Kategori: Sözlük

Kolektif — Ansiklopedik Osmanlı İmparatorluğu Sözlüğü (2026)

François Georgeon, Nicolas Vatin ve Gilles Veinstein’in editörlüğünü üstlendiği, 175 uzman yazarın katkıda bulunduğu bu sözlük, Osmanlı İmparatorluğu’nu tek bir anlatıya indirgemeden, çok katmanlı ve çoğul bir yapı olarak ele alıyor. Eser, Osmanlı dünyasını siyasi olaylar üzerinden değil, kurumlar, kavramlar, toplumsal yapılar, kültürel pratikler ve gündelik yaşam üzerinden okuyor. Böylece imparatorluk, durağan bir tarihsel yapı değil, sürekli dönüşen bir sistem olarak görülüyor.

‘Ansiklopedik Osmanlı İmparatorluğu Sözlüğü’ (‘Dictionnaire de l’empire ottoman’), merkezi iktidar, hukuk düzeni, ekonomi, şehir hayatı, dinî yapılar, etnik ve kültürel çeşitlilik gibi alanları birbirine bağlı biçimde açıklıyor. Osmanlı toplumunun farklı sınıflar, kimlikler ve inançlar arasında nasıl işlediğini gösteriyor. İmparatorluğun yalnızca devlet aygıtından ibaret olmadığını, çok merkezli ve ilişkisel bir düzen içinde var olduğunu vurguluyor.

Bu sözlük yapısı, okuyucuya doğrusal bir tarih anlatısı yerine kavramsal bir düşünme alanı sunuyor. Eser, Osmanlı tarihinin neden yalnızca geçmişe ait bir bilgi alanı olmadığını, bugünün siyasal ve toplumsal dünyasını anlamak için de temel bir referans olduğunu gösteriyor. Alanında önemli bir başvuru kaynağı oluşturuyor.

Eser, disiplinlerarası yaklaşımıyla tarih yazımının sınırlarını genişletiyor ve Osmanlı çalışmalarını ulusalcı anlatılardan koparıyor. Akademik dünyada kavramsal sözlük formunun nasıl güçlü bir analiz aracına dönüşebileceğini gösteriyor. Bu yönüyle yalnızca tarihçilere değil, sosyologlara, siyaset bilimcilere ve kültürel çalışmalar alanına da ortak bir düşünme zemini sunuyor. Osmanlı’yı sabit kimlikler üzerinden değil, ilişkiler ağı içinde anlamayı öğretiyor. Eleştirel bilinç alanı açıyor.

Kolektif — Ansiklopedik Osmanlı İmparatorluğu Sözlüğü
Çeviren: Ahmet Arslan • Alfa Yayınları
Sözlük • 1456 sayfa • 2026

Howard Caygill – Kant Sözlüğü (2025)

Howard Caygill’in bu çalışması, Immanuel Kant’ın karmaşık felsefi sistemini alfabetik kavramlar üzerinden açıklayan özgün bir başvuru çalışmasıdır. Kitap, Kant felsefesini kronolojik ya da yorumlayıcı bir anlatı yerine, kavramların anlam katmanlarını açarak okurun düşünceye doğrudan temas etmesini amaçlıyor.

Caygill, Kant’ın eleştirel felsefesinin merkezinde yer alan akıl, deneyim, özgürlük, ahlak, yasa ve estetik gibi temel kavramları tarihsel ve felsefi bağlamlarıyla birlikte ele alıyor. Kavramların yalnızca Kant’taki tanımlarını vermekle yetinmeyip, bu terimlerin Kant öncesi düşüncedeki kökenlerini ve Kant sonrasında geçirdikleri dönüşümleri de gösteriyor. Böylece Kant’ın felsefesinin nasıl bir düşünsel kırılma yarattığı görünür hâle geliyor.

‘Kant Sözlüğü’ (‘A Kant Dictionary’), Kant’ın sistemini donmuş bir yapı olarak sunmuyor. Aksine kavramlar arasındaki gerilimleri, belirsizlikleri ve içsel çelişkileri de açığa çıkarıyor. Saf aklın sınırları, pratik aklın talepleri ve yargı yetisinin rolü gibi temel meseleler, sözlük biçiminin sağladığı esneklikle farklı giriş noktalarından okunabiliyor.

‘Kant Sözlüğü’, Kant’ı “zor” ya da erişilmez bir filozof olarak algılayan okurlar için kavramsal bir rehber işlevi görüyor. Aynı zamanda Kant felsefesiyle uzun süredir uğraşanlar için de kavramların tarihsel yükünü ve teorik yoğunluğunu yeniden düşünme imkânı sunan, eleştirel ve derinlikli bir çalışma niteliği taşıyor.

