Psikoloji – Dipnotski

Jean-Michel Labadie — Suçlunun Psikolojisi (2026)

Bu çalışma, suç olgusunu yalnızca hukuki bir ihlal olarak değil, insan psikolojisinin derin ve çoğu zaman geri döndürülemez boyutlarıyla ele alıyor. Jean-Michel Labadie, cezaevi ortamındaki bireylerle yürüttüğü uzun soluklu klinik çalışmalardan hareketle, suç davranışının ardındaki zihinsel süreçleri, bireyin iç dünyası ile toplumsal koşullar arasındaki etkileşim üzerinden anlamaya çalışıyor. Suçluyu sadece bir “vaka” olarak etiketlemek yerine onun çocukluğu, narsisistik yaralanmaları ve yasa ile kurduğu sorunlu ruhsal bağ̆ arasındaki görünmez ilintiyi araştırıyor.

‘Suçlunun Psikolojisi: Onarılamazın Mantıkları’ (‘Psychologie du crime: Logiques de l’irréparable’), suçun tek bir nedene indirgenemeyeceğini vurgulayarak, travma, bastırılmış dürtüler, kişilik yapılanmaları ve çevresel etkilerin birlikte işlediğini savunuyor. Labadie’ye göre suç, çoğu zaman ani bir sapma değil; uzun süreli bir içsel gerilimin, kırılmanın ya da çözülmenin sonucu olarak ortaya çıkıyor. Bu bağlamda bireyin geçmiş deneyimleri, özellikle de çocukluk dönemi, suç davranışının oluşumunda belirleyici bir rol oynuyor.

Eserde “onarılmaz olanın mantığı” kavramı merkezi bir yer tutuyor. Bu kavram, bazı suçların yalnızca sonuçları itibarıyla değil, failin psikolojik dünyasında yarattığı geri dönüşsüz kırılmalar açısından da anlaşılması gerektiğini ifade ediyor. Suç eylemi, hem kurban hem de fail için kalıcı izler bırakan bir eşik deneyimi olarak değerlendiriliyor.

Kitap ayrıca suçluluğun bilinçli hesaplamalarla sınırlı olmadığını; bilinçdışı süreçlerin, duygusal taşkınlıkların ve kontrol kaybının önemli rol oynadığını ortaya koyuyor. Bu durum, suçun rasyonel seçim modelleriyle tam olarak açıklanamayacağını gösteriyor.

Genel olarak eser, suçun psikolojik boyutunu derinlemesine ele alarak, bireysel patolojiler ile toplumsal koşullar arasındaki karmaşık ilişkiyi görünür kılıyor. Bu yönüyle kitap, suçu anlamaya yönelik indirgemeci yaklaşımlara karşı daha bütüncül ve eleştirel bir perspektif sunuyor.

Jean-Michel Labadie — Suçlunun Psikolojisi: Onarılamazın Mantıkları
Çeviren: Ayşe Meral • Albaraka Yayınları
Psikanaliz • 408 sayfa • 2026

Katherina May — Büyülenme: Anksiyete Çağında Yeniden Başlamak (2026)

Bu eser, modern yaşamın kaygı, hız ve belirsizlikle şekillenen atmosferinde insanın “büyülenme” duygusunu nasıl yeniden keşfedebileceğini anlatıyor. Katherine May, gündelik hayatın sıradan görünen anlarında saklı olan anlam ve hayret duygusunu görünür kılmaya çalışıyor.

‘Büyülenme: Anksiyete Çağında Yeniden Başlamak’ (‘Enchantment: Awakening Wonder in an Anxious Age’), büyülenmeyi doğaüstü ya da mistik bir deneyim olarak değil, dünyayla kurulan dikkatli ve duyarlı bir ilişkinin sonucu olarak ele alıyor. May’e göre modern insan, sürekli üretken olma baskısı ve dijital yoğunluk nedeniyle çevresiyle kurduğu derin bağı zayıflatıyor. Bu kopuş hem duygusal tükenmişliği hem de varoluşsal boşluk hissini artırıyor. Büyülenme ise bu kopuşa karşı bir direnç biçimi olarak ortaya çıkıyor.

