Kategori: Siyaset

Eyüp Öz – Serbest Cumhuriyet Fırkası ve Muhalif Ege (2019)

1930’da, yani Yunan işgalinden kurtuluşunun henüz yedinci yılında İzmir, Serbest Cumhuriyet Fırkası’nın (SFC) Genel Başkanı Fethi Okyar’ın ziyaretine kitlesel katılım göstererek iktidara meydan okumuştu.

Eyüp Öz’ün bu muazzam çalışması da, bu sürecin öncesi ve sonrasını çok yönlü bir bakışla inceleyerek erken Cumhuriyet dönemi muhalefetinin toplumsal tabanına ilişkin bilgi eksikliğini, başta İzmir olmak üzere Ege Bölgesi örneğinde dolduruyor.

SCF öncesine ait genel bir tablo çizerek çalışmasına başlayan Öz, devamında da,

  • SCF’nin oluşumunun kurumsal nedenleri,
  • Fethi Okyar’ın Ege gezisi ve bu gezi süresince ortaya çıkan şiddet olgusunun nedenleri,
  • İzmir’in sosyal, mekânsal ve ekonomik tabakalaşmaları,
  • Bölgesel düzeyde toplumsal muhalefet,
  • 1930 yerel seçimlerini arka planında yaşananlar,
  • Ve Menemen Olayı bağlamında, muhalefetin marjinal katmanları ve İzmir taşrasındaki hoşnutsuzluk gibi önemli konuları tartışıyor.

Öz’ün çalışması, SCF’nin yorgun bir kenti ve bölgeyi büyük bir tutkuyla harekete geçirmesinin ve birliktelikleri mümkün olmayan kesimleri ortak bir çatı altında nasıl bir araya getirdiğinin nedenlerini ortaya koymasıyla çok önemli.

Künye: Eyüp Öz – Serbest Cumhuriyet Fırkası ve Muhalif Ege: Ege Gezisinden Menemen Olayı’na Güçlü Bir Toplumsal Seferberliğin Sosyopolitik Tarihi, İletişim Yayınları, tarih, 294 sayfa, 2019

Kolektif – Coğrafya ve Devrim (2010)

‘Coğrafya ve Devrim’, bilimsel, teknik ve siyasal devrimler ile coğrafya arasındaki karşılıklı ilişkileri irdeleyen çok sayıda makaleyi bir araya getiriyor.

Yazarlar, Kopernikçi, Newtoncu ve Darwinci bilimsel devrimlerinin, Fransız, İngiliz ve Amerikan siyasal devrimlerinin ve matbaa, saat ve fotoğraf gibi teknolojik devrimlerin meydana gelişinde coğrafyanın önemini tartışırken, coğrafya biliminin kendisinin de bu devrimlerden nasıl etkilendiğini gözler önüne seriyor.

Kitaptaki makaleler, bütün devrimlerin bir coğrafyasının olduğuna ve belirli bir mekânda ve coğrafi bağlamda var oldukları konusuna odaklanmasıyla dikkat çekiyor.

  • Künye: Kolektif – Coğrafya ve Devrim, derleyen: David N. Livingstone ve Charles W. J. Withers, çeviren: Dilek Cenkçiler, Yapı Kredi Yayınları, tarih, 455 sayfa

Ö. Nilay Erbalaban Gürbüz – Sinemada Tembellik Hakkı (2019)

Zorunlu çalışma ve yaratıcı emek arasındaki ilişki, sinemada kendine nasıl yer buldu?

Nilay Erbalaban Gürbüz, dünya sinemasından, özellikle de Amerikan sinemasından yola çıkarak bu soruya ilgi çekici yanıtlar veriyor.

Popüler filmlerden sanat filmlerine yüzlerce filmi inceleyen Gürbüz, sinemayı felsefi bir perspektifle irdeliyor ve buradan yola çıkarak filmlerin yalnızca kitle eğlencesinin bir parçası olmadığını, onların ardında ne denli zengin zihinsel bir evren olduğunu gözler önüne seriyor.