Howard Caygill — Kant Sözlüğü
Çeviren: Metin Bal, Merve Ünver · Ayrıntı Yayınları
Felsefe · 512 sayfa · 2025

Max Weber – Şehir (2025)

Max Weber’in bu eseri, kenti yalnızca fiziksel bir yerleşim alanı olarak değil, belirli toplumsal, ekonomik ve siyasal ilişkilerin tarihsel ürünü olarak ele alan klasik bir sosyoloji çalışmasıdır. Weber bu kitapta, özellikle Batı kentinin ortaya çıkışını ve özgüllüğünü anlamaya çalışıyor.

Weber’e göre kenti ayırt eden temel unsur, pazarın sürekliliği ve buna bağlı olarak gelişen ekonomik özerkliktir. Kent, yalnızca nüfus yoğunluğuyla değil, zanaatkârların, tüccarların ve loncaların örgütlü varlığıyla tanımlanıyor. Bu ekonomik yapı, kent sakinlerine kırsal dünyadan farklı bir yaşam biçimi ve toplumsal konum kazandırıyor.

Kitapta Batı kenti ile Doğu kentleri karşılaştırmalı biçimde ele alınıyor. Weber, Batı kentlerinde görülen hukuki özerklik, yurttaşlık bilinci ve belediye kurumlarının, modern kapitalizmin ve rasyonel yönetimin gelişiminde belirleyici olduğunu savunuyor. Buna karşılık Doğu kentlerinde siyasal iktidarın ve patrimonyal yapının daha baskın olması, kentsel özerkliğin sınırlı kalmasına yol açıyor.

Weber ayrıca kentin savunma yapıları, askeri örgütlenmesi ve hukuki statüsü üzerinde duruyor. Surla çevrili olma, kendi hukukuna sahip olma ve yurttaşların kolektif sorumluluk bilinci, kenti feodal düzenden ayıran unsurlar olarak ele alınıyor. Bu özellikler, modern devlet ve yurttaşlık anlayışının tarihsel zeminini oluşturuyor.

‘Şehir’ (‘Die Stadt’) Weber’in tarihsel karşılaştırmalı yöntemini kente uyguladığı, modernliğin toplumsal kökenlerini anlamaya yönelik temel bir metindir. Kentin, ekonomik rasyonalite, hukuki düzen ve siyasal özerklikle kurduğu ilişkiyi açıklayarak, modern toplumun nasıl şekillendiğine dair güçlü bir çerçeve sunuyor.

Max Weber — Şehir: Garp Dünyasında Şehrin ve İdaresinin Tarihi Serüveni
Çeviren: Ahmet Aydoğan · Say Yayınları
Sosyoloji · 328 sayfa · 2025

Alper Çağlayan – Alevi Terim ve Deyimleri Sözlüğü (2025)

Alper Çağlayan’ın ‘Alevi Deyim ve Terimleri Sözlüğü’, Aleviliğin kültürel ve inançsal mirasını hatırlatan güçlü bir metin. Çalışma, yüzyıllardır Horasan’dan Balkanlar’a uzanan Alevî-Bektaşi yolunun kavramlarını, ritüel dilini ve sembolik dünyasını sistemli biçimde açıklayarak hem tarihsel sürekliliği görünür kılıyor hem de güncel tartışmaların dağınık hattına berrak bir yön çiziyor.

Doksanlı yıllardan itibaren Alevilik toplumun geniş kesimlerinde daha fazla konuşulur hâle gelse de, temel kavramların doğru anlaşılmasına yönelik bütünlüklü çalışmaların eksikliği sıkça yanlış yorumlara kapı aralıyordu. Bu sözlük, “Yol”un içinden gelen bir araştırmacının birikimiyle hazırlanmış olması sayesinde, terimlerin yalnızca sözlük anlamlarını değil, Alevi pratikte taşıdıkları derin sembolik ve ahlaki karşılıkları da açıklıyor. Hem eserlerde sık geçen ancak genç kuşakların aşina olmadığı sözcükleri aydınlatıyor hem de Alevi deyimlerinin yol içindeki gerçek bağlamlarını ortaya koyuyor.

Sözlük, Alevilikte sevgi, hoşgörü, doğruluk, merhamet gibi değerleri taşıyan kültürel sürekliliğin ancak terminolojinin doğru aktarılmasıyla korunabileceğini vurguluyor. Bu yönüyle çalışma, yalnızca bir başvuru kitabı değil, aynı zamanda Alevi geleneğinin özüne sadık bir öğrenme zemini sunan önemli bir kaynak olarak öne çıkıyor.