Yazar, doğayla temas, ritüeller, sanat, yalnızlık ve yavaşlama gibi pratikler aracılığıyla insanın yeniden “hissetme kapasitesini” güçlendirebileceğini savunuyor. Özellikle mevsimlerin döngüsü, suyla temas, karanlık ve sessizlik gibi deneyimler, insanı dünyayla daha derin bir bağ kurmaya davet ediyor. Bu deneyimler, kontrol etme isteğinden vazgeçip belirsizliği kabul etmeyi de içeriyor.

Kitapta büyülenme, kaçış ya da romantik bir hayal olarak değil; aksine gerçeklikle daha yoğun bir temas kurma biçimi olarak tanımlanıyor. May, kaygı çağında anlam bulmanın yolunun daha fazla hızlanmak değil, aksine yavaşlayarak dikkat kesilmek olduğunu vurguluyor. Bu yaklaşım, bireyin hem iç dünyasıyla hem de çevresiyle kurduğu ilişkiyi dönüştürüyor.

Genel olarak eser, modern hayatın yarattığı yabancılaşmaya karşı, duyarlılığı, merakı ve hayret duygusunu yeniden canlandırmayı öneren bir düşünsel rehber niteliğinde. Bu yönüyle kitap, psikolojik dayanıklılık ve varoluşsal anlam arayışı açısından önemli bir katkı sunuyor.

Katherina May — Büyülenme: Anksiyete Çağında Yeniden Başlamak
Çeviren: M. Murtaza Özeren • Antre Kitap
Psikoloji • 168 sayfa • 2026

Kolektif — Ruh Sağlığında Toplumsal Perspektifler (2026)

Bu kitap ruhsal sıkıntıları yalnızca bireysel veya biyolojik bir sorun olarak gören yaklaşımları eleştirerek, ruh sağlığını toplumsal bağlam içinde anlamaya çalışan disiplinlerarası bir çalışma sunuyor. Editörlüğünü Jerry Tew’ün yaptığı ‘Ruh Sağlığında Toplumsal Perspektifler’ (‘Social Perspectives in Mental Health’), ruhsal sorunların ortaya çıkışı ve iyileşme süreçlerinin bireyin yaşadığı sosyal ilişkiler, güç yapıları ve toplumsal deneyimlerle yakından bağlantılı olduğunu gösteriyor.

Kitapta temel olarak “sosyal model” yaklaşımı geliştiriliyor. Bu yaklaşıma göre ruhsal sıkıntılar yalnızca biyolojik hastalıklar olarak görülmemeli; yoksulluk, eşitsizlik, travma, ayrımcılık ve güç ilişkileri gibi toplumsal etkenler de bu deneyimlerin oluşumunda önemli rol oynuyor. Bu nedenle ruh sağlığı alanında çalışan profesyonellerin yalnızca klinik tedaviye odaklanması yeterli görülmüyor; bireyin yaşadığı sosyal çevreyi, ilişkileri ve toplumsal koşulları da dikkate alan bütüncül bir yaklaşım öneriliyor.

Eserde farklı yazarlar tarafından kaleme alınan bölümler, ruh sağlığını çeşitli toplumsal perspektiflerden inceliyor. Kullanıcı deneyimlerine dayanan yaklaşımlar, eleştirel psikiyatri tartışmaları ve sosyal sermaye kavramı üzerinden yapılan analizler ruhsal sıkıntıların sosyal boyutlarını görünür kılıyor. Ayrıca çocukluk travmaları, cinsel istismar gibi deneyimlerin ruh sağlığı üzerindeki etkileri, toplumsal eşitsizliklerin kadınlar ve etnik azınlıklar üzerindeki sonuçları ve LGBT+ bireylerin yaşadığı damgalama süreçleri de ele alınıyor. Bu çerçevede kitap, ruhsal sıkıntının yalnızca bireysel bir durum değil, aynı zamanda toplumsal güç ilişkilerinin ve eşitsizliklerin bir sonucu olabileceğini gösteriyor.

