Günün birinde uyanıp size tıpatıp benzeyen diğer parçanızla karşılaştığınızda ne hissedersiniz?
Dostoyevski’nin yayımlandığı dönem hakkı yenmiş ikinci romanı, bize 9. dereceden memur Golyadkin’in parçalanmış, yoldan çıkmış ruhundan sesleniyor.
Golyadkin’in adım adım delirişi, yozlaşmış toplumsal değerlere güçlü bir isyan niteliğinde.
Dünya edebiyatında çok az roman ‘Karamazov Kardeşler’ kadar güçlü olabilir.
Dostoyevski’nin bu son romanı, Karamazov kardeşlerin görkemli çöküşünü anlatır ve bunu yaparken dini karmaşaları ve ne Doğulu ne de Batılı olmanın yarattığı çelişkileriyle Rus bireyinin muazzam bir tasvirini sunuyor.
Karamazov ailesinden baba ile kardeşler Alyoşa, İvan ve Mitya, birbirinden apayrı dünyalara sahip karakterlerdir ve roman da, bu karakterlerin acımasızca ve adım adım birbirini tüketişinin hikâyesidir.
Hem insani hem de dini bir krizin muhteşem bir üslupla işleyen roman, asla eskimeyecek bir güce sahip.
Yordam Kitap ise, bu klasik yapıtı yeni bir çeviriyle Türkçeye kazandırdı.
Rus yazını özellikle 19. yüzyılın başlarından 20. yüzyıla, dünya edebiyatını derinden etkileyecek yazarlar ortaya çıkardı.
İşte bu şahane derleme de, söz konusu dönemde eser vermiş, kimisi meşhur, kimisi pek bilinmeyen 14 yazarın öykülerini sunuyor.
Kitapta öykülerine yer verilen yazarlar şöyle:
Kitabın sonunda, öykülerine yer verilen yazarların kısa yaşamöyküleri de sunuluyor.
Rus edebiyatının en güzel örneklerinin yer aldığı sıkı bir antoloji arayanlar için kaçırılmayacak bir seçki.
Richard Palmer Blackmur’un 1964 yılında yayımlanan ‘Avrupa Romanı Üzerine On Bir Makale’, Yeni Eleştiri akımının seçkin örneklerinden.
Kitap, ağırlıklı olarak Rus romanını merkeze alarak Avrupa edebiyatına yön vermiş kimi büyük yapıtlara dair analizlerden oluşuyor.
Blackmur bu makalelerinde, Avrupa romanının görenekleri, mitleri ve dinlerin gizemini hangi yollarla çözmeye çalıştığı; insanlığın hakikatinin Avrupa romanında kendine nasıl yer bulduğu ve Avrupa romanının hayat ve sanat ilişkisini nasıl çözümlediği gibi soruların yanıtlarını arıyor.
Yazarın ele aldığı romanlar ise şöyle:
Kitabın ikinci bölümünün ise, tümüyle Fyodor Dostoyevski’nin romanlarını merkeze aldığını, burada, yazarın ‘Suç ve Ceza’, ‘Budala’, ‘Cinler’ ve ‘Karamazov Kardeşler’ine dair kapsamlı incelemeler yapıldığını da ayrıca belirtelim.
Kitapta, Barış Özkul’un Yeni Eleştiri akımını ve Blackmur’u irdelediği, aydınlatıcı bir sunuş yazısı da yer alıyor.
Dünya edebiyatının ilk on kitabından biri olarak kabul edilen Dostoyevski’nin Suç ve Ceza’sının, çocuklar için yeniden ve resimli anlatımı.
Acımasız bir cinayet etrafında dönen hikâyenin çocuk dünyasında olumsuz etkiler yaratacağını düşünenlere de, romanın sonunda insana ümit veren bir öykü olduğunu hatırlatalım.
Görkemli kutup ışıklarının eşlik ettiği, 19. yüzyıl St. Petersburg’unda dört gece.
Yalnızlıklarının, umutsuzluklarının bir araya getirdiği iki genç.
Dostoyevski’nin karamsar eserlerine göre daha coşkulu, romantik bir öykü: ‘Beyaz Geceler’.
Yazarın 1848’de yazdığı başka dört öyküyle birlikte, bu kitapta.
Tam adıyla Lev İsaakoviç Şestov, tüm çalışmalarında geleneksel akılcı felsefeye karşı, merkezinde insanın varoluş çelişkilerinin olduğu trajedi felsefesini koydu.
‘Dostoyevski ve Nietzsche’ için de, Şestov’un bu tavrının doruğa ulaştığı yapıtlardan biri diyebiliriz.
İkisi de ışığı aramış, ama nihayetinde dipsiz bir bataklığı keşfetmiş Dostoyevski ve Nietzsche, bize trajedi konusunda neler söyler?
Şestov, ruh ikizi olarak tanımladığı Dostoyevski ve Nietzsche’nin hayatlarının ve düşüncelerinin izini sürüyor ve bu iki isimde modern anlamda trajik düşüncenin asıl ifadesini bulduğunu belirtiyor.
Şestov’un 1903’te yayımlanan kitabı hem Dostoyevski ve Nietzsche’nin düşüncelerini kavramak açısından değerli hem de trajediyi, felsefi sistemlerin kabul edemeyeceği şekilde, bizzat felsefenin bir konusu olarak ele alıp tartışmasıyla önemli.
Suç ve Ceza yayımlandığında, Rusya’da adeta fırtınalar koparmıştı. Aradan 150 yıl geçmesine rağmen roman, bugün de en çok okunan kitapların başında geliyor. Akıllı ve onurlu öğrenci Raskolnikov ile ailesinin büyük bir yoksulluğun pençesine düşmesini ve kahramanımızın “bir çırpıda büyük bir para kazanmak” için girdiği azap dolu yolun hikâyesi.
1861 yılında yayımlandığında, Dostoyevski’nin küllenmiş ününü yeniden alevlendiren ‘Ölüler Evinden Notlar’, yazarın cezasını çekmek için gönderildiği Sibirya’daki Omsk şehri kıyısındaki kamptan gözlemlerine dayanıyor. Yazar, Rus sürgün kampları hakkında ilk eser olmasıyla da zamanında heyecan uyandıran romanında, buradaki mahkumların hikâyelerini, onların kişiliklerini, günlük hayatlarına dair ayrıntıları ve ruh dünyalarını keyifli gözlemler eşliğinde okurlarına sunuyor. Dostoyevski’nin kendine has psikolojik tahlilleriyle öne çıkan roman, kamptaki hayat üzerinden suç, suçlu ve adalet kavramlarını da sorguluyor.
Dostoyevski, ‘Budala’da, dünya edebiyatının en meşhur karakterlerinden birinin, saralı hasta Prens Lev Nikolayeviç Mışkin’in yaşadıklarını anlatıyor. İsviçre’de bir hastanede tedavi gördükten sonra ülkesine dönen yirmi altı yaşındaki Mışkin, toy, saygılı, iyiliksever, sıkılgan ve saflık derecesinde içtendir. Mışkin’in, toplumca “budala” olarak yaftalanan kişiliği, “normal insanlar”, yani açgözlüler, şehvet düşkünleri, sarhoşlar, kibirliler ve soytarılarla dolu Petersburg’a aykırıdır. Dostoyevski’nin hayatından izler de taşıyan roman, sıra dışı bir karakterin toplumla ve kendisiyle hesaplaşmasına dayanıyor.
Dipnotski 