hayatta karşılaşılan bize özgü durumlara odaklanıyor. Yazar karikatürlerine de yer verdiği kitabında, Türk kahvesi gibi kendine has hususiyetler barındıran Türk beynini, ülke insanının karakterinin baskın özelliklerinden telaşı, yaşanılan çevrenin beyinlerin işleyişine etkilerini, kişisel gelişim reçetelerinin mutluluk anlayışımızı nasıl dönüştürdüğünü, trafik ile insanlarının kafa yapısı arasındaki koşutluğu ve Türkiye’ye has garip erkeklik hallerini ele alıyor.

Enver Aysever – Edebiyat Ölmelidir (2013)

EDEBİYAT ÖLMELİDİR, Enver Aysever, Remzi Kitabevi, deneme, 244 sayfa

Enver Aysever ‘Edebiyat Ölmelidir’de, okuma eylemini irdeliyor, aynı zamanda kendi yazınsal serüveninin önemli duraklarını okurlarıyla paylaşıyor. Aysever denemelerinde, roman yazma sürecinin ruhsal garipliklerini, bir romana son noktayı koyma sürecinde yaşadığı çelişkileri, ironik bir süreç olarak yazarlığı, romanın hedeflediği okur kitlesini, neoliberal çağda romanın rolünü, nitelikli okumanın yollarını ve edebiyatın günlük hayatımıza getirdiği coşkuyu anlatıyor. Aysever bunun yanı sıra, Oğuz Atay, Sabahattin Ali, Cemal Süreya, Füsun Akatlı, Hilmi Yavuz ve Sevgi Soysal gibi yazarlara dair değerlendirmelerde de bulunuyor.

Falih Rıfkı Atay – Pazar Konuşmaları (2013)

PAZAR KONUŞMALARI, Falih Rıfkı Atay, Pozitif Yayınları, deneme, 340 sayfa

‘Pazar Konuşmaları’, Falih Rıfkı Atay’ın Ulus, Cumhuriyet, Yeni İstanbul ve Dünya gazetelerinde yayınlanmış yazılarından, zamanında bizzat kendisi tarafından yapılmış bir seçkiden oluşuyor. 1941-1950 arasında kaleme alınan yazılar, dönemin siyasi atmosferini gözlemlediği gibi, bir toplumun dönüşümünü kayda geçirmesiyle de önemli bir tarihi belge niteliğinde. Atay burada, dönemin yeme içme alışkanlıklarını, harf inkılabının gündelik hayata yansımalarını, kadının toplumda değişen rolünü, magazin gündemini, Köy Enstitüleri’ndeki eğitim sisteminin özgünlüğünü, İstanbul’daki şehir planlamasını ve edebiyat akımlarını anlatıyor.

Yıldız Silier – Özgürlük Yanılsaması (2013)

ÖZGÜRLÜK YANILSAMASI, Yıldız Silier, Yordam Kitap, felsefe, 165 sayfa

Yıldız Silier’in ‘Özgürlük Yanılsaması’, ilk baskısını 2006’da yaptı. Kitap şimdi, benzeri çalışmalarda pek görülmeyen bir başarıyla dördüncü baskısına ulaştı. Silier’in kitabının dikkat çekici yönü, bugün özgürlüğe dair yaşanan kafa karışıklığını gidermesi, aynı zamanda içi boşaltılan bu kavrama gerçek anlamını iade etmesi. Yazar, nasıl özgür olunabilir sorusunun yanıtını ararken, özgürlüğün yeşermesine imkan tanıyacak başka bir dünyanın nasıl mümkün olduğunu irdeliyor. Silier bunu yaparken, ihtiyaçların evriminin bizi özgürleştirebileceğini savunan Marx ile aynı sürecin bizi köleleştirdiğini savunan Rousseau’yu karşılaştırıyor.