  • Künye: Alper Çağlayan – Alevi Terim ve Deyimleri Sözlüğü, Nota Bene Yayınları, sözlük, 221 sayfa, 2025

Kenan Erçel – ABD’ye Özgü Kavramlar Sözlüğü (2025)

Kenan Erçel’in kaleme aldığı bu eser, Amerika Birleşik Devletleri’nin kendine özgü kültürel ve siyasal yapısını anlamak için bir rehber niteliğinde. “Amerikan İstisnacılığı” olarak bilinen ve ülkenin dünya sahnesindeki ayrıcalıklı konumuna işaret eden kavramdan yola çıkan yazar, ABD’ye özgü 27 farklı terimi inceliyor. Kitapta, bireysel silahlanmayı anayasal bir hak olarak temellendiren İkinci Değişiklik, göçmenlere sığınma imkânı tanıyan Sanctuary şehirleri, hatta eyalet petrol gelirlerini vatandaşlarla paylaşan Alaska Daimi Fonu gibi sıra dışı uygulamalar yer alıyor.

Eserde yalnızca hukuk ve siyaset değil, kültürel fenomenler de mercek altına alınıyor. Örneğin, birinin kendi isteğiyle mizah yoluyla eleştirildiği “Roast” geleneği gibi unsurlar, ABD toplumunun özgün yapısını anlamak açısından önemli ipuçları sunuyor. Bu kavramların çoğunun Türkçe karşılığı bulunmadığı için, kitap okuyucuya yalnızca bilgisel değil, dilsel bir keşif olanağı da sağlıyor.

Erçel, bu terimler üzerinden ABD’nin nasıl bir zihniyet dünyasına sahip olduğunu, bireycilik, özgürlük anlayışı ve ekonomik düzenle olan bağlarını açıklıyor. Kitap, yalnızca kavramların bir listesi değil; aynı zamanda bu kavramların nasıl ortaya çıktığını ve Amerikan yaşam tarzını nasıl şekillendirdiğini gösteren bir analiz. ABD’nin küresel etkisini ve kendi kimliğini nasıl kurduğunu merak edenler için bu çalışma hem bilgilendirici hem de keyifli bir okuma vaat ediyor.

  • Künye: Kenan Erçel – ABD’ye Özgü Kavramlar Sözlüğü, İletişim Yayınları, sözlük, 184 sayfa, 2025

Cahit Yılmaz – Seramik ve Çini Terimleri Sözlüğü (2025)

Cahit Yılmaz’ın kaleme aldığı ‘Seramik ve Çini Terimleri Sözlüğü’, yalnızca bir terimler dizini olmanın ötesine geçerek, çiniciliğimizim ve seramik sanatının köklü mirasını kapsamlı bir şekilde ele alıyor. Kitap, çini ve seramiğin tarihsel, teknik ve estetik yönlerini bir araya getirerek okuyucusunu hem bilgiyle hem de görsellikle zenginleştiriyor.

Kitapta, üretim sürecine dair malzemelerden kullanılan araçlara, geleneksel tekniklerden motif ve renk anlayışına kadar geniş bir içerik yer alıyor. Anadolu’nun tarihi üretim merkezleri ve bölgesel özellikleri ayrıntılı biçimde ele alınıyor. Ünlü çini ustalarının üslupları üzerinden ilerleyen anlatım, yalnızca geçmişin değil, bugünün de sanatsal izlerini yansıtıyor. Bu yönüyle eser, çiniyi yalnızca dekoratif bir unsur değil, aynı zamanda kültürel bir hafıza olarak yorumluyor.

Sözlük biçiminde hazırlanmasına rağmen kitap, seramik, keramik, arkeoloji ve mimarlık gibi alanlardan kavramlarla zenginleşiyor. Her terim, yalnızca açıklamasıyla değil, eşlik eden özgün fotoğraflar ve çizimlerle de anlam kazanıyor. Özel koleksiyonlardan alınan ve büyük kısmı ilk kez yayımlanan görseller, okuyucuya tarihî eserlerle birebir temas kurma imkânı sunuyor.

Cahit Yılmaz, çiniyi “süsleme sanatları içinde belki de en görkemli olanı” olarak tanımlıyor. Bu bakış açısı, kitabın her satırında hissediliyor. ‘Seramik ve Çini Terimleri Sözlüğü’, sanatla ilgilenenler kadar, kültürel mirasın izini süren herkes için önemli bir başvuru kaynağı olma niteliği taşıyor.

