Kategori: Mitoloji

İsmail Gezgin – Gılgamış (2009)

İsmail Gezgin ‘Gılgamış’ta, en sembolik mitolojilerden biri olan Gılgamış’ı, farklı yönleriyle ele alıyor.

Bunu, metin analizi, sembolik çözümleme ve farklı disiplinlerin metodolojileri aracılığıyla yapan Gezgin, Gılgamış destanının barındırdığı değişik mesajları ortaya çıkarmaya çalışıyor.

Gılgamış’ın, ilk bakışta ölümsüzlük arayışı içindeki bir Sümer kahramanının öyküsüne dayandığını belirten Gezgin, sembolik dizgeler aracılığıyla destanın tekrar okunması neticesinde, insanlık tarihinin önemli bir dönüm noktasının hikâyesini anlattığını söylüyor.

Yazara göre destan, önemli ölçüde yaşadığımız topraklarda gerçekleşen üretimciliğe ve yerleşik düzene geçiş dönemlerinin izlerini taşıyor.

  • Künye: İsmail Gezgin – Kültürlenme Sürecinin Mitik Kahramanı Gılgamış, Alfa Yayınları, mitoloji, 320 sayfa

Leonard William King ve Henry Reginald Hall – Mısır, Kalde, Suriye, Babil ve Asur Tarihi (2009)

İki yazarlı ‘Mısır, Kalde, Suriye, Babil ve Asur Tarihi’, son keşifler ışığında, Mezopotamya’da varlık göstermiş bu uygarlıkların izini sürüyor.

Yazarlardan biri arkeolog, diğeri de tarihçi.

Yazarlar, prehistorik Mısır’ın nasıl keşfedildiğini; Abydos ve ilk üç hanedanını; Memphis ve piramitleri; Batı Asya’daki son kazılar ve kalde tarihinin doğuşunu; Kassitlerin ülkesi Elam ve Babil’i; Eski Babil hayatı ve geleneklerini; Teb’in tapınakları ve mezarlarını; Asur ve Yeni-Babil imparatorluklarını ve Eski Mısır’ın son günlerini anlatıyor.

  • Künye: Leonard William King ve Henry Reginald Hall – Mısır, Kalde, Suriye, Babil ve Asur Tarihi, çeviren: Arıcan Uysal, İlya Yayınları, mitoloji, 408 sayfa

R. I. Page – İskandinav Mitleri (2009)

Page bu güzel kitabında, doğaüstü varlıklar ve olaylarla örülü İskandinav mitlerini Ortaçağ yazarlarının aktardıkları tarzda öykülüyor ve böylece pagan İskandinav düşünce tarzını anlamamıza yardımcı oluyor.

Page’in çalışması, İskandinavların birbirinden sıra dışı pek çok tanrıya ve tanrıçaya sahip olduğunu göstermesiyle dikkat arz ediyor.

Bunlar arasında, şiirsel ilhamın, gizem ve büyünün tanrısı, savaşçıların kumandanı ve koruyucusu Odin; doğmuş ve doğacak her insanın yazgısını bilen ana tanrıça Frigg; ezeli düşmanları olan devlere karşı savaşan Thor; muhteşem okçu, kayak şampiyonu ve savaşçı tanrı Ull; özel anlaşmaların ve erkeklerle kadınların birbirlerine verdikleri sözlerin kaydını tutan Var bulunuyor.

  • Künye: R. I. Page – İskandinav Mitleri, çeviren: İsmail Yılmaz, Phoenix Yayınları, mitoloji, 157 sayfa

Neil Gaiman – İskandinav Mitolojisi (2018)

Neil Gaiman’ı sevenler, onun eserlerinde mitolojilerden de sıklıkla yararlandığını bilir.

Özellikle bu kitap, kendisinin mitolojiye dair bilgisinin ne denli yetkin olduğunu ortaya koymasıyla önemli.

Gaiman burada, İskandinav mitolojisinden masallar anlatıyor.

Odin, Thor, Loki ve Yüceler Yücesi gibi ünlü İskandinav tanrılarını kendine has üslubuyla yorumlayan Gaiman, oradan cücelerin, devlerin maceralarının yön verdiği masallara uzanıyor.

Cüceler, devler ve yaratıklar da dâhil, bütün bir İskandinav panteonunu canlı bir tarzda ele alan Gaiman’ın çalışması, her kütüphanede başköşede bulunmayı hak eden kitaplardan.