Kitabın önemli bir teması da “iyileşme” kavramını yeniden düşünmek. İyileşme yalnızca semptomların ortadan kalkması olarak değil, bireyin toplumsal yaşam içinde yeniden güç kazanması ve anlamlı bir hayat kurabilmesi olarak ele alınıyor. Bu nedenle dayanışma ağları, toplumsal katılım ve sosyal destek mekanizmaları ruh sağlığı çalışmalarının merkezinde yer alıyor. Son bölümde ise bu sosyal perspektiflerin ruh sağlığı uygulamalarına nasıl yansıtılabileceği tartışılıyor ve daha kapsayıcı, güçlendirici bir ruh sağlığı yaklaşımı için teorik ve pratik bir çerçeve öneriliyor.

Genel olarak eser, ruh sağlığını yalnızca tıbbi bir mesele olarak değil, toplumsal ilişkiler, eşitsizlikler ve güç yapılarıyla bağlantılı bir olgu olarak ele alan önemli bir sosyal bilim katkısı sunuyor. Bu yönüyle kitap, özellikle sosyal hizmet, psikoloji ve psikiyatri alanlarında çalışanlar için ruhsal sıkıntıları anlamada alternatif ve eleştirel bir perspektif ortaya koyuyor.

Kolektif — Ruh Sağlığında Toplumsal Perspektifler
Editör: Jerry Tew
Çeviren: Durdu Baran Çiftci, Betül Kübra Doğan Karataş • Nika Yayınevi
Psikoloji • 238 sayfa • 2026

Daniel N. Stern — Bebeğin Kişilerarası Dünyası (2026)

Daniel N. Stern’ün bu çalışması, bebeklerin psikolojik gelişimini klasik psikanalitik modellerden farklı bir bakışla ele alıyor. Stern, bebeklerin doğumdan sonra uzun süre pasif ve ilişkisiz varlıklar olmadığını, aksine erken dönemden itibaren çevreleriyle aktif bir ilişki kurduklarını gösteriyor. Gelişim psikolojisi araştırmalarına ve kendi klinik gözlemlerine dayanan Stern, bebeğin zihinsel dünyasının baştan itibaren ilişkiler içinde şekillendiğini anlatıyor. Bebekler yüz ifadelerine, ses tonlarına ve ritimlere duyarlı tepkiler veriyor; böylece anne veya bakım verenle kurulan etkileşimler erken psikolojik gelişimin temelini oluşturuyor. Stern bu süreçte bebeğin kendilik duygusunun aşamalı biçimde ortaya çıktığını açıklıyor ve erken etkileşimlerin duygusal gelişim açısından belirleyici bir rol oynadığını vurguluyor.

Kitapta Stern, bebek gelişimini farklı “kendilik duyusu” aşamaları üzerinden yorumluyor. Yaşamın ilk aylarında ortaya çıkan “ortaya çıkan kendilik” deneyimi, bebeğin beden duyumları ve algıları arasında bir bütünlük kurmasını sağlıyor. Ardından “çekirdek kendilik” gelişiyor ve bebek kendi eylemlerinin sonuçlarını fark etmeye başlıyor. Daha sonra “öznel kendilik” aşaması oluşuyor; bu aşamada bebek başkalarının da duygulara ve niyetlere sahip olduğunu kavramaya başlıyor. Son olarak dilin gelişmesiyle birlikte “sözel kendilik” ortaya çıkıyor ve çocuk sosyal dünyayı dil aracılığıyla anlamlandırmaya başlıyor. Stern bu aşamaların birbirini ortadan kaldırmadığını, aksine yaşam boyunca birlikte varlığını sürdürdüğünü anlatıyor.

