İktisat – Sayfa 28

Kolektif – “Yeni Türkiye”ye Varan Yol (2018)

İlk baskısı 2014’te İngilizce yapılan bu kitap, 2002 yılında iktidara gelen AKP’nin iktisadi ve siyasi alanda hegemonya kurma sürecini kapsamlı bir şekilde irdeleyen makaleleri bir araya getiriyor.

Kitapta,

1980 sonrası Türkiye’de otoriterizmin değişen biçimleri,
Neoliberal dönemde Türkiye’de devlet ve sermaye,
Yine bu dönemde Türk milliyetçilikleri arasında süren hegemonya mücadelesi,
AKP’nin Kürt politikası,
AKP iktidarında kent rantı ve kentlerin yıkımı,
Örgütlü işçi hareketinin sindirilmesi,
İslami burjuvazinin yükselişi,
AKP iktidarının aile, cinsellik ve toplumsal cinsiyete yansımaları,
Ve İslamcı hareket ile Kürt hareketi arasındaki ilişki gibi önemli konular irdeleniyor.

AKP’yi ele alan kitaplardaki temel sorunlardan biri, konuya daha çok devlet elitleri bağlamında yaklaşan, devlet merkezci bakışlarıdır diyebiliriz.

Bu kitabın en özgün katkısı ise, kapitalizmin dinamikleri, sınıfsal ve sosyo-politik güç ilişkileri ve devletin kurumsal mimarisini AKP incelemesine dâhil etmesi, başka bir deyişle AKP’nin elde ettiği politik gücü ve başarıyı neoliberal hegemonyanın inşası çerçevesinde ele alması.

Yukarıda da belirttiğimiz gibi, kitap ilk olarak 2014’te, İngilizce olarak yayınlandı.

Şunu da özellikle belirtmeliyiz: Bu kitapta makaleleri bulunan isimlerin önemli bir bölümü, son zamanlarda peş peşe çıkarılan KHK’larla işlerinden atıldı.

Kitaba katkıda bulunan yazarlar şöyle: İsmet Akça, İrfan Aktan, U. Uraz Aydın, Ahmet Bekmen, Mehmet Sinan Birdal, Erbatur Çavuşoğlu, A. Ekber Doğan, M. Görkem Doğan, Yasin Durak, F. Serkan Öngel, Barış Alp Özden, Ece Öztan, Güven Gürkan Öztan, Julia Strutz ve Erdem Yörük.

Künye: Kolektif – “Yeni Türkiye”ye Varan Yol: Neoliberal Hegemonyanın İnşası, editör: İsmet Akça, Ahmet Bekmen ve Barış Alp Özden, çeviren: Kemal Deniz, İletişim Yayınları, siyaset, 376 sayfa

Bruno Latour ve Vincent Antonin Lépinay – Tutkulu Çıkarların Bilimi (2018)

Burada daha önce, ütopik eseri ‘Geleceğin Tarihinden Alıntılar’ yer verdiğimiz Gabriel de Tarde’ın sıra dışı fikirleri kimi sosyolog ve sosyal psikologlara esin kaynağı olmuşsa da, kendisi çağımızın ihmal edilen düşünürlerindendir.

Tarde, “İktisat antropolojisini anlamak için ilk olarak alışkanlıklarımızın bütünüyle tersine çevrilmesini kabul etmeliyiz: Ekonomi içindeki hiçbir şey nesnel değildir, hepsi özneldir,” demiştir.

Bruno Latour ve Vincent Antonin Lépinay’ın bu kısa ama etkili çalışması ise, Tarde’ın fikirlerini, ağırlıklı olarak da iktisat antropolojisine dair düşüncelerini ele almasıyla önemli bir boşluğu dolduruyor.

Kitapta,

İktisadın doğası,
Sosyal Darwinizm,
Üretim faktörlerinin yeniden dağıtımı,
Sermayenin eğilimleri,
Kapitalist rejimin dinamikleri,
Ve iktisatta “Adam Smith problemi” gibi, Tarde’ın tartıştığı pek çok konu yeniden gündeme getiriliyor.