Son olarak belirtelim: Kitap, hem çocukların hem de yetişkinlerin rahatlıkla okuyabileceği, yalın bir tarzda kaleme alınmış.

  • Künye: Neil Gaiman – İskandinav Mitolojisi, çeviren: Alican Saygı Ortanca, İthaki Yayınları, mitoloji, 312 sayfa, 2018

James George Frazer – Adonis, Attis, Osiris (2018)

James George Frazer’ın iki ciltlik, ‘Doğu Dinleri Tarihi Araştırmaları’, karşılaştırmalı din ve mitolojiden yola çıkarak edebiyat, felsefe, antropoloji, psikoloji ve psikanaliz literatürüne uzanan, alan için altın değerinde bir kaynak.

Daha önce ilk kitabı yayınlanan bu seri, Adonis, Attis ve Osiris mitlerinden, geleneklerinden ve ritüellerinden yola çıkarak Doğu inanç ve uygulamalarının kaynaklarını keşfetmesiyle büyük öneme haiz.

Frazer, serinin ilk cildinde Adonis ve Attis’e yoğunlaşmıştı.

Şimdi de elimizde, Frazer’ın antik Mısır tanrısı Osiris’e odaklandığı serinin ikinci kitabı yer alıyor.

Kitapta, Osiris ile İsis arasındaki ilişkinin kökenlerinden Osiris’e ait birkaç mezarın bulunuşunun ardındaki gizemlere kadar pek çok konu ele alınıyor.

Frazer ayrıca, antik Mısır’da takvim meselesini, zamanın ölçüm şeklini; Avrupa’nın yaygın olan Bütün Ruhlar Günü festivallerinin Osiris ayinleriyle, Afrika ve İran gibi çeşitli coğrafyalardaki çeşitli ritüellerle benzerliğini; kralların, kabile şeflerinin ve benzeri yöneticilerin öldürülme geleneklerini; anne-kadın üzerinden işleyen toplumsal sistemleri yahut hem yöneticiliğin hem de mirasın anne üzerinden devredildiği toplumsal yapıları ve bunun gibi pek çok ilgi çekici konuyu irdeliyor.

  • Künye: James George Frazer – Adonis, Attis, Osiris: Doğu Dinleri Tarihi Araştırmaları 2, çeviren: İsmail Hakkı Yılmaz, Pinhan Yayıncılık, mitoloji, 344 sayfa, 2018

Attilla Erdemli – Mitostan Felsefeye (2015)

Khaos’tan Olympos’a, Thales’ten Anaksimenes’e uzanan geniş bir zaman diliminde, mitos ile felsefe arasındaki ilişkinin kapsamlı bir incelemesi.

Çalışma Antikçağ mitolojisi rehberliğinde, bilgelik ve felsefeden insanın bilme merakına, mitolojinin ortaya çıkışından İyonya’da bilim ve felsefenin gelişimine alternatif bir felsefe tarihi sunmakta.

  • Künye: Attilla Erdemli – Mitostan Felsefeye, Ayrıntı Yayınları

Georges Dumézil – Mit ve Destan 3 (2018)

Yirminci yüzyılın en önemli filologlarından biri olarak kabul edilen Georges Dumézil, efsanevi üçlemesi ‘Mit ve Destan’ın son cildi, ‘Roma Tarihleri’ adını taşıyor.

Karşılaştırmalı filolojinin yetkin bir örneği olan kitap, Roma mitolojisi ve destanındaki belirgin özellikleri ortaya koyduğu gibi konu hakkında sağlam bir tartışma da sunuyor.

Dumézil diğer çalışmalarında olduğu gibi burada da, birincil verileri gözlemliyor ve sonra da bu birincil verilerden bazıları arasında karşılaştırmalar yaparak onların ortak prototiplerinin oluşturduğu ikincil verilere uzanıyor.

  • Künye: Georges Dumézil – Mit ve Destan 3: Roma Tarihleri, çeviren: Ali Berktay, Yapı Kredi Yayınları, mitoloji, 352 sayfa, 2018

Kolektif – Antik Dünya ve Geleneksel Toplumlarda Dinler Mitolojiler Sözlüğü (2018)

Alanında uzman yüzden fazla ismin katkılarıyla ortaya çıkan ve şair Yves Bonefoy’un derlediği bu devasa külliyat, mitoloji ve mitoloji sistemleri üzerine yazılan özgün makaleleri bir araya getiriyor.

