Sosyal bir sorunun tarihsel dönüşümünü tarihselden güncele uzanan bir bakışla tartışan bir inceleme. Castel’in zengin sosyoloji araştırması, ücretli emeğin toplumsal serüvenini anlattığı gibi, günümüzde yeniden giderek artan işsizlik, dışlanma ve korunmasızlık gibi sorunların arkasında yatan temel dinamiği ortaya çıkarıyor.
Mehmet Rauf Kesici, “çalışma” olarak ifade bulan faaliyetleri ve farklı iktisadi anlayışların emek piyasası yaklaşımlarını anlamaya koyulduğu kitabında, çalışma eylemliliğini tarihsel bir perspektifle ortaya koyuyor; toplumları ekonomik açıdan anlamaya ve açıklamaya çalışan iktisadi yaklaşımların emek piyasası yapılanmalarını inceliyor. Emek piyasalarına ilişkin kavramsal bir çerçeve kurarak kitabına başlayan Kesici’nin çalışması, klasik gelenek ve Keynesyen yaklaşımla birlikte diğer iktisat teorilerinin de emek piyasalarına yaklaşımını tartışması ve bu bağlamda küreselleşmenin yarattığı etkileri araştırmasıyla önemli.
Ernest Mandel ‘Geç Kapitalizm’de, savaş sonrası kapitalist ekonomide görülen uzun süreli hızlı büyüme dalgasının nedenlerini açıklıyor. Mandel incelemesine, içsel çelişkileri barındıran kapitalist üretim tarzının gelişimi ile ihtiyaçlarına yeterli bir dünya pazarı yaratımı arasındaki ilişkiyi ve kapitalist teknolojinin gelişimi ile sermayenin değer kazanması arasındaki bağlantıyı irdeleyerek başlıyor. Yazar devamında da, kapitalizmin temel özelliklerini mantıksal-tarihsel sıra ile ele alıyor; aynı zamanda sermayenin iç çelişkileri ve temel hareket yasalarının kapitalizmde en aşırı ifadelerini bulma sürecini tartışıyor.
Ivan Illich ‘Gölge İş’te, endüstriyel toplumsal ilişkilerin, üretim araçlarının, tüketim ve yaşam biçimlerinin gelişimini tarihsel olarak açıklıyor ve işin hangi aşamalardan geçerek ancak ücretli olması halinde “faydalı” görüldüğünü araştırıyor. Bildik işlerin piyasalaştırılmasına neden olan “endüstriyel kibrin” Ortaçağlardan bu yana gelişimini izleyen Illich, “gölge ekonomi” kavramına da, parasallaştırılmış sektöre dahil olmayan, ama sanayi öncesi toplumlarda da rastlanmayan faaliyetleri anlatmak için başvuruyor. Illich, bu yeni emek türüne örnek olarak da, ev kadınının geçimlik olmayan faaliyetlerini gösteriyor.
TMMOB Ziraat Mühendisleri Odası Bursa Şubesi’nin hazırladığı ‘Türkiye’de Tarımın Ekonomi-Politiği’, Cumhuriyet’in kuruluşundan bu yana Türkiye tarımının gelişim ve dönüşümünün bilançosu sunuluyor. Pek çok yazarın katkıda bulunduğu kitapta, Cumhuriyet tarihinin sermaye birikimi ve tarım, 1960-80 döneminde kırsal kesime müdahaleler, tarım ve gıdada çok uluslu şirketlerin egemenliği, tarımda IMF gözetimi, Türkiye’de toprak dağılımındaki eşitsizlikler, tarımda özelleştirme uygulamaları, Türkiye’de organik tarımın gelişimi, TEKEL’in yok edilişinin hikayesi, tohumda tekelleşme ve etkileri gibi ilgi çekici konular tartışılıyor.