Künye: Bruno Latour ve Vincent Antonin Lépinay – Tutkulu Çıkarların Bilimi: Gabriel Tarde’ın İktisat Antropolojisine Bir Giriş, çeviren: Ekin Değirmenci, Heretik Yayıncılık, iktisat, 98 safya, 2018

Samuel Alexander – Yeteri Kadarsa Çoktur (2018)

Henry David Thoreau’nun öncü fikirleri, kapitalizm ve tüketim toplumu karşıtı düşüncenin yolunu aydınlatmaya devam ediyor.

Öte yandan Thoreau, aynı zamanda okunması pek kolay isimlerden biri değil.

Thoreau düşüncelerini, kimi zaman ayrıca açıklanmayı gerektirecek denli zor ifade etmiştir.

İşte Samuel Alexander’ın bu önemli çalışması, Thoreau’nun iktisadi fikirlerine ve tezlerine sağlam bir giriş niteliğinde.

Kitapta,

Thoreau ve materyalist kültür,
Thoreau’nun Walden deneyimi,
Yaşam gereksinimleri, giyinme, barınma ve yiyecek temini gibi, Thoreau’nun alternatif iktisadında öne çıkan konular,
Konfor ve lükslerin aşılması,
Uygun teknolojinin bulunması,
Ve Çalışma saatlerinin düzenlenmesi gibi birçok konu açıklanıyor.

Thoreau’nun esas mesajlarını açıklayan kitap, her seviyeden okura daha basit yaşamanın yollarını anlatmasıyla her kitaplıkta bulunmayı hak ediyor.

Künye: Samuel Alexander – Yeteri Kadarsa Çoktur: Thoreau’nun Alternatif İktisadı, çeviren: Işıl Şeremet, Heretik Yayıncılık, iktisat, 112 sayfa, 2018

Angus Stewart Deaton – Büyük Firar (2018)

Sağlık ekonomisi ve eşitsizlik konularında kapsamlı araştırmalar yapmış olan Angus Stewart Deaton, “Tüketim Analizi, Yoksulluk ve İktisadi Refah” konularındaki çalışmaları vesilesiyle 2015 Nobel Ekonomi Ödülü’nü de aldı.

Hatırlanacağı gibi ‘Büyük Firar’, İkinci Dünya Savaşı’nda bir esir kampından kaçan adamları anlatan bir filmdi.

Deaton’ın ‘Büyük Firar’ı ise, insanlığın yoksunluktan ve erken ölümden kaçışına, insanların kendi yaşamlarını daha iyi hale getirerek diğerlerinin de izleyeceği bir yol açmasına dair bir hikâye.

Deaton burada, ilerleme ile eşitsizlik arasındaki dansı tarihsel ve güncel bir bakışla ele alırken, ilerlemenin nasıl eşitsizlikler yarattığını ve bu eşitsizlikler arasındaki derece farklarını kapsamlı bir şekilde tartışıyor.

Bunu yaparken, tek başına zenginliğin veya eşitsizliğin hikâyesini anlatmaktan ziyade, bu hikâyelerle birlikte sağlığın hikâyesini, sağlık ve varlığın nasıl el ele gittiğini ele alması, çalışmayı özgün kılan başlıca husus.

Kitapta ele alınan kimi konular şöyle:

Ekonomik büyüme ve eşitsizliğin kökenleri,
Dünyadaki ortalama ömür beklentisi ve gelir durumu arasındaki ilişki,
Küresel yoksulluk ve küresel işsizlik,
Küreselleşme çağında sağlık,
ABD’de ekonomik büyüme, gelir dağılımı ve eşitsizlik,
Kalkınma projelerinin gözlerden sakladıkları…

Künye: Angus Stewart Deaton – Büyük Firar: Sağlık, Varlık ve Eşitsizliğin Kökenleri, çeviren: Aysun Babacan, Ayrıntı Yayınları, tarih, 336 sayfa, 2018

Necla Geyikdağı – Osmanlı Devleti’nde Yabancı Sermaye (2008)

Necla Geyikdağı ‘Osmanlı Devleti’nde Yabancı Sermaye’de, Osmanlı’nın kapitalizmin ilk küreselleşme sürecine nasıl dahil edildiğini anlatıyor.

Geyikdağı bunu, söz konusu sürece dair istatistiklerden yararlanarak, yerel ekonominin tarihsel yapısına odaklanarak ve devlet adamları ile aydınların iktisadi zihniyetini inceleyerek yapıyor.