Stern kitabın genelinde bebek ile bakım veren arasındaki karşılıklı etkileşimin gelişim sürecinin merkezinde yer aldığını gösteriyor. Yüz ifadeleri, dokunuşlar ve ses tonları gibi küçük etkileşimler bebeğin duygusal düzenleme becerilerini biçimlendiriyor. Stern bu mikro etkileşimlerin daha sonraki ilişkilerin temellerini oluşturduğunu savunuyor. Bu yaklaşım psikanaliz ile gelişim psikolojisi arasında yeni bir köprü kuruyor ve erken çocukluk araştırmalarına önemli katkı sağlıyor. Bu nedenle ‘Bebeğin Kişilerarası Dünyası’ (‘The Interpersonal World of the Infant’), bebeklerin sosyal ve duygusal gelişimini anlamak isteyen araştırmacılar ve klinisyenler için alanın en etkili çalışmalarından biri olarak kabul ediliyor.

Daniel N. Stern — Bebeğin Kişilerarası Dünyası
Çeviren: Işık Doğangün • İş Kültür Yayınları
Psikanaliz • 288 sayfa • 2026

Claude Béata — Kedi Psikolojisi (2026)

Claude Béata’nın bu çalışması, kedilerin davranışlarını ve ruhsal dünyasını veteriner psikiyatrisi perspektifinden ele alıyor. Uzun yıllardır hayvan davranışları üzerine çalışan Béata, klinik deneyimlerini ve güncel bilimsel araştırmaları bir araya getirerek kedilerin psikolojisini anlamaya çalışıyor. ‘Kedi Psikolojisi: Dört Ayaklı Dostlarımız Bize Ne Anlatmaya Çalışıyor?’ (‘La folie des chats’), insanların çoğu zaman kedilerin davranışlarını yalnızca içgüdüsel refleksler olarak gördüğünü, oysa bu davranışların karmaşık bir duygusal ve bilişsel dünyaya dayandığını gösteriyor. Bu yaklaşım kedilere yönelik bakışı değiştiriyor ve onları yalnızca evcil hayvanlar olarak değil, özgün bir psikolojik yapıya sahip canlılar olarak düşünmeyi sağlıyor. Claude Béata böylece kedi davranışlarını açıklarken çevre koşullarının, insanlarla kurulan ilişkilerin ve stresin hayvanların ruhsal durumunu nasıl etkilediğini ayrıntılı biçimde anlatıyor.

Kitapta yer alan örnek vakalar bu yaklaşımı somut hâle getiriyor. Béata, barınaklarda yaşayan ve depresyon belirtileri gösteren kedileri, sahiplerinden ayrıldığında yoğun kaygı yaşayan Tabatha’yı ve davranışlarında keskin dalgalanmalar görülen Nugatin’i anlatıyor. Ayrıca Melly adlı kedinin yaşadığı ve şizofreniye benzetilen davranış bozukluğu gibi dikkat çekici örnekler üzerinden kedilerin ruhsal sorunlarını tartışıyor. Bu hikâyeler yalnızca ilginç vakalar sunmuyor; aynı zamanda kedilerin stres, yalnızlık ve çevresel değişimlere nasıl tepki verdiğini açıklıyor. Yazar bu örneklerle okuyucuyu kedilerin zihinsel dünyasında bir yolculuğa çıkarıyor ve onların davranışlarını daha dikkatli gözlemlemeye teşvik ediyor.

Béata kitabın genelinde kedilerin ruhsal ve fiziksel sağlığının birbirinden ayrılmaz olduğunu vurguluyor. Kedilerin yaşadığı çevre, günlük rutinler ve insanlarla kurdukları bağlar onların psikolojik dengesini doğrudan etkiliyor. Bu nedenle yazar kedilerin ihtiyaçlarını anlamanın yalnızca davranış sorunlarını çözmek için değil, onların refahını korumak için de gerekli olduğunu söylüyor. Bilimsel araştırmalar ile klinik gözlemleri birleştiren bu çalışma, kedilerin psikolojisini anlaşılır biçimde açıklayan önemli bir rehber sunuyor. Bu yönüyle Kitap, kedilerin davranışlarını daha iyi anlamak ve onların sağlığını korumak isteyen okurlar için ufuk açıcı bir kaynak olarak öne çıkıyor.