Nietzsche’den Charlie Chaplin’e, Marx’tan Jim Jarmush’a pek çok ismin karşımıza çıktığı çalışma, her filmin gösterdikleri ya da gizledikleriyle bir anlam ürettiğini, bazı filmlerin ise bunun da ötesine geçerek hareket ve imajlardan oluşmuş bir kuram oluşturduğunu gösteriyor.

‘Sinemada Tembellik Hakkı’, hem sinema tarihi hem de sinema felsefesiyle ilgilenenlerin zevkle okuyacakları bir kitap.

  • Künye: Ö. Nilay Erbalaban Gürbüz – Sinemada Tembellik Hakkı: Çalışma İdeolojisi ve Amerikan Sineması, Ütopya Yayınevi, sinema, 272 sayfa, 2019

Erdil K. Akay – Dışişlerinde 40 Yıl (2010)

Emekli büyükelçi Erdil K. Akay ‘Dışişlerinde 40 Yıl’da, 1959’dan 1977’e kadar Dışişleri Bakanlığı’nda görev yaptığı döneme dair anılarını anlatıyor.

Akay, görev yaptığı yıllar boyunca, Türkiye’nin Washington, Yeni Delhi, Brüksel ve Strasburg gibi dış temsilciliklerinde bulunmuş.

Akay ayrıca, üç buçuk yıl cumhurbaşkanı Fahri Korutürk’ün Özel Kalem Müdürlüğü’nü ve Kenan Evren döneminde de, on dört ay Devlet Başkanlığı ve Milli Güvenlik Konseyi Özel Yüksek Siyasî Müşaviri olarak görev yapmış.

Hatırlanacağı gibi Akay, büyükelçilik öncesi anılarına ‘Korotürk’lü Yıllarım’ isimli kitabında yer vermişti.

Yazarın elimizdeki kitabında da, büyükelçi olduktan sonraki yıllara ait anılar yer alıyor.

  • Künye: Erdil K. Akay – Dışişlerinde 40 Yıl, Erko Yayıncılık, anı, 236 sayfa

Kolektif – Öteki Yunan Sol’u (2016)

Yunanistan’da büyük umutlarla yola çıkan Syriza (Radikal Sol Koalisyon) hareketi, ne yazık ki bir süre sonra AB tarafından dayatılan kemer sıkma politikalarına teslim oldu.

Bu kitap ise, Yunanistan Komünist Partisi (EEK), Anti-Kapitalist Sol İşbirliği, Alternatif Sol Koalisyon gibi, Syriza’nın daha solunda yer alan ve ümit vaat eden sol parti ve örgütler hakkında iyi bir rehber.

  • Künye: Kolektif – Öteki Yunan Sol’u, derleyen: Kemal Ülker, h2O Kitap, siyaset, 112 sayfa, 2016

Saime Tuğrul – Ebedi Kutsal Ezeli Kurban (2010)

Saime Tuğrul ‘Ebedi Kutsal Ezeli Kurban’ isimli elimizdeki incelemesinde, çok tanrılıktan tek tanrılığa kutsal ve kurbanlık mekanizmalarını irdeliyor.

Antropoloji, dinler tarihi, sosyal teori ve siyaset felsefesi gibi farklı alanlardan yararlanan Tuğrul, kutsallığın işlevselliğinin yok olduğu modern toplumlarda, “kurban” anlayışının nasıl olup da halen güçlü bir şekilde varlığını sürdürdüğüne odaklanıyor.

Özellikle, Türkiye’de olduğu gibi “kutsal vatan görevi” için erkeklerini davul-zurna eşliğinde askere gönderen ebeveynlerin, söz konusu kız çocukları olunca, onları töreler adına neden kurban ettikleri sorusuna yanıt araması, kitabın dikkat çeken yönlerinden biri.