Bizde yıllar önce yayınlanan, fakat şimdi baskısı tükenmiş çalışma, Yunan ve Roma mitolojisinden başlayarak Brezilya ve Eskimo mitolojilerine uzanıyor ve böylece konuyu en geniş çerçevede ele alıyor.

Ansiklopedik tarzda hazırlanmasıyla, konuyla ilgili düşünen her okurun kitaplığında bulunması gereken sözlük, yalnızca dünya mitolojileri hakkında değil, bugün varlığını sürdüren pek çok toplumun düşünme biçimleri ve kültürleri hakkında da oldukça aydınlatıcı bilgiler sunuyor.

Sözlük hazırlanırken, Lévi Strauss ve Georges Dumézil’in yaklaşımlarının temel alındığını da ayrıca belirtelim.

  • Künye: Kolektif – Antik Dünya ve Geleneksel Toplumlarda Dinler Mitolojiler Sözlüğü, derleyen: Yves Bonefoy, çeviren: Levent Yılmaz, Alfa Yayınları, sözlük, 2 Cilt, 1948 sayfa, 2018

James George Frazer – Ateşin Kökenine Dair Mitler (2018)

Ateşin icadı, insanlık tarihine yön verdi.

Kuşkusuz ateş olmasaydı, medeniyet asla ilerleyemezdi.

Ateş tarihin katalizörü olduğu kadar, ortaya çıktığı andan başlayarak tek tek insanların hayatlarında da olağanüstü dönüşümler yarattı.

Onu şimdi büyük oranda ehlileştirdik, fakat çok eski zamanlardaki insanlar için ateş heyecan verici, hatta oldukça korkutucuydu.

İşte antropoloji alanındaki öncü çalışmalarıyla bilinen James George Frazer, şimdi bizi ateşin ilk ortaya çıktığı zamanlara ve bunlarla ilgili mitlere götürüyor.

İlkel doğa felsefesinde yürütülen mantığın kusursuz olduğunu belirten Frazer, dünyanın dört bir yanından insan, hayvan ve doğa gözlemleriyle harmanlanan sayısız mit sunuyor.

Ateşin insanlık tarihindeki çarpıcı etkilerini görmek açısından bu mitlerin muhteşem bir fırsat olduğunu söylemeliyiz.

Kitaptan bir alıntı:

“Her gün bazı erkekler, kadınlar ve çocuklar göğe tırmanırlar ve yeniden ağacın dallarını kullanarak geri inerlermiş. Bir gün yukarı doğru tırmanırlarken Kakan adlı yaşlı bir şahin bir çubuğu diğerinin üzerinde hızla döndürerek ateş yakmanın yolunu bulmuş. Fakat bu kuş ile beyaz bir şahinin arasındaki sürtüşmeden ötürü tüm bölgeyi ateş sarmış ve ne yazık ki çam ağacı yanmış; bu yüzden yukarı çıkan insanlar yeniden yeryüzüne dönememiş ve bu hadiseden sonra gökyüzünde kalmışlar. Yukarıda kalan insanların kafalarında, dirseklerinde, dizlerinde ve diğer eklem yerlerinde kristaller oluşmuş; geceleri bu kristaller parlıyormuş. Bu parıltılar aslında bizlerin yıldız olarak adlandırdığı şeylermiş.”

  • Künye: James George Frazer – Ateşin Kökenine Dair Mitler, çeviren: Deniz Uludağ, Doğu Batı Yayınları, antropoloji, 289 sayfa, 2018

Guglielmo Ferrero – Sezarların Kadınları (2009)

İtalyan tarihçi Guglielmo Ferrero ‘Sezarların Kadınları’nda, Antik Roma’da kişilikleriyle öne çıkmış kadınların biyografilerini veriyor.

Kitap, Livia, Julia, Agrippina, Octavia ve Messalina isimli bu kadınların yaşamlarını, devlet içindeki rolleri ve güçlü olmalarını sağlayan özgünlükleri çerçevesinden anlatıyor.

Ferrero bu anlatımını, kadınların kişiliklerinin yanı sıra, Roma İmparatorluğu’nda evlilik, aile yapısı, eğitim ve özgürlükler gibi konularla destekleyerek yapıyor.

Kitap, tarihin derinliklerinde unutulmaya terkedilmiş, Roma’nın yıkılışına kadar geçen döneme damgasını vurmuş kadınlar ile Roma’nın sosyal hayatına dair önemli ayrıntılar barındırıyor.

  • Künye: Guglielmo Ferrero – Sezarların Kadınları, çeviren: Şebnem Duran, İlya Yayınları, mitoloji, 187 sayfa