Claude Béata — Kedi Psikolojisi: Dört Ayaklı Dostlarımız Bize Ne Anlatmaya Çalışıyor?
Çeviren: Nazlı Ceyhan Sümter • Doğan Kitap
Psikoloji • 240 sayfa • 2026

Lukas Maher — Yanlış Bilinen Psikoloji (2026)

Lukas Maher bu kitabında son yıllarda yaygınlaşan popüler psikoloji dilini mercek altına alıyor. “Trigger” (tetikleyici), “travma”, “toksik ilişki”, “narsist”, “gaslighting” gibi kavramların sosyal medyada hızla dolaşıma girmesiyle birlikte, ruh sağlığı alanında ciddi bir kavram enflasyonu yaşandığını savunuyor. Maher’e göre bu kavramlar bütünüyle yanlış değil; ancak bağlamından koparıldığında hem bireyleri hem de toplumsal ilişkileri yanlış yönlendirebiliyor.

‘Yanlış Bilinen Psikoloji: Ruh Sağlığıyla İlgili En Büyük 45 Yanılgı’ (‘Trigger, Trauma, toxisch: Die 45 größten Mental-Health-Irrtümer. Ein Psychotherapeut klärt auf’), 45 yaygın yanılgıyı tek tek ele alıyor. Örneğin her rahatsız edici deneyimin “travma” olarak adlandırılamayacağını, travmanın klinik ve özgül bir anlamı olduğunu hatırlatıyor. Benzer şekilde her zor ilişkinin “toksik” olmadığına, her benmerkezci davranışın “narsisizm” tanısı gerektirmediğine dikkat çekiyor. Böylece psikiyatrik ve psikolojik terimlerin gündelik dilde aşırı genişletilmesinin yarattığı bulanıklığı gösteriyor.

Maher ayrıca “tetiklenme” kavramının nasıl genelleştirildiğini inceliyor. Ona göre rahatsızlık, incinme ya da öfke gibi duygular insan olmanın parçası; her olumsuz duygu patolojik bir durum olarak kodlandığında dayanıklılık kapasitesi zayıflayabiliyor. Bu noktada kitap, ruh sağlığı farkındalığı ile aşırı hassasiyet kültürü arasındaki ince çizgiyi tartışıyor.

Eserin bir diğer önemli boyutu, kimlik ve terapi kültürünü eleştirmesi. Sürekli kendini analiz etme, etiketleme ve kategorize etme eğiliminin, kişisel gelişimi desteklemek yerine kimi zaman katı bir öz-anlatı oluşturduğunu savunuyor. Psikolojik kavramların sosyal medyada ahlaki silah haline gelmesi, özellikle ilişkilerde hızlı teşhis ve damgalamaya yol açabiliyor.

Maher’in temel mesajı, ruh sağlığı bilgisini küçümsemek değil; onu daha dikkatli, bağlamsal ve bilimsel bir zemine oturtmak. Kitap, ruh sağlığı söyleminin faydalarını inkâr etmiyor; fakat kavramların gevşek ve popüler kullanımlarının hem gerçek klinik sorunları gölgeleyebileceğini hem de sıradan insani deneyimleri patolojikleştirebileceğini vurguluyor. Bu yönüyle eser, çağımızın terapi kültürüne eleştirel ama yapıcı bir katkı sunuyor.

Lukas Maher — Yanlış Bilinen Psikoloji: Ruh Sağlığıyla İlgili En Büyük 45 Yanılgı
Çeviren: Sinan Köseoğlu • İrene Kitap
Psikoloji • 272 sayfa • 2026

Keith Humphreys — Bağımlılık (2026)

Keith Humphreys’in bu kitabı, bağımlılığı yalnızca biyolojik bir hastalık ya da bireysel irade sorunu olarak değil, biyolojik, psikolojik, toplumsal ve kültürel boyutları olan çok katmanlı bir olgu olarak ele alıyor. Humphreys, bağımlılık tartışmalarında sıkça karşı karşıya getirilen “hastalık modeli” ile “ahlaki zayıflık” yaklaşımını aşıyor ve bağımlılığı insan davranışlarının karmaşık bir biçimi olarak konumlandırıyor. Kitap, bağımlılığın tek bir nedene indirgenemeyeceğini, hem beyin süreçleri hem de sosyal çevre üzerinden şekillendiğini vurguluyor.