  • Künye: Saime Tuğrul – Ebedi Kutsal Ezeli Kurban, İletişim Yayınları, inceleme, 207 sayfa

Zafer Balpınar – İsrail Perspektifinden İki Devletli Çözüm (2019)

Bölgesel ve uluslararası konjonktür, uzun sürmüş İsrail-Filistin sorununun aşılmasında, bugün iki devletli çözümden yana.

Zafer Balpınar da bu önemli çalışmasında, İsrail’in Filistin tarafıyla barışı sağlayacak iki devletli çözüme İsrail’in kendi perspektifinden nasıl baktığını irdeliyor.

Balpınar kitabının ilk bölümünde, Filistin’in müstakbel Yahudi yurdu olarak belirlenmesi sonrasında Filistin coğrafyasına gelmeleriyle birlikte bölgede yaşayan yerel Arap halkla temasını, birlikte yaşama sorununu çözmeye yönelik arayışlarını, uluslararası aktörlerin meseleye müdahil olmasını, Yahudilerin bölgedeki dinamikleri kendi lehlerine çevirme çabalarını, büyük güçlerin iradesinin aksine çıkarlarını koruma mücadelesini, sunulan çözüm önerilerine yaklaşımlarını, barışçıl çözüme yönelik lehte ve aleyhteki Yahudi düşüncelerini ve bunun gibi önemli konuları tartışıyor.

Kitabın ikinci bölümünde, iki devletli çözüm siyasi liderlerin görüşleri ve eylemleri bağlamında ele alınıyor.

Balpınar burada, İzak Şamir, İzak Rabin, Ehud Barak, Ariel Şaron, Ehud Olmert ve Binyamin Netanyahu’nun siyasi tutumları, Oslo süreci öncesi ve sonrasında İsrail’in iki devletli çözüm anlayışına yön veren köşe taşı aktörler olarak irdeliyor.

Kitabın analiz bölümünde ise, İsrail’in tek devlet ve iki devlet seçenekleri arasında yaşadığı gel-gitler, din-toprak-kimlik ilişkisinin çözüm arayışındaki yeri, İsrail’in iki devletli çözüme tehdit ve avantaj açılarından bakışı, çözüme yönelik kolaylaştırıcı ve zorlaştırıcı faktörler, İsrail’in siyasi dinamiklerinin çözüme olan etkisi, Filistinlilerin çözüm ortağı olarak ele alınma şekli ve bunun gibi konular ele alınıyor.

  • Künye: Zafer Balpınar – İsrail Perspektifinden İki Devletli Çözüm, İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları, siyaset, 532 sayfa, 2019

Susan Neiman – Ahlâki Açıklık (2016)

Solun bir süredir yüksek sesle ifade etmekten vazgeçtiği ahlâki kavramları geri çağıran, onları sağın elinden almaya gayret eden bir çalışma.

Solun “iyi, güzel ve doğru”yla ilgili iddiasını geri kazanması gerektiğini belirten Susan Neiman, ahlâki gücün sağa bırakılamayacak denli vazgeçilmez bir kaynak olduğunu düşünüyor.

Soldaki bozguncu ruh halinin kaynaklarını derinlemesine analiz eden Neiman, insan onurunun, insanî kahramanlığın, Aydınlanma’nın hafife ve alaya alınmasına karşı, bu değerlerin özgürlükçü bir ruhla yeniden nasıl canlandırılabileceğini tartışıyor.

  • Künye: Susan Neiman – Ahlâki Açıklık, çeviren: Nagehan Tokdoğan, İletişim Yayınları, siyaset, 520 sayfa, 2016

Ronald Grigor Suny – Bakü Komünü (2019)

Batı ülkelerinde Ekim Devrimi’nin tarihi yazımı, olayları neredeyse tamamen Petrograd ve Moskova ekseninde ele alarak 1917-1918’deki geniş tabloyu görmezden gelir.

Oysa Bakü örneğine bakıldığında, bazı merkezlerde devrimin izlediği yol Petrograd’da yaşanılandan oldukça farklı bir çizgide gelişmişti.