Sungur Savran, 2008’deki ekonomik krizi, ilki 19. yüzyılın sonunda ikincisi de 1930’larda yaşanmış krizlerden sonra, kapitalizm tarihindeki üçüncü büyük kriz olarak tanımlıyor. Savran, halihazırda alınan kimi tedbirler ile Çin ve başka bazı Asya ekonomilerinin dahil olduğu “yükselen piyasalar” nedeniyle son krizin şimdilik ağır sonuçlar yaratmadığını, fakat yakın zamanda 1930’lu yıllardaki krizi bile geride bırakabileceğini savunuyor. Büyük krizlerin adım adım bir sosyal kriz doğurduğunu belirten Savran, Arap baharı, güney Avrupa’da yoğun sınıf mücadeleleri ve Gezi Direnişi gibi örnekleri bu bağlamda analiz ediyor.
Cahit Kayra, üç cilt olarak tasarladığı ‘Cumhuriyet Ekonomisi’nin ikinci cildinde, karma ekonomiye geçilen 1950-1980 arasını inceliyor. Kayra, 1950’li yıllarda başlayan karma ekonomi döneminin belirgin bir çelişki içerdiğini söylüyor. Yazara göre, sistem liberal bir görüntü taşır; alınan ve uygulanan kararlar ekonomiyi liberalleştirme yönünde olsa da, büyüyen ekonominin yarattığı fonlar, önemli ölçüde, devlet tarafından kurulan kurumlara yöneltilmişti. Yazar, 1960-1980 döneminin de “planlama” uygulaması ile başladığını, fakat Türkiye’nin AB’ye girmesi girişimi ile planlamanın gerçek karakterinin değiştiğini belirtiyor.
California Üniversitesi öğretim üyesi Gregory Clark ‘Fukaralığa Veda’da, geçmişten günümüze uzanarak iktisat tarihinin belli başlı kırılma noktalarını aydınlatıyor. Clark çalışmasının merkezine, 1800’den önceki toplumların ekonomisini tanımlayan Malthus Kapanı modelini alıyor. Söz konusu model, 1800’den önceki ekonomik sistemde, insan toplumları ekonomisinin, aslında hayvan türlerinin doğal ekonomisiyle eşit olduğunu varsayar. Yazar, bin yıllarca sürmüş bu düzenin, Sanayi Devrimi’yle nasıl dönüştüğünü ve bu devrimi başlatan çoklu faktörlerin detaylı bir analizini sunarak, iktisat alanına yeni bir bakış getiriyor.
Peter H. Diamandis ve Steven Kotler’in ‘Bolluk’u, büyük teknolojik gelişmelerin önümüzdeki yirmi yıla damga vuracağı ve bunun küresel bir bolluk düzeni yaratacağı teziyle öne çıkıyor. Dünyanın geleceğine iyimser bakışı merkeze alan çalışma, büyük teknolojik atılımlar sayesinde yarının dünyasında su, gıda, enerji, sağlık, eğitim ve özgürlük gibi alanlarda yaşanacak değişimlere, ayrıca endüstri dünyasında buna öncülük eden belli başlı kişi ve kuruluşlara odaklanıyor.
Laurent Cordonnier ‘Toambapiklerde Ekonomi’de, genç bir akademisyenin hayali bir ada topluluğunu iktisadın belli başlı fenomenleri aracılığıyla anlamaya çalışmasını kurguluyor. Anlatıcı Jim Happystone, Massachusetts Teknoloji Enstitüsü’nde (MTE) ekonomik bilimler bölümünde asistanlık yaparken, iki yıl boyunca Toambapiklerin ekonomik ve sosyal hayatlarını gözlemekle görevlendirilir. Bu topluluk, klasik, neo-klasik iktisatçıların asırlardır güncellediği politik ekonomi prensiplerini oldukça sade bir biçimde ortaya koyan indirgenmiş bir iktisadi modelde yaşarken şimdi ileri bir kapitalist topluma geçmeye çalışmaktadır.