Eserde bağımlılık, bireyin içinde bulunduğu sosyal bağlamdan koparılarak açıklanmıyor. Yoksulluk, travma, dışlanma, yalnızlık, kültürel normlar ve politikalar, bağımlılığın oluşumunda belirleyici unsurlar olarak ele alınıyor. Humphreys, bağımlılığı yalnızca madde kullanımıyla sınırlı görmüyor; davranışsal bağımlılıkları da aynı çerçevede değerlendiriyor. Tedavi yaklaşımlarını biyomedikal, psikososyal ve topluluk temelli modeller üzerinden tartışıyor ve tek tip çözüm anlayışının yetersizliğini gösteriyor.

‘Bağımlılık Kısa Bir Giriş’ (‘Addiction: A Very Short Introduction’), bağımlılık politikalarını da eleştirel biçimde inceliyor. Ceza odaklı yaklaşımların sorunu çözmediğini, damgalama ve dışlamanın bağımlılığı daha da derinleştirdiğini savunuyor. Bunun yerine destek, dayanışma ve toplumsal entegrasyon temelli modelleri öne çıkarıyor. Humphreys, bağımlılığı bireysel bir kusur değil, toplumsal bir sorun olarak konumlandırıyor ve çözümün de bireysel değil, kolektif düzeyde üretilmesi gerektiğini gösteriyor. Bu yönüyle kitap, bağımlılığı anlamaya yönelik sade ama derinlikli bir çerçeve sunuyor.

Keith Humphreys — Bağımlılık: Kısa Bir Giriş
Çeviren: Selim Karlıtekin • Koç Üniversitesi Yayınları
Psikoloji • 136 sayfa • 2026

Marc Lewis — Bağımlılığın Biyolojisi (2026)

Marc Lewis’ın bu kitabı, bağımlılığı hastalık modeliyle açıklayan baskın yaklaşımı eleştiriyor ve bağımlılığı öğrenme, alışkanlık ve beyin esnekliği süreçleri üzerinden yeniden tanımlıyor. Lewis, bağımlılığı patolojik bir bozukluk olarak değil, güçlü arzuların ve tekrar eden davranış kalıplarının zaman içinde beyinde kurduğu nörobiyolojik değişimin sonucu olarak açıklıyor. Bu yaklaşım, bağımlılığı onarılamaz bir hastalık değil, değişebilir bir süreç olarak konumlandırıyor.

‘Bağımlılığın Biyolojisi’ (‘The Biology of Desire’), dopamin sisteminin yalnızca haz üretmediğini, asıl olarak motivasyon, yönelim ve öğrenme mekanizmasını şekillendirdiğini gösteriyor. Bağımlılık, bu sistemin tekrar yoluyla güçlenen bağlantılar kurmasıyla ortaya çıkıyor. Beyin, belirli davranışlara ve maddelere yönelmeyi öğreniyor, bu yönelim zamanla otomatikleşiyor. Lewis, bu süreci “derin öğrenme” modeliyle açıklıyor ve bağımlılığı, güçlü arzuların sinirsel alışkanlıklara dönüşmesi olarak yorumluyor.

Eserde irade, özgürlük ve sorumluluk kavramları da yeniden düşünülüyor. Bağımlı birey pasif bir hasta olarak değil, öğrenmiş, koşullanmış ve değişme kapasitesi olan bir özne olarak ele alınıyor. Değişim, baskı ve damgalamayla değil, yeni anlam bağları, yeni alışkanlıklar ve yeni yönelimler kurmakla mümkün oluyor.

Kitap, bağımlılığı yalnızca tıbbi bir sorun olarak değil, psikolojik, toplumsal ve kültürel bir süreç olarak ele alıyor. Bu yönüyle çalışma, bağımlılık alanında hâkim olan hastalık söylemini sorgulayan, insanın değişebilirliğini ve nöroplastisite kapasitesini merkeze alan özgün bir kuramsal çerçeve sunuyor.