Çalışma bu yönleriyle, Osmanlı İmparatorluğu’ndaki doğrudan yabancı sermaye yatırımlarını ayrıntılı bir biçimde irdeliyor.

Feroz Ahmad’ın sunuşuyla yayımlanan kitabın özellikle, Türkiye’nin neden hâlâ gelişmekte olan bir ülke konumundan çıkamadığına dair önemli ipuçları vermesiyle ilgi çekeceğini söyleyebiliriz.

Künye: V. Necla Geyikdağı – Osmanlı Devleti’nde Yabancı Sermaye, 1854-1914, Hil Yayın, tarih, 247 sayfa

Kolektif – Sosyal Yardım Alanlar (2018)

2000’li yıllar Türkiye’sinde ekonomi, siyaset, sosyal politika ve işgücü piyasası yeniden biçimlenirken, bu alanların kesişim kümesinde belki de en çok yer kaplayan uygulamalardan biri sosyal yardımlar oldu.

Özellikle AKP iktidarıyla birlikte, sosyal yardımlar ve sosyal yardım alanlar, Türkiye’de başlı başına bir toplumsal ve siyasi olgu haline gelmeye başladı, fakat bunun bilimsel araştırma gündemine girebildiği örnekler azdır.

Bu yöndeki boşluğu doldurmaya aday elimizdeki nitelikli derleme ise, Ankara’nın farklı mahallelerinde yapılmış derinlemesine görüşmeler yoluyla, nitel ve nicel açıdan sosyal yardımları ve sosyal yardım alanları inceliyor.

Kitapta,

Vatandaş ve toplumsal sınıf olarak yoksullar,
Türkiye’de sosyal yardımların niteliğinin yasal ve toplumsal temelleri,
İslamcı refah rejimi ve siyaset arasındaki ilişkinin geçmişten bugüne dönüşümü,
Sosyal yardımların toplumsal cinsiyetli doğası bağlamında cinsiyetçi işbölümünün yeniden üretimi,
“Bir paket makarna”nın öz saygı düzeyine etkisi ve klientalizm,
Nakit açığını kapatan bir gelir türü ve geçim aracı olarak sosyal yardım,
Ve sosyal yardımla geçinmeye çalışan işsiz ve yarı işsizler gibi, önemli konular irdeleniyor.

Sosyal yardımların toplumsal, bireysel ve nihayetinde siyasi temellerini daha sarih görmek açısından çok iyi bir çalışma.

Kitaba makaleleriyle katkıda bulunan isimler ise şöyle: Serdal Bahçe, Utku Balaban, Özge Sanem Özateş Gelmez, Elif Hacısalihoğlu, Recep Kapar, Emirali Karadoğan, Ahmet Haşim Köse, Denizcan Kutlu ve Gülcan Urhan.

Künye: Kolektif – Sosyal Yardım Alanlar: Emek, Geçim, Siyaset ve Toplumsal Cinsiyet, derleyen: Denizcan Kutlu, İletişim Yayınları, siyaset, 408 sayfa, 2018

Şevket Pamuk – Osmanlı Ekonomisinde Bağımlılık ve Büyüme, 1820-1913 (2018)

Osmanlı, 19. yüzyıldan önce dünya ekonomisinden yalıtık bir hayat sürüyordu.

Fakat 1820’den itibaren gerçekleşen ticaret ve yabancı sermaye yatırımları, ülkenin ekonomisinin Avrupa’nın dişli kapitalizmiyle iletişime geçmesine sebep oldu.

İşte bu kitap da, daha sonra ülkeye miras kalacak bu dönemin Osmanlı ekonomisini nasıl etkilediğini ve ona nasıl yön verdiğini irdeliyor.

Osmanlı ekonomisinin dışa açılmasına vesile olan etkenleri, artan bağımlılığın ülke ekonomisinde yarattığı yapısal dönüşümleri ve bu dönemde gerçekleşen iktisadi büyümenin dinamikleri, Pamuk’un burada irdelediği kimi konular.

İlk baskısı 1984’te yapılan kitap, Osmanlı iktisat tarihi alanında önemli bir kitap olmaya devam ediyor.