Kitaptan bir alıntı:

“Kütahya’da görev yaptığım 25 yıl boyunca çini sanatına ilgi duydum, bu sanatı yerinden ve ustalarından öğrenme fırsatı buldum. Hem teorik hem pratik birikimle çini üretmeye başladım; üç kişisel sergi açtım, on yedi makale kaleme aldım ve baskı aşamasında olan üç kitap çalışması hazırladım. Yaklaşık 40 yıldır Kütahya çinisini bire bir yaşadım… Amacım, bu kadim sanatı öğrenmek, öğretmek ve araştırmak isteyenlere sağlam bir referans kaynağı sunmaktır. Dilerim ki bu çalışma, daha kapsamlı ve nitelikli eserlerin yazılmasına ilham verir…”

  • Künye: Cahit Yılmaz – Seramik ve Çini Terimleri Sözlüğü, YEM Yayın, sözlük, 192 sayfa, 2025

Michael Inwood – Heidegger Sözlüğü (2025)

Michael Inwood’un ‘Heidegger Sözlüğü’ (‘A Heidegger Dictionary’) adlı eseri, Alman filozof Martin Heidegger’in karmaşık ve özgün düşünce sistemini anlamak için kapsamlı bir rehber sunar. Kitap, Heidegger’in temel kavramlarını ve terminolojisini açıklayıcı bir şekilde ele alıyor, böylece okuyuculara onun felsefesine dair derinlemesine bir anlayış kazandırıyor.

Inwood’un sözlüğü, Heidegger’in eserlerinde sıkça karşılaşılan ve anlamları zaman zaman farklılaşan kavramları ayrıntılı olarak inceler. Her bir kavramın etimolojik kökenlerine, farklı bağlamlardaki kullanımına ve diğer kavramlarla olan ilişkisine değinilir. Bu sayede okuyucular, Heidegger’in düşüncelerinin hangi felsefi geleneklerden etkilendiğini ve nasıl bir evrim geçirdiğini daha iyi anlayabilirler.

Kitapta yer alan bazı önemli kavramlar şunlardır:

  • Dasein (Varlık): Heidegger’in insan varoluşunu tanımlamak için kullandığı temel terimdir. Dasein, dünyada-olmak, zaman-içinde-olmak ve başkalarıyla-birlikte-olmak gibi temel özelliklere sahiptir.
  • Varlık (Sein): Heidegger’in felsefesinin merkezinde yer alan ve var olanların ne anlama geldiği sorusunu soran kavramdır. Varlık, zamanla ilişkili olarak anlaşılır ve Dasein’ın varoluşunu anlamak için temel bir referans noktasıdır.
  • Zaman (Zeit): Heidegger’e göre zaman, sadece bir akış değil, Dasein’ın varoluşunun temel bir boyutudur. Geçmiş, şimdi ve gelecek, Dasein’ın varoluşunu şekillendirir ve Varlık’ın anlaşılması için önemlidir.
  • Hakikat (Wahrheit): Heidegger, hakikati sadece doğru önermelerle değil, aynı zamanda var olanların açığa çıkması ve anlaşılmasıyla ilişkilendirir. Hakikat, Dasein’ın dünyayla olan ilişkisinde ortaya çıkar.
  • Teknoloji (Technik): Heidegger, teknolojiyi sadece araç ve gereçlerin kullanımı olarak değil, aynı zamanda modern insanın dünyaya bakış açısını ve varlıkla olan ilişkisini şekillendiren bir fenomen olarak ele alır.

Inwood’un sözlüğü, Heidegger’in felsefesine yeni başlayanlar için olduğu kadar, onun eserlerini derinlemesine incelemek isteyenler için de değerli bir kaynaktır. Kitap, Heidegger’in karmaşık düşüncelerini anlaşılır bir dilde sunarak, okuyucuların onun felsefesini daha iyi anlamalarına yardımcı olur.

  • Künye: Michael Inwood – Heidegger Sözlüğü, çeviren: Burak Çakır, Ayrıntı Yayınları, felsefe, 352 sayfa, 2025

Maxwell Colanna-Dashwood – Kahve Sözlüğü (2024)

Kahve tutkunuzun derinlerine inmek ister misiniz?

Üç kez İngiltere barista şampiyonu olmuş ve dünya genelinde sayısız kez final görmüş Maxwell Colonna-Dashwood, sizi kahve dünyasında eşsiz bir keşfe davet ediyor.

Bu rehber, kahvenin ötesine geçip her fincanda hissettiğiniz zengin lezzetlerin ardındaki gizemi çözüyor.

Menşe ülkelerinden çekirdek çeşitlerine, yetiştirme ve hasat yöntemlerinden kavurma tekniklerine kadar her aşamayı adım adım açıklıyor.