Marc Lewis — Bağımlılığın Biyolojisi: Bağımlılık Neden Hastalık Değildir?
Çeviren: Elif Okan Gezmiş • Say Yayınları
Psikoloji • 272 sayfa • 2026

Murray Stein, Elena Caramazza — Jungcu Psikolojide Zamansallık, Suçluluk ve Kötülük Problemi (2026)

Murray Stein ve Elena Caramazza’nın birlikte kaleme aldığı bu eser, Jungcu psikolojiyi yalnızca klinik bir yaklaşım olarak değil, insanın varoluşsal sorunlarını anlamaya yönelik bütünlüklü bir düşünce alanı olarak ele alıyor. ‘Jungcu Psikolojide Zamansallık, Suçluluk ve Kötülük Problemi’ (‘Temporality, Shame, and the Problem of Evil in Jungian Psychology: An Exchange of Ideas’), iki düşünür arasında gelişen entelektüel bir diyalog biçiminde kurgulanıyor ve zamansallık, utanç ve kötülük problemini analitik psikoloji ekseninde derinlemesine tartışıyor. Metin, Jungcu kuramın simgesel, arketipsel ve varoluşsal boyutlarını çağdaş dünyanın anlam kriziyle ilişkilendirerek yeniden yorumluyor.

Eserin merkezinde zamansallık (temporality) kavramı yer alıyor. İnsan deneyimi, doğrusal bir zaman akışı olarak değil, çok katmanlı ve farklı zaman kiplerinin iç içe geçtiği bir yapı olarak ele alınıyor. Stein’in geliştirdiği “dört zamansallık tarzı” yaklaşımı, insanın geçmiş, şimdi, gelecek ve eşzamanlılık düzlemlerinde nasıl varlık kurduğunu analiz ediyor. Bu çerçevede utanç, yalnızca bireysel bir duygu olarak değil, zamanla kurulan ilişkinin bozulmasıyla ortaya çıkan derin bir varoluşsal deneyim olarak yorumlanıyor. Utanç, benliğin sürekliliğini zedeleyen, kimlik algısını kıran ve öznenin kendisiyle ilişkisini yaralayan bir ruhsal yapı olarak ele alınıyor.

Kitapta eşzamanlılık (senkronisite), zamansal kopuş ile bütünlük arasında kurulan bir köprü olarak düşünülüyor. Nedensellik merkezli modern zaman anlayışının ötesine geçilerek, anlamın sadece neden-sonuç ilişkisiyle değil, simgesel ve arketipsel bağlarla kurulduğu gösteriliyor. Böylece insan deneyimi, mekanik zaman algısından çıkarılıp anlam, sembol ve bilinçdışı süreçlerle birlikte ele alınıyor.

Eserin ikinci ana ekseni kötülük problemi. Stein ve Caramazza, Jung ve Erich Neumann üzerinden kötülüğü ahlaki bir sapma olarak değil, insan psişesinin karanlık, bastırılmış ve gölge boyutlarının kaçınılmaz bir parçası olarak yorumluyor. Kötülük, bireysel patolojinin ötesinde, kolektif bilinçdışı, tarihsel travmalar ve kuşaklararası aktarım süreçleriyle bağlantılı bir yapı olarak ele alınıyor. Bu yaklaşım, kötülüğü dışsallaştıran modern düşünceyi eleştiriyor ve insanın karanlık yönleriyle yüzleşmesini etik bir zorunluluk olarak konumlandırıyor.

Kitap, Jungcu psikolojinin sıkça eleştirildiği “metafizik” boyutunu savunmacı bir şekilde değil, varoluşsal derinlik üzerinden yeniden kuruyor. Çevirmenin önsözünde vurgulandığı gibi, Jung’un özgünlüğü verdiği cevaplardan çok, sorduğu soruların yakıcılığında görülüyor. Zamansallık, kötülük, mit, sembol, utanç ve anlam kaybı gibi temalar, modern insanın ruhsal krizleriyle doğrudan ilişkilendiriliyor. Jungcu yaklaşım, modern dünyada anlamın çözülmesine karşı bir içsel bütünlük arayışı olarak okunuyor.