Künye: Şevket Pamuk – Osmanlı Ekonomisinde Bağımlılık ve Büyüme, 1820-1913, İş Kültür Yayınları, tarih, 272 sayfa, 2018

Kolektif – Faşizm ve Kapitalizm (2018)

Max Horkheimer’in çok önemli bir saptaması olmuştu: Kendisi, “Kapitalizmden söz etmek istemeyen, faşizm kelimesini de ağzına almamalıdır.” demişti.

Zira toplumun ekonomik üretimi ile sosyal yapı ve bu temel üzerinde yükselen kamusal iktidar biçimi arasında doğrudan bir ilişki vardır.

Bu derleme ise, faşizm ve kapitalizm arasındaki hem açık hem de karmaşık ilişkiyi daha iyi kavramak için çok iyi bir fırsat.

Kitapta bir araya gelen Marksist yazarlar Angelo Tasca, Arthur Rosenberg, Otto Bauer ve August Thalheimer, özellikle faşizm, faşizmin tarihsel kökleri ve işlevleri hakkında çok önemli saptamalarda bulunuyorlar.

Kitapta,

Devletin neliği,
Devletin tipolojisi,
Faşizmin devlet tipolojisindeki yeri,
Faşist devlet iktidarı,
Faşizmin teorisi,
Bir kitle hareketi olarak faşizmin yükselişi ve düşüşü,
Faşizmin oluşum ve gelişiminin genel şartları ve bunun gibi önemli konuları tartışıyor.

Faşizmin demokratik alanı tarumar ettiği bir süreçten geçiyoruz ve bu kitap da, faşizmin karakteri ve faaliyetleri hakkında çok sağlam bir kaynak.

Künye: Kolektif – Faşizm ve Kapitalizm, çeviren: Rona Serozan, Ayrıntı Yayınları, siyaset, 128 sayfa, 2018

Serge Latouche – Kanaatkâr Bolluk Toplumuna Doğru (2018)

Serge Latouche, günümüzde, küçülme teorisi, büyüme karşıtlığı, iktisadi ve araçsal aklın eleştirisi, ekolojizm ve tüketim toplumuna alternatif yaşam modelleri gibi temalar söz konusu olduğunda başvurulan en önemli isimlerden.

Latouche’un küçülme teorisini çok yönlü bir şekilde açıkladığı bu çalışması da, kendisinin kalkınmacı iktisadi yaklaşıma ve büyüme saplantısına yönelik en keskin eleştirilerini barındırıyor.

Latouche, ekonomizmin imgelemimizi işgal ettiğini, onu yeniden şekillendirdiğini ve nihayetinde alternatif düşünce olanaklarını bir bütün olarak yok eden tahakkümcü bir güce dönüştüğünü belirtiyor.

Kitabın en önemli katkılarından biri de, küçülme düşüncesi karşıtlarındaki yanlış anlama ve yorumlara açıklık getirmesi, eleştirilere cevap vermesi ve sıradan okurun zihninde küçülme düşüncesine dair soruları cevaplandırmasıdır diyebiliriz.

Küçülmenin neden sıfır büyüme olmadığını, neden taş devrine dönüşü hedeflemediğini, neden teknoloji düşmanı olmadığını ve neden herkesi işsizler ordusuna katmanın aracı olmadığını kavramak isteyenler bu kitaba muhakkak bakmalı.

Künye: Serge Latouche – Kanaatkâr Bolluk Toplumuna Doğru: Küçülme Üzerine Yanlış Yorumlar ve Tartışmalar, çeviren: Tahir Karakaş, İletişim Yayınları, iktisat, 176 sayfa, 2018

Ayşe Buğra ve Osman Savaşkan – Türkiye’de Yeni Kapitalizm (2014)

1980 sonrasında iş dünyasının ekonomik, siyasi ve kültürel koordinatlarını dönüştüren, yeni türden çıkar temsiliyetlerine yol açan ve Türkiye’de hükümet ile iş dünyası arasındaki ilişkileri değiştiren gelişmelerin bir dökümü.

Bu kitap tam da bunu irdeliyor ve bunu yaparken, muhafazakâr ve laik burjuvazi arasındaki çatışmaları saptamayı da ihmal etmiyor.

Künye: Ayşe Buğra ve Osman Savaşkan – Türkiye’de Yeni Kapitalizm, İletişim Yayınları