Öğütme, demleme ve tadım notlarından farklı kahve bazlı içeceklerin yapımına kadar tüm detaylar, kahve meraklılarının anlayabileceği sade ve akıcı bir dille ele alınıyor.

Çizim ve fotoğraflarla desteklenen bu kitap, karmaşık kahve terimlerine ve ekipmanlarına hâkim olmanızı sağlayarak evde profesyonel bir barista gibi kahve hazırlamanıza yardımcı olacak.

Bir kahve tiryakisinin vazgeçilmez başucu kitabı olan ‘Kahve Sözlüğü’, kahveyle ilgili son sözünüz olacak!

  • Künye: Maxwell Colanna-Dashwood – Kahve Sözlüğü: A’dan Z’ye Kahve ( Yetiştirme ve Kavurmadan Demleme ve Tadıma), çeviren: Şafak Tahmaz, The Kitap Yayınları, sözlük, 248 sayfa, 2024

Priscilla Mary Işın, Merete Çakmak – Anadolu Kuş Adları Sözlüğü (2024)

Kara başlı iskete, keten kuşu, lapon çintesi, çiğdeci, orman serçesi, mavi baştankara…

Türkiye’nin iklim, coğrafya ve kıtalararası konumundan dolayı yerli, göçmen ve ziyaretçi kuş türlerinin toplam sayısı çok fazladır, son kayıtlara göre 500’e yaklaşmıştır.

‘Anadolu Kuş Adları Sözlüğü’ bu kuşların yerel düzeyde bile olsa Türkçe karşılıklarını vermek amacıyla hazırlanmış.

Türkçe adları olmayan ya da sadece cins düzeyinde bulunup farklı türler için ayrı adları bulunmayan bazı kuş adlarının İngilizceden, Latinceden çevrilmesi kaçınılmaz bir durumdur.

Ender olarak görülen veya yeni tespit edilen bazı kuşların hepsinin yerel adlara sahip olmaları beklenemez.

Her dilde olduğu gibi, Türkçe kuş adları, insanların tarih boyunca doğal çevrelerindeki canlılara duydukları ilgiyi, onlarla ilgili bilgilerini yansıtır; onların renkleri, sesleri, hareketleri, yaşadıkları ortam gibi özelliklerini ifade eder.

Bu nedenle kuş adları Türkçenin bir zenginliğidir.

Bu sözlüğü kullananlar, “deniz kırlangıçları”nın hangi aileye ait olduğu gibi bilgilere gerek olmadan bütün kırlangıçları “kırlangıç” maddesi altında bulabilir.

‘Anadolu Kuş Adları Sözlüğü’nün kuş konulu kitaplardan diğer bir önemli farkı, bir kuş türü için rastlanan farklı adların hepsinin verilmesidir.

Aynı adın birden fazla kuş türü için kullanıldığı durumlarda yine hepsi belirtilmiştir.

Sözlük Türkçe, İngilizce ve Latince olmak üzere üç bölümden oluşuyor.

  • Künye: Priscilla Mary Işın, Merete Çakmak – Anadolu Kuş Adları Sözlüğü, Alfa Yayınları, inceleme, 184 sayfa, 2024

Nicholas Dent – Rousseau Sözlüğü (2024)

Filozofların terminolojilerini bilmek, sistemlerini ve tartıştıkları sorunlara yaklaşımlarını doğru anlamak için anahtar görevi görür.

‘Rousseau Sözlüğü’, 18. yüzyıl felsefesini ve aydınlanma düşüncesini derinden etkilemiş olan Fransız filozof Jean-Jacques Rousseau için bu görevi layıkıyla yerine getiriyor.

Tanınmış Rousseau yorumcularından Nicholas Dent’in kaleme aldığı eser siyaset, iktisat ve eğitim gibi birçok alanda eserler vermiş filozofun temel kavramlarını analiz ediyor.

Dent hazırladığı sözlükle sadece Rousseau düşüncesinin doğru anlaşılmasına katkıda bulunmuyor, aynı zamanda her bir maddeyi başka maddelere bağlayarak filozofun zihnindeki kavram ağını da ortaya çıkarıyor.

Sıra dışı hayatının özetlendiği bir girişle açılan çalışmada Rousseau’nun eserleri ve Rousseau hakkındaki çalışmaları içeren kapsamlı bir bibliyografya da bulunuyor.

  • Künye: Nicholas Dent – Rousseau Sözlüğü, çeviren: Ahmet Ayhan Çitil, Aliye Kovanlıkaya, Hasan Bülent Gözkân, Tarık Necati Ilgıcıoğlu, Vakıfbank Kültür Yayınları, felsefe, 288 sayfa, 2024