Kitap aynı zamanda modern uygarlığın anlam kaybı, yabancılaşma ve ruhsal çözülme sorunlarına Jungcu perspektiften yanıtlar üretmeye çalışıyor. Müzik, metafizik, mitoloji ve bilinçdışı imgeler aracılığıyla insanın kendisiyle ve tarihiyle yeniden bağ kurma imkânları tartışılıyor. Stein ve Caramazza’nın diyaloğu, Jungcu psikolojiyi kapalı bir doktrin olarak değil, yaşayan, tartışan ve dönüşen bir düşünce alanı olarak sunuyor.

Bu yönüyle eser, Jungcu psikolojide zamansallık, utanç ve kötülük kavramlarını yalnızca teorik düzeyde değil, insanın varoluşsal deneyimi içinde konumlandıran bütünlüklü bir çalışma sunuyor. Kitap, Jungcu düşüncenin modern dünyada neden hâlâ anlamlı olduğunu, insanın anlam, etik ve ruhsal bütünlük arayışına nasıl katkı sunduğunu gösteren derinlikli bir düşünsel çerçeve kuruyor.

Murray Stein, Elena Caramazza — Jungcu Psikolojide Zamansallık, Suçluluk ve Kötülük Problemi
Çeviren: Erdem Tilci • Albaraka Yayınları
Psikoloji • 152 sayfa • 2026

Alain Sauteraud — Yas Psikolojisi (2026)

Alain Sauteraud’un bu kitabı, yas deneyimini yalnızca bir kayıp tepkisi olarak değil, insanın varoluşunu yeniden kurma süreci olarak ele alıyor. Yazar, ölümü izleyen dönemi psikolojik bir boşluk, yön kaybı ve kimlik kırılması üzerinden okuyor. Yas, burada sadece acı değil, anlamın çözülmesi ve yeniden örgütlenmesi süreci olarak görülüyor. Kayıp, bireyin zaman algısını, ilişkilerini ve benlik anlatısını dönüştürüyor, kişi dünyayla bağını yeniden kurmaya çalışıyor.

Eserde yas, evrensel ve katı aşamalarla açıklanmıyor; her yas deneyiminin özgünlüğü vurgulanıyor. Sauteraud, suçluluk, öfke, inkâr, özlem ve çaresizlik gibi duyguları patolojik tepkiler olarak değil, insan olmanın doğal parçaları olarak yorumluyor. Yas süreci doğrusal bir iyileşme çizgisi gibi ilerlemiyor, inişli çıkışlı, kırılgan ve süreksiz bir iç yolculuk olarak şekilleniyor. Bu yaklaşım, bireyin acıyı bastırmak yerine anlamlandırmasına alan açıyor.

‘Yas Psikolojisi’ (‘Vivre après ta mort’), yas psikolojisini klinik tanımların ötesine taşıyor ve onu varoluşsal bir deneyim olarak konumlandırıyor. Sauteraud, yasın insanı hem kırılganlaştırdığını hem de daha duyarlı ve dikkatli bir varoluşa açtığını gösteriyor. Yas, bu çerçevede yalnızca geçmişteki bir kayba değil, geleceğe dair kurulan anlamlara da dokunuyor. Birey, kayıpla birlikte dünyaya bakışını, değerlerini ve yaşam yönünü yeniden düşünmeye başlıyor. Bu yönüyle eser, modern psikoloji literatüründe yasın insani, etik ve varoluşsal boyutlarını birlikte düşünen önemli bir kaynak ve alanında temel bir düşünsel referans niteliği taşıyor. Kitap, yasın insan hayatındaki dönüştürücü gücünü kavramak isteyenler için güçlü bir düşünsel zemin sunuyor. Bu yaklaşım, yasın insanı daha derin, daha bilinçli ve daha sorumlu bir yaşama taşıdığını gösterir.

Alain Sauteraud — Yas Psikolojisi: Sevilen Bir Yakının Ölümüyle Baş Etmek
Çeviren: Z. Hazal Louze • İletişim Yayınları
Psikoloji • 240 sayfa • 2026