İşte Ronald Grigory Suny’nin bizde yeniden basılan, ilk kez 1972’de yayımlanmış elimizdeki çalışması, Rus İmparatorluğu’nun Hazar limanı, petrol başkenti Bakü’de devrimin ilk bir buçuk yılına yakından bir göz atarak bu dengesizliği gidermesiyle büyük önem arz ediyor.

Bilindiği gibi, Rus, Müslüman, Ermeni gibi farklı etnik gruplardan emekçilerin bir arada yaşadığı kozmopolit bir petrol ve işçi kenti olan Bakü’de Bolşevik önder Isdepan Şahumyan önderliğinde, Paris Komünü’nden esinlenerek ilan edilen bir Komün kurulmuştu.

Suny’nin de gözler önüne serdiği gibi, Bakü’nün kendine özgü durumu, sınıf ve ulus savaşımının birlikte yaşanması, daha iyi bilinen merkezi Rusya’ya dayandırılan genellemelerin doğrulanması için çok yararlı bir kaynak oluşturuyor.

Suny’nin çalışması, Bakü Komünü’nün devrim tarihi içinde nasıl çok hayati bir durak olduğunu ortaya koyduğu gibi, bu deneyimi enine boyuna izleyerek Sovyet Devrimi’nin bütünlüğüne katkıda bulunuyor.

Kitap, Bakü Komünü’nün hangi çelişkilerle malul olduğunu, kentteki işçi hareketinin kendine has karakterinin ne olduğunu ve kentin nasıl olup da işçi hareketi için önemli bir merkez haline dönüştüğünü ve Komün’ün başarılarını ve karşılaştığı sorunları kapsamlı bir şekilde izliyor.

  • Künye: Ronald Grigor Suny – Bakü Komünü, çeviren: Kudret Emiroğlu, Aras Yayıncılık, tarih, 368 sayfa, 2019

Kolektif – Sağlığın Sosyal Belirleyicileri (2010)

Toplumun sosyal ve ekonomik yapısının sağlığa etkilerini inceleyen ‘Sağlığın Sosyal Belirleyicileri’, birçok devlet kurumunun ve özel sektörün, hem ulusal hem yerel düzeyde yürütmekte olduğu politikalar konusunda hangi yönde ilerlenmesi gerektiğine odaklanıyor.

Çalışma, her biri alanlarında uzman çok sayıda yazarın kaleme aldığı, sağlık ile doğrudan ilişkili gıda, ulaşım, etnisite, cinsel davranışlar, erken yaşam, yaşlılık, barınma, işyerleri, mahalleler gibi pek çok alandaki araştırmaları ve bu araştırmalar sonucunda elde edilen kanıtlara dayanarak oluşturulan politik önermeleri içeren toplam 16 makaleden oluşuyor.

Kitabın, son zamanlarda kan kaybeden halk sağlığı konusunda önemli bir kaynak olduğunu vurgulamakta fayda var.

Zira halk sağlığı düşünüldüğünde, konuya dair nasıl politikalar üretilebileceğine irdeleyen eserin, Türkiye’deki halk sağlıkçıları ve sağlık politikalarıyla ilgilenenler için önemli ipuçları barındırdığını söyleyebiliriz.

Ayrıca kitaptaki her konunun “politika önermeleri” alt başlığıyla bitirilmesi de, yeni politika üretmek ya da var olanı değiştirmek için izlenebilecek yollar konusunda değerli yöntem ve deneyimler aktarıyor.

Kitabın, 2006 yılında İngiliz Tabipler Birliği (BMA) Halk Sağlığı Kategorisi Birincilik Ödülü’nü kazandığını da belirtelim.

  • Künye: Kolektif – Sağlığın Sosyal Belirleyicileri, editör: Michael Marmot ve Richard G. Wilkinson, çeviren: İlker Kayı ve Yeşim Yasin, İnsan Sağlığı ve Eğitim Vakfı (İnsev) Yayınları, sağlık, 411 sayfa